'We zijn Jacob Zuma gewoon spuugzat'

Rood is de kleur van Julius Malema's radicale EFF-partij. De komende verkiezingen gaat ze niet winnen, maar de partij baart de top van het regerende ANC toch zorgen.

MARIKANA - Zijn werk is onder de grond, maar vandaag gaat hij door de straten. Lovers Mathausond, een arbeider in de platinamijn van de firma Lonmin, is net als zijn meeste collega's al een poos in staking. Hij gebruikt zijn tijd nu om van deur tot deur gaan. Niet als mijnwerker, maar als 'strijder voor Malema'.


Samen met vijf andere, in het rood geklede leden van Malema's politieke partij, de Economic Freedom Fighters (EFF), klopt hij op de deur van nummer 273, een klein bakstenen huis. De bewoonster, een vrouw in een roze T-shirt, luistert geduldig, maar laat zich door Mathausond niet overhalen om lid te worden.


Een half uurtje later hebben drie andere inwoners van Marikana het formulier voor het EFF-lidmaatschap ingevuld en hun contributie van 10 rand, minder dan een euro, contant voldaan. De rode mijnwerker is niet ontevreden. 'We zijn hier een paar weken bezig en hebben nu al meer dan 350 leden geworven.'


Strijders voor 'Juju', zoals de 33-jarige EFF-leider bij zijn aanhang liefdevol bekendstaat. Malema is voor hen, zo zeggen sommigen letterlijk, 'de Messias'. En de mijnwerkersplaats Marikana is voor Malema de plaats waar de verwerkelijking van zijn politieke droom, een nieuwe bevrijding voor Zuid-Afrika, een kleine twee jaar geleden is begonnen.


Bij het binnenkomen van Marikana staat op een bord te lezen: 'Lonmin cares'. De 'zorg' waarover het platinumbedrijf spreekt, heeft een wrede betekenis gekregen sinds augustus 2012, toen politieagenten het vuur openden op demonstrerende mijnwerkers van Lonmin en 34 personen om het leven kwamen. Hun dood blies nieuw leven in de loopbaan van Malema.


Hij, de vroegere voorzitter van de Jeugdliga van de regeringspartij ANC, was beland in de politieke wildernis. Het ANC had hem geschorst, omdat de stokebrand Malema in alles tegen de partijlijn in ging en zich van verdediger van president Jacob Zuma had omgevormd tot diens felste tegenstander. Juju was een van de eersten die na de moorden in Marikana opdoken om zijn steun te betuigen aan de mijnwerkers. Hier werd zijn EFF geboren, de linksradicale partij die meedoet aan de parlementsverkiezingen van 7 mei.


Rood is de kleur van de EFF. Op tasjes bijvoorbeeld, met een portret van Juju. Wie niet beschikt over de officiële EFF-baret, zoals een vrouw die in Marikana van deur tot deur gaat, zet een rood petje van FC Barcelona op. 'Wat alle leden verenigt', zegt Veronica Jali, 'is dat we Zuma spuugzat zijn. Hij is een dief, en heeft niets voor ons gedaan. Malema is jong en energiek.'

'Stem van de stemlozen'

De verwachting is dat de EFF landelijk niet veel meer dan 5 procent van de stemmen zal halen. Toch moeten zijn tegenstanders Malema serieus nemen. Hij noemt zich 'de stem van de stemlozen' en is in elk geval iemand die met zijn uitgesproken ideeën over nationalisering van de mijnen en onteigening van landbouwgrond van blanke boeren weerklank vindt bij een zwarte onderklasse in Zuid-Afrika, voor wie de eerste twintig jaar democratie weinig verbetering heeft betekend.


Primrose Sonti was in 2012 een maatschappelijk werkster. Bij eerdere verkiezingen stemde zij op het ANC. Nu draagt zij een rood T-shirt en een rode baret, en zingt zij over Malema. 'Ik haat het ANC', zegt zij. 'Zuma en zijn mannen zijn schuldig aan de moorden die hier zijn gepleegd. Het kan de partij helemaal niets schelen. Alleen Julius is hier gekomen. Om ons te troosten en voor ons te werken.'

Maandsalaris

Met zijn gevecht voor 'economische vrijheid' raakt de flamboyante Malema de zwakste plek van het ANC, die zwarten wel politieke, maar nog te weinig economische macht gaf. Het wordt duidelijk in plaatsen als Marikana, waar kompels staken omdat zij een maandsalaris willen dat veel hoger is dan de huidige 350 euro per maand, terwijl de vaak buitenlandse eigenaren van mijnen honderdduizenden euro's aan bonussen opstrijken.


'In een plaats als Marikana', meent Caiphus Kgosana, een politiek commentator, 'is behalve het werk in de mijnen volstrekt niets te doen. Als hier dan iemand als Julius Malema komt, en de mensen zegt dat zij op de grootste platinumvoorraad ter wereld zitten, terwijl zijzelf in armoede leven, omdat zij de grondstoffen niet in eigen beheer hebben, dan weet je zeker dat hij een gewillig oor zal hebben. Wat je ook van Malema vindt, politiek is hij een briljante jongen.'


Zijn critici noemen hem een populist, die de revolutie predikt terwijl hijzelf de afgelopen jaren vooral bezig is geweest zichzelf op corrupte manieren te verrijken. Het ANC, dat als regeringspartij feitelijk de zeggenschap over het staatsapparaat heeft, doet er alles aan om Malema zo niet achter de tralies te krijgen dan toch in elk geval politiek monddood te maken. Voor zijn radicale gedachtengoed bestaat nog niet al te veel steun. Maar de populariteit van Malema groeit wel degelijk.


'We zeggen niet dat we per se nationalisering van de mijnen willen', stelt mijnwerker Lovers Mathausond. 'Maar we willen wel een regering die ervoor zorgt dat ook wij kunnen rekenen op fatsoenlijke salarissen, huizen, wegen en scholen. De rijkdom in ons land wordt op geen enkele manier eerlijk verdeeld. Lange tijd voelden we ons machteloos om daartegen iets te doen. Maar met Malema en met de EFF weten we dat onze tijd is gekomen.'


Op nummer 267 woont Gift Elisha. Hij heeft alle tijd om zijn auto te wassen, want ook hij is een van de stakende mijnwerkers. Al 26 jaar is hij bij Lonmin in dienst; vijftien jaar onder de grond en daarna op kantoor als teamleider. Hij verdient maandelijks zo'n 700 euro. Het is voor Afrikaanse begrippen geen onredelijk salaris, maar in Zuid-Afrika vinden veel mensen het veel te weinig om van rond te komen.


Zo ook Elisha. En net als anderen in Marikana zal hij in mei EFF stemmen, omdat het ANC hem 'zwaar heeft teleurgesteld'. Maar wat dan als de verlosser Malema ook maar een mens blijkt te zijn? 'Nee, ik ben ervan overtuigd dat hij eindelijk dingen voor ons kan veranderen. Zuma deed niets voor ons. Julius is onze redding.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden