Column

We zijn de Koude Oorlog vergeten

De Koude Oorlog ligt achter ons en de bijpassende angstgevoelens behoren volgens Arjan Peters ook tot het verleden. Garry Kasparov wil ons wakker schudden.

Beeld Antonia Hrastar

We zijn de Koude Oorlog vergeten. Niemand die het er nog over heeft. Oud-schaakkampioen Garry Kasparov ja, die heeft een boek geschreven dat ons bij verschijnen in oktober wakker moet schudden: Het wordt winter - De vergeten lessen van de Koude Oorlog. Dictator Vladimir Poetin, is zijn verbeten stelling, moet met geweld gestuit worden.


Hoe het daar vroeger aan toe ging, laat het boekje Bent u bevoegd als dichter? zien, de tekst van de rechtszaak die in 1964 werd gevoerd tegen de jonge dichter Jozef Brodsky ofwel Iosif Brodski. Met als aanklacht parasitisme of landloperij, een ander woord voor het schrijven en vertalen van gedichten, is Brodski toen veroordeeld tot vijf jaar dwangarbeid.


In de rechtszaal te Leningrad maakte de journaliste Frida Vigdorova heimelijk aantekeningen van de bizarre dialogen. Nina Targan Mouravi heeft de tekst onlangs in het Nederlands vertaald (Azazello; euro 14,90). Rechter: 'Waar heeft u gewerkt?' Brodski: 'Op de fabriek. Op geologische expedities.' Rechter: 'Hoe lang heeft u op de fabriek gewerkt?' 'Een jaar.' 'Als wat?' 'Als frezer.' 'Maar wat is uw feitelijke beroep?' 'Dichter. Poëzievertaler.' 'Bent u bevoegd als dichter? Wie heeft u tot dichter verklaard?' Brodski: 'Wie heeft mij tot mens verklaard?'

Hij werkte niet, hij dichtte en vertaalde slechts. Nadat hij was veroordeeld tot vijf jaar in het gehucht Norenskaja boven de poolcirkel ('Nog ruim drie werst te lopen. Regen/ regeert de uitgestrekte schrale leegte,/ en aan onze rubberlaarzen kleven/ koppige kluiten geboortegrond'), kwam Brodski na anderhalf jaar vrij, doordat de notulen naar het Westen waren gesmokkeld en tot verontwaardiging hadden geleid.

Hoe gemoedelijk ging het er intussen hier in Nederland aan toe! Nicolaas Matsier zat nog op het gymnasium, schrijft hij in zijn nieuwe Compositieportret (De Bezige Bij; euro 19,90), toen de leraar geschiedenis paniekerig deed over de Cuba-crisis. Dat was het wel zo'n beetje. O ja, je had de landelijk verspreide brochure Wenken voor de bescherming van uw gezin en uzelf; bij een atoombomaanval moest iedereen de deur barricaderen en onder de tafel gaan zitten.

Niets is er nog over van die bezorgdheid om een vijand, en van goede tips voor gans het volk. We hebben alleen nog de sirene op de eerste maandag van de maand. Die loeit om te controleren of iedereen de sirene nog herkent. Als we die horen en het is niet twaalf uur en geen eerste maandag van de maand, dan moeten we onverwijld naar binnen, deuren en ramen sluiten en de radio of tv aanzetten 'op de regionale rampenzender'.

Kasparov vindt dit niet om te lachen. Maar je kunt ook denken: zo lang wij ons door deze folklore veilig wanen, leven we niet in angst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden