'We zijn de kleinste bureaucratie ter wereld'

Romano Prodi weet zeker dat de EU-lidstaten meer economische macht zullen afstaan aan Brussel. 'Na een crisis of politieke uitglijder zullen ze beseffen dat ze op eigen houtje de sociale onrust niet meer aankunnen.'..

Machtig heeft hij zich als voorzitter van de Europese Commissie nooit gevoeld. Macht, weet de Italiaan Romano Prodi uit ervaring, dat heb je als premier.

'Dan heb je een eigen leger, kun je de begroting snel wijzigen, je kent alles en iedereen, je doet zaken met vrienden.' Prodi maakt drukke handgebaren als hij de finesses van Italiaanse politieke bedrijf bespreekt, zijn ogen fonkelen. 'Het geeft veel meer opwinding, meer plezier.' Dan, ernstig: 'Als Commissievoorzitter is mijn macht beperkter. Maar intellectueel is het veel uitdagender.'

Toch had Romano Prodi (in 1939 geboren als achtste van negen kinderen in Scandiano sinds 1969 getrouwd en vader van twee zonen) vijf jaar de machtigste Europese functie. Het dagelijks bestuur van de Europese Unie staat immers aan het begin van elk beleidsinitiatief, ziet toe op de handhaving van EU-beleid in de lidstaten en voert eigenhandig beleid uit. Per 1 november draagt Prodi het stokje over aan de Portugees Josanuel Barroso.

De Commissie heeft met succes de uitbreiding met tien nieuwe lidstaten afgerond, maar de burgers verliezen hun vertrouwen in de Unie. Wat is er misgegaan? 'Niets! Ik ben niet bang voor spanningen als je aan grote veranderingen werkt. Na de Tweede Wereldoorlog geloofde ook bijna niemand in de kans oude vijanden als Duitsland en Frankrijk te verenigen. Het was dezelfde euroscepsis als nu.

'We hebben in vijf jaar de euro ingevoerd, het Kyoto-protocol uitonderhandeld, een grondwet ontworpen, tien leden verwelkomd. Tijdens de uitbreiding heb ik meer problemen dan genoegens beleefd, maar de positieve gevolgen voor toekomstige generaties zijn grandioos.'

De liefde voor de EU in de nieuwe lidstaten houdt anders niet over. 'Het belangrijkste ijkpunt waren de referenda over de toetreding. Het aantal voorstanders was toen overweldigend.'

Maar er was nauwelijks animo voor de verkiezingen voor het Europees parlement. 'Die zijn geen graadmeter voor het vertrouwen in Europa. Er stonden voor de kiezers weinig grote thema's op het spel. Naarmate Europa meer macht krijgt, zullen meer mensen gaan stemmen.'

De EU ht toch steeds meer bevoegdheden gekregen, maar dat heeft het enthousiasme niet vergroot. 'Ik moet toegeven niet blij te zijn met de lage opkomst. Het heeft me teleurgesteld.'

Europa kan evenmin pronken met een succesvolle economische strategie. De Lissabonagenda, om in 2010 's werelds meest innovatieve kenniseconomie zijn, zit in het slop. 'De voortgang van het Lissabonproces stelt me teleur. Maar dat is niet te wijten aan de Europese Commissie. De lidstaten willen hun macht behouden. Neem het Europese octrooi waar eindeloos over wordt onderhandeld. We hebben een goedkoop en effectief octrooi voorgesteld, maar de lidstaten eisen dat het in alle talen wordt vertaald. Dan is het niet meer goedkoop en eenvoudig.

'Er wordt gezegd: stel realistischer doelstellingen. Maar China en Zuidoost-Aziorden steeds grotere concurrenten. Daarom is een ambitieus en geconeerd economisch beleid nodig. Het is een lange weg.'

U wilt dus dat de lidstaten meer economische bevoegdheden overdragen. 'Dat zal gebeuren, na een grote crisis of een of andere politieke uitglijder. Dan beseffen de nationale regeringen dat ze op eigen houtje niet meer het hoofd kunnen bieden aan sociale onrust of hard oplopende werkloosheid.'

Meer macht voor Europa staat haaks op de toenemende euroscepsis. 'We worden geen Verenigde Staten. We zullen altijd een unie zijn van mensen van landen, niet enkel van mensen. Maar nu we een gemeenschappelijke munt hebben, moet er ook meer gemeenschappelijk beleid voor komen.' Maar 'Brussel' is nu al voor veel burgers een bureaucratisch, ondemocratisch monster. 'De leden van de Europese Commissie worden benoemd door de regeringsleiders en staatshoofden van de lidstaten. Dat zijn democratisch gekozen politici, geen dictators. En een monster? De stad Madrid heeft vier keer m ambtenaren dan de Europese Commissie. We zijn de kleinste bureaucratie ter wereld.'

Zou Brussel zich niet beter beperken tot enkele kerntaken? 'We gaan uit van subsidiariteit: alles wat je beter op nationaal niveau beter kunt regelen, regelen we hier niet. Media, onderwijs, systemen van gezondheidszorg, daar bemoeien we ons niet mee. Op deze terreinen kunnen we alleen standaards aangeven.

'We willen ons niet in de details verliezen. Maar als fabrikanten ons om standaarden vragen voor de grootte van pakjes sigaretten, dan doen we dat. Niet uit bemoeizucht, maar in het belang van consument en producent. Het is belachelijk dat een Belgische stekker niet in een Italiaans stopcontact past! Daarover liggen we al dertig jaar overhoop met de lidstaten.'

Binnenkort zijn de referenda over de Europese grondwet. Wat als landen de grondwet niet bekrachtigen? 'Eerst hebben we de Europese Conventie gehad, met 105 leden van het Europese en de nationale parlementen, van de regeringen, van de Commissie. De Conventie heeft achttien maanden gewerkt aan de ontwerp-grondwet. Toen hebben de staats-en regeringsleiders er een jaar over onderhandeld. Er is bepaald niet over een nacht ijs gegaan.

'Het spreekt dus voor zich dat 'nee' zeggen enorme consequenties heeft. Ik zeg niet dat die landen uit de Unie worden gezet, en ik kan nu niet ingaan op juridische of andere gevolgen. Maar ze zullen enorm zijn.'

Inmiddels lijkt het een voldongen feit dat Turkije mag gaan onderhandelen over toetreding. 'Dat besluit is absoluut nog niet genomen of voorgekookt. De Commissie presenteert op 6 oktober haar rapport, waarin objectief staat of Turkije voldoet aan de Kopenhagen-criteria voor het lidmaatschap. Het gaat om onder meer mensenrechten, bescherming van media, economische hervormingen. We kijken naar de wetgeving hoe die in de praktijk wordt toegepast. De progressie is opmerkelijk, maar het is aan de huidige lidstaten om te beoordelen of ook het voldoende is.'

Nu wil Turkije overspel strafbaar stellen. 'Ik heb om uitleg gevraagd over dit wetsvoorstel. Het heeft me wel verrast, maar ik ken de exacte inhoud van het plan niet.'

De lidstaten en de Commissie onderhandelen hard over de begroting 2007-2013. Nederland en vijf andere nettobetalers aan de EU willen uw uitgavenplafond beperken tot 1 procent van de Europese bruto nationale producten. 'Dat heeft me zeer teleurgesteld. De lidstaten eisen dat we alsmaar m doen op tal van terreinen en wij begroten het minimale, minimale, minimale bedrag daarvoor. Nu is het uitgavenplafond 1,24 procent, dat maken we nooit op. Maar onder 1 procent uitkomen, is buiten elke realiteit.

'We hebben geld nodig voor geconeerde research, energievoorziening, infrastructuur, voor hulp aan Afrika. Rijke EU-landen moeten de armere steunen, maar er is uiteraard een grens aan die solidariteit. Als landen zeggen: schrap de structuurfondsen of landbouwsubsidies, dan kunnen we natuurlijk gemakkelijk onder de 1 procent komen.'

Voelde u zich als Commissievoorzitter ooit machtig? 'In deze baan voel je je nooit machtig. Je bent beperkt door de speelruimte die de lidstaten geven. Europa heeft niet met stem over Irak gesproken, en heeft het vermogen niet om het Palestijns-Israsche conflict te bedigen.

'Maar je moet hier iets nieuws uitvinden, een onbekende toekomst vormgeven. De EU is de enige instelling ter wereld die democratie exporteert, dat kunnen de VS ons niet nazeggen. De Roemeense en Bulgaarse parlementen werken dag en nacht om hun landen te democratiseren, om lid te mogen worden. Dat gaat niet over macht, we gooien geen bommen op Boekarest of Sofia. Het geeft me voldoening een deel van dat proces te zijn. Dat voelde ik als premier van Italiiet.'

Betreurt u het dat u geen leger heeft in Brussel? 'Het kostte ons veertig jaar om de euro te krijgen, het duurt nog eens veertig jaar voor een gemeenschappelijk buitenlands beleid, inclusief een leger. Dat zal de laatste stap van de integratie zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden