Column

'We zien verliezers als verwende mislukkelingen die niet hun best doen'

Dat we allemaal concurrenten zijn van elkaar, leidt tot een afvalrace met veel verliezers, zegt Malou van Hintum.

Beeld anp

Er zijn ongeveer 760.000 zelfstandigen zonder personeel in Nederland, en hun aantal zal de komende jaren groeien. Voor sommigen is het een keuze, anderen verloren hun baan en besloten 'dan maar' voor zichzelf te beginnen. Inmiddels bestaat tien procent van de werkende beroepsbevolking uit zzp'ers. Het percentage flexwerkers ligt op 16 procent. Dat betekent dat een kwart van de beroepsbevolking te maken heeft met een (tamelijk) onzekere bron van inkomsten.

Flierefluiter
Intussen geldt ook voor mensen met vaste contracten dat hun baan niet zeker is. Een vast contract is geen garantie dat crisis en bezuinigingen je niet zullen raken. Je hoeft bovendien geen onderpresteerder of flierefluiter te zijn om ontslag te krijgen. Werden vroeger reorganisaties gebruikt om slecht functionerende werknemers op de keien te zetten, tegenwoordig zegt het niets over iemands inzet en kwaliteiten als het doek voor hem valt.

Wat doet voortdurende onzekerheid met mensen? Wat betekent het voor je eigenwaarde als je wordt afgedankt zonder redenen die met je functioneren te maken hebben? Wat betekent het dat mensen steeds meer concurrenten worden van elkaar, azend op elkaars plek, elkaars werk? Dat ze permanent worden geëvalueerd? Dat ze onder de prijs moeten werken om 'in de race' te kunnen blijven, terwijl zulke minachting voor wat ze presteren vreet aan hun zelfrespect?

Winnaars
'Een ander dreigt altijd sneller, beter, goedkoper te zijn. Onvermijdelijk worden collega's daardoor concurrenten en solidariteit blijkt een onhoudbare luxe,' schrijft psycholoog Paul Verhaeghe in zijn boek 'Het einde van de psychotherapie'. 'Een maatschappij die enkel winnaars privilegieert, drijft noodzakelijkerwijs op een steeds groeiende groep verliezers. Verlies betekent vernedering, vernedering leidt tot wraakgevoelens, en die kunnen nogal wat verschillende vormen aannemen.' Zoals angst, depressie en suïcide(pogingen). Maar ook plunderingen, brandstichtingen en (publiek en huiselijk) geweld.

Degenen die deze maatschappelijke uitdaging van constante concurrentie het hoofd kunnen bieden, zijn in staat flexibel, snel, efficiënt en resultaatgericht te werken. Ze zijn bovendien in staat zichzelf te verkopen: ze zijn hun eigen merk, iets wat ook steeds meer van mensen wordt gevraagd. Slaag je daar niet in, dan is dat jouw eigen, individuele probleem. De maatschappij geeft je immers alle kansen.

Laf excuus
Zo kan het gebeuren dat niet sociologen en politicologen, maar psychologen en psychiaters de nieuwe duiders zijn van maatschappelijke vraagstukken. Die vraagstukken worden alleen niet meer zo gedefinieerd. Problemen, angsten en falen doen zich voor als persoonlijke tekortkomingen, die vertaald worden in individuele diagnoses.

De (neuro)biologisering van psychische aandoeningen versterkt die trend. Wijzen naar iemands sociale en maatschappelijke omgeving als een factor die meetelt voor zijn gevoelens en gedrag, is hetzelfde geworden als een laf excuus aandragen. Terwijl die omgeving in werkelijkheid een betekenisvolle context is die je nooit buitenspel kunt zetten.

Verwend
En zo zijn we samen in ons eentje, elk dag op weg naar ons eigen succes en ons eigen falen. De verliezers die zich schamen, zien we niet. De verliezers die zich verzetten, noemen we verwende mislukkelingen die gewoon beter hun best moeten doen. Totdat we zelf het slachtoffer worden van de unfaire mechanismen die de bodem onder onze eigenwaarde vandaan slaan. En dan?

Malou van Hintum is politicoloog en columnist voor Volkskrant.nl.
Twitter: @MalouvH

 
Wat betekent het dat mensen steeds meer concurrenten worden van elkaar, azend op elkaars plek, elkaars werk? Dat ze permanent worden geëvalueerd?
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden