We worden dankzij Trump het Alternatief

Column Stephan Sanders

Eerst vreesde Europa voor een acteur die president wilde worden (Reagan), en nu moet de redding komen van een actrice die de komende Amerikaanse president de wacht aan zegt en het publiek waarschuwt. Meryl Streep hield haar speech afgelopen zondag toen zij tijdens de Golden Globes een prijs in ontvangst mocht nemen. En anders dan de meeste politici, legde ze loepzuiver de achillespees van Trump bloot: zijn volstrekt amorele karakter. Trumps ethiek bestaat uit precies één zin: 'Ik zal winnen, by all means necessary.'

Donald Trump in gesprek met Univision-reporter Jorge Ramos. Beeld reuters

U mag hier de echo horen van Malcolm X en van Abou Jahjah, met wie te ruimdenkend links zo graag dweept. Ook bij Trump vallen middelen en doel volkomen samen, en ontbreekt de afweging of het doel het middel rechtvaardigt. Er is geen dilemma: het vernederen van vrouwen, van gehandicapten of Afro-Amerikanen - zolang je de lachers maar mee hebt.

Het is die morele leegte waarmee Trump je confronteert.

Er zijn flink wat commentatoren die je vertellen dat Obama eigenlijk een misser was en dat het onder Trump wel los zal lopen met de economie: de Dow Jones-index ging na zijn overwinning juist omhoog. Maar de Verenigde Staten hebben zich vanaf hun Revolutie gepresenteerd als de morele natie bij uitstek. Nu mag er gegniffeld worden, want daar zat en zit veel Gesinnungsethik bij, fraaie intenties waar in de praktijk vaak bitter weinig van terecht kwam.

Maar wie de Verenigde Staten stript van zijn morele streven zoals Trump bezig is te doen, houdt de fragiele schaal over van een leeggezogen ei.

Dit is het amorele experiment dat Trump, als eerste Amerikaanse president, mag botvieren op zijn land. En het zijn niet zijn belastingplannen, of zijn ideeën over binnenlands beleid die me nog steeds naar adem doen happen: het is het morele vacuüm waarin je staart, alsof je recht in de ogen kijkt van een kalkoen. En geen sjoege, natuurlijk.

Trump - en dat is het enige goede nieuws - heeft het in zich een brede anticoalitie in het leven te roepen, van zeer links en progressief tot liberaal en conservatief rechts, die ondanks alle verschillen weet: 'Dit niet.'

Meryl Streep had het over 'het instinct om te vernederen', zonder Trumps naam expliciet te noemen, en hoe zo'n hooggeplaatst voorbeeld zal doorsijpelen naar het dagelijks leven.

Ze vertelde hoe die anonieme, machtige man een gehandicapte journalist nadeed, Serge Kovaleski, iemand die lijdt aan de spierziekte arthrogryposis.

Je kijkt naar een filmpje van Trump, die ineens met zijn armen begint te fladderen als hij Kovaleski bedoelt, en je kijkt naar Kovaleski zelf, fladderend en wel zoals hij is. Het is pijnlijk, het is het schoolplein en de bullebak heeft lol.

Er zijn ook mensen in Nederland die de naam Sylvana Simons niet kunnen uitspreken zonder aapgeluiden te maken.

Maar nee, zo heeft Trump het niet bedoeld, zegt hij zelf, en weer anderen weten zeker dat Trump gewoon zo is, en wel vaker fladdert wanneer hij het niet met iemand eens is.

Reden genoeg om hem als president te diskwalificeren.

Belangrijker is dit: Trumps specialiteit bestaat uit de insinuatie. Hij heeft het nooit letterlijk zo gezegd of gedaan, de journalist heeft het gedaan, maar de vernederende, onderliggende boodschap is overgekomen, en iedereen van kwaaie wil kan er zijn voordeel mee doen. Dit patroon van vernederingen heeft Meryl Streep gesignaleerd.

Management by innuendo.

In 1997 tijdens zijn Spinozalezing zei de Amerikaanse filosoof Richard Rorty: 'Wij (...) kunnen ons wel voorstellen dat mensen, eens op een dag, als ze geluk hebben, moreel volwassen worden, en de bullebakkerige houding van schooljongetjes kunnen afleggen. (...) Intellectuele volwassenheid bestaat niet, maar intellectuele groei wel.'

Die groei stopt nu abrupt.

En dan was er nog die frase, die Meryl Streep achteloos uit haar mond liet rollen: the principal press. De principiële pers. Dat zijn wij, de dooie bomen, het ouderwetse journalistieke systeem van hoor en wederhoor, van drie keer checken, van schrijvers onder eigen naam, en kranten die rectificeren. Dat hele hopeloos oudbakken systeem - en zij wuift het niet weg.

Zij gelooft dat we zoiets nodig hebben bij een president die zijn nieuws zelf wel samenstelt en twittert.

Ik voorspel: we worden dankzij Trump het Alternatief.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.