Reportage

'We willen geen macht maar controle'

Waart de geest van Mei '68 weer door Parijs? Op de Place de la République staat de nieuwe wereld elke nacht op de agenda.

Aanhangers van 'Nuit Debout' schreeuwen op de Place de la République in Parijs. Beeld afp
Aanhangers van 'Nuit Debout' schreeuwen op de Place de la République in Parijs.Beeld afp

'Een revolutie gaat altijd met geweld gepaard. Je kunt de wereld niet veranderen met bloemetjes', zegt een spreker op de Place de la République in Parijs, sinds 31 maart elke avond bezet door de linkse activisten van Nuit Debout. 'Mei '68' is op het plaveisel gekalkt.

Staat Frankrijk aan de vooravond van een nieuw mei '68?, vroeg de krant Le Parisien zich af. In mei 2016 demonstreren de studenten en staken de arbeiders, net als toen. In de Franse media wordt druk gedebatteerd over de betekenis van Nuit Debout ('de hele nacht op').

Nieuw leven inblazen

Volgens sommigen zal de beweging aan haar eigen vaagheid ten onder gaan. Je kunt de wereld niet veranderen zonder programma, zonder leiders, zonder zelfs de wil om de macht te verwerven. Anderen zien Nuit Debout juist als een interessante poging een zieltogend links nieuw leven in te blazen.

Tergend langzaam lopen acht mensen over de Place de la République, met de nadrukkelijke motoriek van mimespelers. 'We willen laten zien dat het leven heel aangenaam is als het langzaam geleefd wordt', zegt een van hen.

Een koor zingt De Internationale voor een tent waar activisten tegen de 'apartheidspolitiek' van Israël ageren. Daarnaast discussiëren studenten van de topopleiding École Normale Supérieure - de oude school van Jean-Paul Sartre - over een algemene staking.

Alle opvattingen zijn welkom

Verderop is de 'algemene vergadering'. Iedereen mag er voorstellen doen. 'Laten we alleen belasting betalen voor doelen waarmee we het eens zijn', oppert een vrouw. 'Waarom stuurt Frankrijk soldaten naar Afrika en intervenieert het niet in Palestina?', vraagt een Algerijnse jongen zich af. Alle opvattingen zijn welkom, zegt de voorzitter, mits ze niet seksistisch, racistisch, homofoob of transfoob zijn. Dat luistert vrij nauw: de filosoof Alain Finkielkraut, kritisch over de islam, werd van het plein verwijderd.

Het is niet eenvoudig in te zien hoe deze bonte kermis de wereld moet veranderen. 'Zo praat de generatie van mijn ouders', zegt Julie (31), lerares. 'Wij willen geen macht. We willen controle. Als politici iets voorstellen, zoals nu de arbeidswet, willen we nee kunnen zeggen, bijvoorbeeld in een referendum.'

Wie op een conventionele manier naar Nuit Debout kijkt, miskent de betekenis van de beweging, vindt de politicoloog Thomas Guénolé. Nuit Debout is ontstaan omdat links Frankrijk is ingestort. Omdat de socialisten onder president Hollande een draai naar het sociaal-liberalisme hebben gemaakt. In die leegte kan Nuit Debout ontstaan, aldus Guénolé in Le Parisien: 'Net als in mei 1968 zien we een terugkeer van de politisering en het militantisme bij jongeren. Nuit Debout blaast het linkse bewustzijn bij jongeren nieuw leven in.'

Niet alleen tegen het kapitalisme, ook voor de ambachtelijkheid. Bij Nuit Debout op de Place de la République in Parijs. Beeld Bart Koetsier
Niet alleen tegen het kapitalisme, ook voor de ambachtelijkheid. Bij Nuit Debout op de Place de la République in Parijs.Beeld Bart Koetsier

Links levensgevoel

Nuit Debout spreekt de passies aan, appelleert aan een links levensgevoel. Pas daarna volgt de vorming van een partij met een programma, een leider, concrete ideeën. Zo is het ook in Spanje gegaan: uit de 15 mei-beweging kwam Podemos voort.

'Uiteindelijk moet je naar macht streven', zegt Daniel Lartichaux op République. 'Hoewel het belangrijk is een beweging van burgers te krijgen. De staat kan alleen een vuist maken tegen de macht van het geld als hij door de samenleving wordt gesteund.'

Een bijeenkomst van 'Nuit Debout', waar alle opvattingen welkom zijn. 'Mits ze niet seksistisch, racistisch, homofoob of transfoob zijn.' Beeld reuters
Een bijeenkomst van 'Nuit Debout', waar alle opvattingen welkom zijn. 'Mits ze niet seksistisch, racistisch, homofoob of transfoob zijn.'Beeld reuters

'Duurzame terugkeer sociale kwestie'

De liberale consensus na de val van de Muur is voorbij. De onvrede over 'de macht van het geld' is duidelijk groeiende. 'Mei 2016 zal uitmonden in een duurzame terugkeer van de sociale kwestie', voorspelt politicoloog Guénolé. Maar in hoeverre zal links daarvan profiteren? Kunnen de intellectuelen van Nuit Debout de lager opgeleiden - die in Frankrijk nog gewoon arbeiders heten - bereiken? Die stemmen in Frankrijk vaak op Marine Le Pen, zoals ze in de VS gecharmeerd zijn van Donald Trump. Le Pen combineert haar kritiek op globalisering en liberalisering met harde standpunten over immigratie.

Die zijn bij Nuit Debout taboe. 'Zet niet de moslims uit', staat op een busje dat op République geparkeerd staat. 'Zet uw eigen vooroordelen uit.'

Week van strijd tegen Valls' arbeidswet

Frankrijk staat een week van sociale strijd te wachten. Er wordt gestaakt bij de Parijse metro en de spoorwegen, op vliegvelden en in havens. Vrachtwagenchauffeurs hebben aangekondigd wegen te blokkeren. Vandaag en donderdag demonstreren vakbonden, studenten en linkse activisten tegen de omstreden hervorming van de arbeidsmarkt door de regering-Valls.

De afgelopen weken gingen de protesten tegen de arbeidswet met geweld gepaard. In Nantes werd een 18-jarige jongen gearresteerd op verdenking van poging tot moord. Hij zou een politieman met een ijzeren staaf op zijn hoofd hebben geslagen. In diezelfde stad werd een Porsche in brand gestoken uit woede tegen 'de rijken'. In Le Havre werd een partijkantoor van de socialisten kort en klein geslagen. Vorige week keerden activisten in Parijs zich zelfs tegen de ordediensten van de radicale vakbonden CGT en Force Ouvrière die werden uitgemaakt voor 'collaborateurs' met de gevestigde orde.

Ondanks het felle protest lijkt de deelname aan demonstraties tegen de arbeidswet af te nemen. Op 31 maart demonstreerden volgens de politie 390 duizend mensen tegen de wet, op 12 mei waren dat er 43 duizend. In 2006 demonstreerden nog 3 miljoen mensen tegen een wet van de rechtse regering-De Villepin om jonge werknemers een proeftijd van twee jaar te geven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden