We willen begrijpen, maar geen reden is ons goed genoeg

De combinatie

 

Waarom doen mensen verschrikkelijke dingen, vermoorden ze joden, tekenaars, onschuldigen? Is het Gaza, de islam, staat achter elke rotzak een afwezig ouderpaar? Er worden veel redenen aangevoerd, maar ze krijgen allemaal hetzelfde, vermoeide onthaal. We willen graag begrijpen, maar geen enkele reden is ons goed genoeg.

De betekenissen van 'verklaren' en 'begrijpen' zijn ook langer dan gemiddeld - ze reiken helemaal tot goedpraten en excuseren. De zoektocht naar een reden impliceert ook dat er een reden kan bestaan. Alsof iemand iets kan opwerpen waardoor je zegt: O, zo, ja, nee, nu begrijp ik het wel, in jouw schoenen had ik ook een bom verstopt.

Ongelijkheid, het opgroeien in een kale schemerwijk, zonder kansen, geld of perspectief, tussen twee liefdeloze culturen, telt als verklaring bijvoorbeeld maar voor weinigen. De daders zijn er te ongelijksoortig voor, sommigen weten niet eens wat ongelijkheid is. De halve wereld groeit bovendien in ongelijkheid op - al die mensen doen toch ook niet zo?

Ook de verklaringen die het van de koloniale geschiedenis of de mishandeling van Gaza moeten hebben, stuiten al snel op het gelijk van de getallen - nog even afgezien van het feit dat in jonge hoofden vaak weinig ruimte voor politiek en geschiedenis bestaat. Heel Afrika heeft onder het kolonialisme gezucht, toch word je op straat zelden door een Afrikaan onthoofd.

Misschien houdt de islam als verklaring nog het best stand, al wordt het kwaad door duiders nooit precies aangewezen en moeten we het meestal doen met een ironische vraag: 'Dit heeft zeker ook niets te maken met de islam?' Maar eigenlijk is dat niet helemaal eerlijk en zou je de getallen ook hier hun werk moeten laten doen - als je ergens veel van hebt, is het wel van moslims die niets doen.

Bestaat er eigenlijk wel een reden? Of herbergt iedere samenleving gewoon een arsenaal aan gestoorde jongemannen, die op afroep of onder de juiste omstandigheden actief worden? Zij haten de wereld en dus moet de wereld hen haten, zodat in het akelig adolescentenbrein weer enig evenwicht kan ontstaan. Het gedrag is er al, de reden wordt altijd wel gevonden. Door hen dan. Voor ons is het een ander verhaal.

De Vikingen wisten heel precies wie hun jonggestoorden waren. Als ergens weer een deel van Europa moest worden verkracht, werden juist deze mannen vooruit gestuurd. In vredestijd werden ze dan in aparte dorpjes ondergebracht, op kilometers afstand van de samenleving, waarop hun agressie zich dan ook niet meer kon richten. Het was mooi geweest als wij dit van de Vikingen konden kopiëren, maar de tijden zijn veranderd, tegenwoordig heeft elke smeerlap wel een fiets.

Of tellen alle redenen tegelijk, stelt iedereen er zijn eigen motivatiepakket uit samen? Zelf denk ik steeds vaker aan mijn moeder. Als iemand bleek aan haar verschijnt, zegt zij: 'Hard gewerkt natuurlijk, weinig geslapen, zorgen gemaakt en gedronken en er gaat trouwens ook wat rond. Het zal de combinatie wel zijn. Alles met mekaar.' De combinatie is haar favoriete oorzaak. Ze heeft nog nooit ongelijk gehad.

Peter Middendorp op Twitter: @Petermiddendorp

Dit stuk staat in de Vonk-special over de islamitische profeet Mohammed.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.