We weten al zàt over het milieu

Het kabinet maakt geen haast met het terugdringen van CO2-uitstoot, stelt Ed Nijpels. Hierdoor loopt de strijd tegen het broeikaseffect ernstige vertraging op....

DEZE WEEK is de eerste Milieubalans gepubliceerd. In dit stuk geeft het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiëne (RIVM) aan hoe het milieu er op tal van terreinen voor staat. En gelukkig wordt er op sommige punten vooruitgang geboekt.

Dat betekent dat het beleid, zoals dat de afgelopen tien jaar door achtereenvolgende kabinetten is gevoerd, vruchten afwerpt. Overigens in een tempo dat geen enkele reden geeft tot juichen, maar als het gaat over het milieu is iedere stap er één.

Op een centraal punt dreigt echter het milieubeleid van dit kabinet finaal uit de rails te lopen en dat betreft de strijd tegen het broeikaseffect. Daarvan vormt de uitstoot van CO2 de belangrijkste oorzaak.

Het broeikaseffect is één van de grootste bedreigingen voor natuur en mens. Onder wetenschappers is grote overeenstemming over de aanname dat de vele extreme verschijnselen van de afgelopen jaren zeer waarschijnlijk het gevolg zijn van het door de mens veroorzaakte broeikaseffect.

Met andere woorden: het smelten van de gletsjers in de Alpen, de verplaatsing van de boomgrens in de Andes, de verdroging van de Sahel, de extreme droogte in Spanje en de vele extreme weersverschijnselen van de afgelopen periode zijn mede het gevolg van de toegenomen concentraties broeikasgassen in de atmosfeer.

CO2 komt vrij bij ieder verbrandingsproces. Het energiegebruik en de uitstoot van CO2 zijn daarom als een soort Siamese tweeling aan elkaar gekoppeld. Op zijn beurt is energieverbruik weer nauw verbonden met de mate van economische groei. Het beeld is daarmee helder: toenemende welvaart leidt bijna per definitie tot stijging van de emissies van CO2 - tenzij de overheid tegenmaatregelen treft.

Helaas is het kabinet onvoldoende in staat geweest een stevig pakket maatregelen voor te bereiden, en dat betekent dat men de doelstelling uit het regeerakkoord van 3 tot 5 procent reductie van de uitstoot in het jaar 2000 heeft laten vallen.

Het kabinet heeft nu een aantal maatregelen voorgesteld, dat in ieder geval tot een beperking van de uitstoot met 3 procent in het jaar 2000 zou moeten leiden. Maar het is zeer de vraag of de voorgestelde maatregelen echt effect hebben.

Als het huidige beleid - zoals de meerjaren-afspraken met tal van bedrijfstakken, en de ontwikkeling van warmtekracht - al sterk achterloopt op schema, wat is dan nog te verwachten van de magere besparingsmaatregelen die de regering nu heeft aangekondigd.

En dan gelooft het kabinet ook nog dat handhaving van de maximumsnelheid een bijdrage zou kunnen leveren. Hier past geen ander woord dan wishfull thinking.

Nog los daarvan is er een veel groter probleem. Het kabinet heeft bij zijn CO2-beleid rekening gehouden met een lage economische groei. De werkelijkheid is een andere: de economie trekt aan. Dat betekent dat de uitstoot van CO2 bij een matige of een hoge groei nog veel meer zal toenemen dan nu wordt verondersteld. Met andere woorden: die 3 procent reductie kunnen we wel op onze buik schrijven.

Wat staat ons nu te doen? Alleen maar betogen dat het kabinet niet genoeg doet? Dat is op zich waar, maar helpt ons geen stap verder. Het PvdA-kamerlid Crone heeft voorgesteld een soort permanent panel te organiseren, waarin wetenschappers en parlementariërs met elkaar het broeikaseffect bestuderen en maatregelen uitdokteren.

Alle lof voor het feit dat de PvdA de beperking van de CO2-uitstoot serieus neemt, maar het voorstel van Crone is overbodig. Er is immers meer dan genoeg kennis over het broeikaseffect en over de maatregelen om dat probleem aan te pakken. Zowel in het buitenland als in Nederland.

Al sinds jaar en dag verzamelt het Intergovernmental Panel for Climate Change (IPCC) in iedere uithoek van de wereld alle kennis over het broeikaseffect. Het IPCC, een samenwerkingsverband van de milieuorganisatie van de Verenigde Naties en de Internationale Meteorologische Organisatie, wordt allerwege als gezaghebbend erkend. Zowel de totstandkoming van het Wereld Klimaat Verdrag van Rio de Janeiro in 1992, als de klimaatconferentie recent in Berlijn hadden het vele werk van het IPCC als basis.

In ons land is het RIVM met al zijn expertise heel goed in staat om aan te geven wat ons te doen staat. Recent heeft de Rijksuniversiteit Utrecht in opdracht van het Wereld Natuur Fonds diepgaand onderzocht welke maatregelen er op het terrein van de energiebesparing, en daarmee de beperking van de CO2-uitstoot, mogelijk zijn, zonder dat de economie wordt geschaad.

Het resultaat van die studie blijft opzienbarend. Een reductie van 80 procent van de CO2-uitstoot met behoud van een economische groei van 2 procent en een banengroei van zo'n vijftigduizend, is mogelijk. De elektriciteitsproduktiebedrijven hebben overigens de afgelopen jaren ook laten zien wat er mogelijk is aan forse energiebesparingen op een verstandige manier.

Kortom, de analyse van het broeikaseffect is er, en aan mogelijke maatregelen is geen gebrek. Er hoeft dus geen tijdrovend onderzoek meer plaats te vinden of een ingewikkeld panel van wetenschappers en parlementariërs te worden geïnstalleerd. Daarmee wordt de zaak alleen maar verder voor ons uitgeschoven. De wetenschappers hebben hun werk al gedaan en zullen dat blijven doen. Waar het nu om gaat, is dat regering en parlement de moed hebben om die maatregelen te nemen. Ze liggen voor het grijpen:

1. Afspraken met het bedrijfsleven om alle besparingsmaatregelen te nemen die zich binnen zes jaar terugverdienen.

2. Een afspraak over de geleidelijke verdubbeling van de energieheffing in de volgende kabinetsperiode met uiteraard volledige compensatie in de loon- en inkomstenbelasting.

3. Grootschalige demonstratieprojecten van CO2-opslag bij raffinaderijen en de kolenvergasser in Buggenum.

4. Snel doorgaan met de bouw van warmtekrachtinstallaties.

Deze maatregelen werken, zijn betaalbaar en zijn uitvoerbaar.

Hoe lang wachten we nog?

E.H.T M. Nijpels is voorzitter van het Wereld Natuur Fonds.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden