Column

We voeren een schijndebat over vluchtelingen

 

Vluchtelingen per boot, 2014. Beeld afp

Het intrigerende aan het debat over de mensen die gevaarlijke routes afleggen op weg naar ons, op weg naar een leven van keuzes en zekerheid, van kiezen wat je kan worden, van zeggen wat je wil, van rust aan je hoofd, van leven onder een betrouwbare overheid, is dat vroeg of laat het a-woord valt: aanzuigende werking.

Het is een aansprekend begrip. We hebben er allemaal weleens mee te maken. Dat je een pak Verkadekoekjes open probeert te krijgen, het papier doet luidruchtig krakkrak en voor je het weet staan twee kinderen om je heen, de handjes begerig uitgestoken: aanzuigende werking. Of dat je kind op haar nieuwe spacescooter een rondje door de buurt doet en terugkeert in een wolk van buurtkinderen die allemaal een ritje bietsen: aanzuigende werking.

Zo stellen we ons vluchtelingen misschien ook voor. Mensen die volledig content met een kleurplaat in de weer zijn, totdat ze gealarmeerd worden door het gekraak van een koekjesverpakking en denken: hé, zijn er ook koekjes? Ik wil! Mensen die vrolijk een potje voetbal aan het spelen zijn, een glanzende spacescooter zien langs zoeven en, gelokt door de belofte van een verzetje die step achterna gaan.

Door het debat te vernauwen tot de aanzuigende werking, wordt de illusie gewekt dat we er met een paar simpele ingrepen zijn. Consequent geen koekjes geven. Bordje aan de spacescooter bevestigen: niemand mag erop, nee ook jij niet, scooter wordt niet uitgeleend, punt. Dan leren ze het dreinen vanzelf wel af, heb je er geen last meer van en gaan ze gewoon door met wat ze eerder deden. Kleurplaten inkleuren of voetballen.

Alsof ze dan niet meer duizend tot zesduizend Amerikaanse dollars zullen betalen om zich als vee te laden inladen op wrakke boten die soms kapseizen. Zoals gisteren, toen vermoedelijk zevenhonderd mensen op weg naar Europa verdronken in de Middellandse Zee, waarmee het gemiddelde aantal dode bootvluchtelingen in april op bijna honderd per dag komt te staan. Alsof ze niet meer zullen sneuvelen op Europa's deurmat, maar thuis vrolijk zullen blijven voetballen. Als wij hier maar die vermaledijde aanzuigende werking uitschakelen.

Het begrip afstotende werking hoor je hier veel minder. Dat is ook een minder prettig gespreksonderwerp. Dat gaat over oorlog en strijd en vervolging, en nog veel meer over landen waar niet oorlog de grote afstotende factor is, maar uitzichtloosheid, en keuzeonvrijheid, en onzekerheid, en een onveilige omgeving waarin je zomaar je bezit of je waardigheid kunt kwijtraken, en een perspectiefloos bestaan met de bijbehorende grenzeloze verveling, en onbetrouwbare autoriteiten die zich zomaar zonder waarschuwing tegen je kunnen keren.

Het heeft geen zin het daarover te hebben, zeggen de mensen die het daar niet over willen hebben. Omdat we daar toch niets aan kunnen doen. Bovendien geven we ontwikkelingshulp en lenen we af en toe militairen of een F-16 uit, wat kunnen we nog meer doen?

Dus voeren we een schijndebat over het uitschakelen van de aanzuigende werking. In de hoop dat we dan niet handenwringend hoeven toe te kijken hoe ze voor onze ogen verdrinken. En als ze in plaats daarvan thuis doodgaan, ver weg, zonder camera's en ontzette reddingsbrigades, kunnen we met de hand op het hart zeggen: daar kunnen wij echt niets aan doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.