We tikken het niet langer!

Demonstreren is nog nooit zo makkelijk geweest. Niks geen spandoeken meer, online een petitie ondertekenen volstaat.

EVELIEN FLINK EN STERRE LINDHOUT

Om precies te zijn 16.926 kilometer. Best een eind, voor een protestmars. Maar student Oswald de Bruin draait er zijn hand niet voor om. Hij loopt omdat 'Rutte letterlijk de crisis afschuift op mensen die nog niet of nog maar net stemrecht hebben.' Hij loopt al 144 dagen, het spandoek fier opgeheven, van vermoeidheid geen spoor. Misschien is hij al wel vergeten dat hij loopt. Oswald protesteert namelijk online. Samen met 18.913 andere demonstranten wandelt hij, vermomd als klein groen mannetje, over de website PixelProtest.org.

Nederlanders demonstreren steeds vaker online. De kabinetsplannen om te snijden in kunst, cultuur en onderwijs zijn een grote stimulans voor digitale demonstranten. Het mogelijke verdwijnen van de Wereldomroep leidde alleen al tot vijf petities.

'Het fenomeen is zo oud als het internet zelf', zegt webstrateeg Henk van Ess, 'maar de software voor dit soort dingen is de laatste jaren veel gemakkelijker en gebruiksvriendelijker geworden. En steeds meer instellingen en belangengroepen ontdekken dat het heel gemakkelijk is om op internet gelijkgestemden te vinden.'

Demonstreren. Nog niet zo lang geleden had je daar op z'n minst een vrije dag, een spandoek en een tas vol sappige tomaten voor nodig. En het nodige doorzettingsvermogen. Nu volstaat in veel gevallen een muisklik.

Geen wonder dat niet iedereen de nieuwbakken opstandelingen even serieus neemt. Pyjama-activisten, worden ze wel genoemd. Mensen die zich voor het slapen gaan even solidair betuigen met de Palestijnse kwestie of bezwaar maken tegen het verdwijnen van de bibliotheek in het Noord-Hollandse Zevenhuizen.

Het hardst groeiende initiatief in Nederland is Petities.nl, een website waarop particulieren of organisaties gratis petities kunnen opstellen. Dat bespaart ze een barre tocht langs de deuren. 'De website is een platform voor ideeën die er anders niet door zouden komen', zegt oprichter Reinder Rustema. 'En natuurlijk biedt het politici de mogelijkheid om burgers een direct antwoord op hun vraag te geven. We merken dat burgers echt een sterke behoefte hebben aan een dergelijke dialoog. Er zitten inmiddels meer dan twee miljoen e-mailadressen in mijn database.'

Ook het spandoek heeft digitaal nageslacht: de Twibbon, een samenvoegsel van Twitter en ribbon, het Engelse woord voor lint. Het kleine icoontje dat mensen in een hoek van hun profielfoto op Facebook of Twitter kunnen plaatsen is een vinding van het Britse reclamebureau Storm Ideas.

Medewerker Andy Glove was twee jaar geleden betrokken bij de ontwikkeling. 'We wilden een laagdrempelig platform creëren waarmee non-profitorganisaties en bedrijven gemakkelijk een groot publiek konden bereiken voor een bepaalde kwestie. Het sloeg enorm aan. Je kunt het dus zo gek niet verzinnen of er bestaat een Twibbon voor: van 'Stand with Israel', 15.837 leden, tot 'We love Hugh Lauri', met 187 leden. De wereldwijd meest gebruikte Twibbon is het roze lintje tegen borstkanker.'

En het demonstreren zelf, dat doet het kleine groene mannetje van PixelProtest dus voor je. Matthijs Jaspers is creatief directeur bij reclamebureau Nobla en medebedenker van PixelProtest. 'Je ziet dat steeds minder mensen bereid zijn om de straat op te gaan om te demonstreren. Vooral jongeren beschouwen dat toch als iets uit de vorige eeuw. Met PixelProtest kun je laten zien waar je het wel en niet mee eens bent, zonder dat je ergens fysiek aanwezig hoeft te zijn.'

Online demonstreren is dus in de eerste plaats laagdrempelig. En vooruit, de wereld redden met een knop op de muis, nog net voordat de soap GTST op tv begint, is gewoon leuk. Ook is het een effectieve manier om in korte tijd veel mensen op de been te brengen, figuurlijk dan.

Rustema: 'Online-activisme biedt individuen die in het dagelijks leven niets met elkaar te maken hebben, de mogelijkheid zich op het web te verzamelen rondom een bepaalde kwestie. Het is dus vooral een andere manier om medestanders te vinden. Om bruggen te slaan.'

De bezuinigingen van het kabinet-Rutte blijken vruchtbare grond voor die bruggen. Het aantal ingezonden petities schoot dit jaar de lucht in. Op de in 2005 opgerichte website stonden in de eerste jaren niet meer dan tientallen petities per jaar. 'Afgelopen jaar hebben we vierhonderd petities ontvangen', zegt Rustema. 'Ook zijn er nu per petitie veel meer ondertekeningen.'

In de toekomst wil Nobla inspelen op de aangewakkerde strijdlust van de Nederlandse burger. 'We zijn nu bezig om PixelProtest zodanig in te richten dat mensen zelf hun eigen virtuele demonstraties kunnen opstarten', zegt Jaspers. 'Op die manier bieden we nog meer mensen een platform.'

Zowel het aantal demonstratiemogelijkheden als het gebruik ervan neemt dus toe. Maar of online-activisme de fysieke demonstratie uiteindelijk zal vervangen, blijft de vraag.

Roel van Duijn, politiek activist en in de jaren zestig medeoprichter van Provo en de Kabouterbeweging, vindt het onwaarschijnlijk. 'Een virtuele demonstratie maakt nou eenmaal veel minder indruk dan een fysieke', zegt hij. 'Het heeft iets gemakzuchtigs. Een soort schijnvertoning.'

Wel denkt Van Duijn dat deze vorm van activisme een bijdrage kan leveren aan de 'traditionele' manier van actievoeren. 'Het is geen vervanging van de werkelijkheid, maar een uitbreiding. Ik denk dat een online demonstratie alleen iets oplevert als je het combineert met fysiek activisme.'

Maar hij vreest dat mensen die online demonstreren niet hartstochtelijk genoeg zijn om zich ook in het echte leven in te zetten voor hun zaak. Voor hen is het vooral een uitlaatklep.

Ook Rustema is van mening dat online demonstreren alleen niet genoeg is. 'Alleen maar een verzoek op internet plaatsen, daar bereik je niets mee. Een pleidooi kan weliswaar een proces ontketenen, maar doorgaans gaat een petitie ook gepaard met andere acties en demonstraties. Dat een gestelde eis wordt ingewilligd ligt dus nooit alleen aan een website.'

Om nog maar te zwijgen van de mogelijkheden tot fraude die het internet natuurlijk biedt. Henk van Ess: 'Tijdens een echte demonstratie kun je niet doen alsof je in je eentje honderd mensen bent. Online kan dat wel.'

The Trojan coffeepot

De eerste grootschalige protestactie op internet draaide om een koffiepot. De pot stond tien jaar lang te pruttelen op de Troje-zaal van de Universiteit van Cambridge. De onderzoekers hadden er een webcam op gericht, om zich een loopje naar een lege pot te besparen. De aansluiting van de universiteit op het internet, in 1993, maakte de pot wereldberoemd. Kantoorklerken van alle continenten konden zich verkneukelen bij de aanblik van versgezette Britse filterkoffie. Met de verhuizing van de faculteit in 2001, kwam er een einde aan het sterrendom van de koffiepot. Dat leidde tot meerdere online petities waarin werd gepleit voor de terugkeer van de pot. Dat is er niet van gekomen. De pot is geveild voor 3800 euro.

Proteststemmen

Petities.nl

Petities.nl heeft als doel een serieuze dialoog op gang te brengen tussen burgers op internet en politiek Den Haag. Op het moment zijn er meer dan twee miljoen bevestigde ondertekeningen geregistreerd in de database van Petities.nl. Onderwerpen die op de website aan bod komen variëren van kinderbijslag tot het kraakverbod, maar het populairst zijn de petities die aangrijpen op sterke gevoelens en emoties, zoals petities tegen kindermisbruik (262.989 ondertekeningen) en borstkanker (327.055 ondertekeningen).

PixelProtest

PixelProtest.org maakt het mogelijk om mee te lopen in een demonstratie, zonder je huis te verlaten. Momenteel lopen 18.914 mensen mee om te demonstreren tegen de bezuinigingen op het hoger onderwijs. In de 148 dagen dat zij onderweg zijn, hebben zij 17.835 kilometer gelopen. PixelProtest is een samenwerkingsverband van reclamebureau Nobla en webdesignbedrijf RDnA.

Twibbon

Twibbon.org is een initiatief van het Britse reclamebureau Storm Ideas. Op de website kunnen particulieren en instellingen gratis een banner aanmaken om mensen bewust te maken van een probleem, maar ook om reclame te maken voor hun product of dienst. Er zijn nu 140 duizend verschillende Twibbons die gebruikt worden door 8,5 miljoen mensen wereldwijd. De meest succesvolle protest-Twibbon is van de Zweedse krant Aftonbladet, gericht tegen de ideeën van rechtse politici.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden