'We sturen wel eens een mannetje'

Nederlandse clubs trainen liever niet achter gesloten deuren en ze sturen ook geen spionnen, zeggen ze. Maar voor FC Twente - PSV gelden andere regels.

Het was twee dagen voordat Heracles de uitwedstrijd tegen FC Utrecht moest spelen. Assistent-trainer Hendrie Krüzen was zichtbaar opgewonden.


Er stonden op die zonnige namiddag zo'n twintig man langs de lijn, gepensioneerden en een paar scholieren. Een van de toeschouwers kwam Krüzen niet bekend voor. Hij liep op de onbekende af, in versnelde wandelpas, alsof hij een ongewenst persoon van zijn erf wilde jagen.


En dat wilde hij ook. 'Wie bent u?', vroeg hij op een afstand van een meter of vijf. 'Wat doet u hier?'


De onbekende man, die zich ineens wist aangekeken door heel wat ogenparen, zei dat hij kwam voor een interview met middenvelder Willie Overtoom.


'Oh', zei Krüzen, en hij keek de bezoeker nog eens goed aan. De onbekende wees op zijn pen en een opschrijfboekje. 'Voor met Overtoom', zei hij erbij.


Even later was Krüzen gerustgesteld. De verslaggever was geen spion ('maar als ik had getwijfeld, had ik je laten verwijderen') en verklaarde hij de man zijn waakzaamheid.


De vorige keer dat Heracles tegen FC Utrecht speelde, was er 'iemand van Utrecht' langs geweest. Heracles had toen getraind op het Utrechtse verdedigingsduo Alje Schut/Jan Wuytens. Heracles wilde druk op hen zetten, en Schut - als linksbenige speler die rechts centraal speelt - de opbouw laten doen. Krüzen: 'En tijdens de wedstrijd speelde Wuytens plots rechts centraal. Alsof ze het wisten.' Sindsdien is Krüzen waakzamer geworden.


Naarmate het seizoen vordert, gaan de details tellen. In beslissende wedstrijden kan de verrassing van een vrijetrap-variant of een gewijzigde opstelling beslissend zijn.


Zo weet ook Michel Preud'homme, trainer van FC Twente, die de besloten training tot gewoonte heeft gemaakt. 'Op de momenten dat we tactisch trainen richting een wedstrijd of standaardsituaties oefenen, willen we niet dat scouts van de tegenpartij tussen de supporters langs het veld staan', zei Preud'homme vorige maand op de clubwebsite, nadat supporters en media hun ongenoegen hadden geuit.


Ook vandaag, de laatste training voor de kraker tegen PSV, kunnen supporters en media het terrein niet op. Om het zicht op het terrein te ontnemen, wordt langs het veld een doek opgehangen. 'We willen de tegenpartij niet slimmer maken dan die al is', zei Preud'homme. 'Het voetbal wordt steeds vaker op details beslist en daarom is af en toe besloten trainen realistisch.'


Krüzen staat dus niet alleen in zijn alertheid, al ontkent FC Utrecht-trainer Ton du Chatinier dat hij 'een mannetje' naar Almelo had gestuurd. Du Chatinier zegt 'sowieso geen mannetjes te sturen'.


Maar andere trainers sturen wel mannetjes. De trainer van Excelsior, Alex Pastoor, 'kan niet ontkennen' dat hij soms spionnen naar een training stuurt - 'voor de opstelling, of een vrijetrap-variant'. 'Een club met onze begroting moet alle tienden van procenten voordeel die we kunnen meepikken, meepikken.'


Ook de trainer van Willem II, Gert Heerkes, heeft dit seizoen trainingen laten bekijken. Bijvoorbeeld als hij weet dat een basisspeler is geblesseerd. 'Dan moet er iemand anders spelen. De vraag is dan wie.'


Hij stuurt geen stafleden, want 'die worden meteen herkend'.


Wie dan wel? Heerkes: 'Iemand die daar in de buurt woont, en geen vreemd gezicht is op die training. Je kent overal wel iemand.'


Misschien zijn dat de 'vreemden met een opschrijfboekje', die ADO Den Haag-trainer John van den Brom soms tijdens de trainingen ziet, zoals hij vorige maand de Telegraaf liet optekenen. Ook Fred Rutten van PSV zei clubs te kennen die analisten naar de Herdgang (trainingscomplex PSV, red.) sturen.


Een medewerker van een Nederlandse topclub noemt 'ontevreden reserves' een andere bron van informatie. 'Voetballers kennen elkaar al lang. Dat kán een voordeel zijn', zegt hij samenzweerderig. Volgens hem gebruikt iedere club in Nederland spionnen.


Spionnen zijn overigens de zwaarste 'wapens'. Veel informatie is gratis in te winnen. Ton du Chatinier zegt geen spionnen te hebben, maar hij heeft wel 'informatiekanalen'. Wat dat zijn? 'Nou, journalisten', zegt hij. 'Journalisten zijn handig, want ze praten met andere journalisten. En wij praten ook met journalisten. Dan hoor je soms wat.'


Voor trainers zijn regionale media, die dagelijks berichten over 'hun' club, belangrijker dan landelijke media, zegt Heerkes. 'De regionale omroepen hebben ook beelden. Kan handig zijn.'


Ook Wiljan Vloet van NEC kent de waarde van de websites van regionale omroepen. Om die reden verbiedt hij - net als PSV en andere clubs - op afsluitende (tactische) trainingen camera's. 'Beelden zeggen meer dan woorden.'


Een andere waardevolle bron, volgens meerdere trainers, zijn supporters van de tegenpartij. Heerkes: 'Supporters schrijven op internet over de opstelling tijdens trainingen. Dat is nuttig. Onze supporters doen dat ook, zonder kwade opzet. Ik ga er dan van uit dat de tegenstander meeleest.'


Toch zijn besloten trainingen in Nederland uitzondering, vooral omdat clubs supporters tegemoet willen komen. PSV-woordvoerder Salazar zegt dat trainer Fred Rutten hecht aan 'de traditie van openheid'. Feyenoord-woordvoerder Vader zegt dat Feyenoord 'open en bereikbaar' wil zijn. Vader: 'Dat is ook een deel van onze aantrekkingskracht.'


Maar andere clubs verleggen de koers. Ajax traint standaard besloten, behalve op dinsdag. Pastoor traint met Excelsior een tot twee keer per week besloten. Of dat effect heeft? 'Kijk maar hoeveel wij uit vrije trappen scoren. Die studeren we op die dagen in. Als supporters begrijpen dat het succes oplevert, zullen ze het niet erg vinden.'


Volgens Pastoor zijn besloten trainingen in 'alle ons omringende landen' de regel - behalve in Nederland. Ook Heracles-trainer Peter Bosz zegt dat Nederland 'ver achterloopt op dit terrein'. Besloten trainingen zijn logisch, vindt hij. Zelf doet hij het niet, al zou hij het best willen. Bosz: 'Het past niet bij de clubcultuur.'


Fans en journalisten reageren vaak heftig op besloten trainingen, weet Bosz. Wel zegt hij Michel Preud'homme dankbaar te zijn voor diens pionierswerk. 'Over tien jaar is de besloten training standaard in Nederland.'


En Michel Preud'homme, stuurt die wel eens een spion? 'Het gebeurt overal', zo laat hij via zijn woordvoerder weten. Misschien is dat niet de reden, maar misschien juist ook weer wel waarom PSV vandaag besloten traint. Pas voor 'de derde keer in twee jaar', verzekert PSV-woordvoerder Salazar.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden