We stonden elkaar naar het leven

Pal na de verkiezingsnederlaag van GroenLinks zweefde Tof Thissen, verantwoordelijk voor de veelbesproken kandidatenselectie, op de rand van de dood. Tien kilo lichter en vele illusies over zijn partij armer blikt hij voor het eerst terug. Door

Het is zondag 16 september, even na vijven. Tof Thissen (55) heeft een uurtje gerend. Tweehonderd meter voor zijn huis voelt hij pijn in zijn ribbenkast. 'Ik val tegen de grond, dacht ik. Maar ik kon nog naar de voordeur waggelen. Bij de huisartenpost zeiden ze dat er een zenuw klem zat. Ze schreven pijnstillers voor, maar het ging niet weg. Ik raakte in shock. De volgende ochtend bleek in het ziekenhuis dat er een abces bij mijn lever zat. Toen kwamen de complicaties: vocht in de rechterlong, hartritmestoornissen. Ik kwam op de hartbewaking te liggen.'


Vier dagen daarvoor was zijn partij onderuitgegaan. GroenLinks had zijn grootste nederlaag ooit geleden: van tien naar vier zetels.


'En nu lag ik zelf op apegapen.'


Begin dit jaar verwacht Tof Thissen nog dat hij een sprong voorwaarts zal maken. Hij heeft zich in het geheim kandidaat gesteld voor het burgemeesterschap van Nijmegen. GroenLinks is de grootste partij in die stad; Thissen denkt zeker te zijn van zijn benoeming.


'Aanvankelijk viel ik af. De vertrouwenscommissie oordeelde dat ik een te sterke bestuurder ben, te inhoudelijk gedreven, te veel engagement. Haha! Alsof je tegen Johan Cruijff zegt: jij bent niet geschikt bevonden voor Ajax 1, want jij scoort te veel. Uiteindelijk kwam ik toch weer op de agenda.'


De Nijmeegse gemeenteraad stemt op de avond van 1 maart over de vraag wie burgemeester wordt.


'Ik meende nog altijd meer dan 50 procent kans te hebben', zegt Thissen. 'Maar het zat niet goed tussen GroenLinks enerzijds en de PvdA en D66 anderzijds. Die partijen bleken te kiezen voor Bruls, een CDA'er. Dat was wel heftig. En ook verdomde jammer voor onze partij. Maar kort daarop kregen we een andere gouden kans, nota bene in de landelijke politiek. In april plofte het Catshuisoverleg tussen Rutte, Verhagen en Wilders. We wisten onszelf weer op de kaart zetten door het Lenteakkoord met VVD, CDA, ChristenUnie en D66. Ik was ongelooflijk trots op Jolande Sap en Ineke van Gent dat zij zo'n verregaand bezuinigingsakkoord aandurfden.'


Wist u dat de verhoudingen in de Tweede Kamerfractie van GroenLinks op dat moment al ernstig verstoord waren?

'Het was geen team, zeker. Het was Manchester City: genoeg sterspelers, maar niet echt een winnende machine. Ik kan nu wel open kaart spelen: het was complete incompatibilité d'humeur, onverenigbaarheid van karakters. Een aantal fractieleden betwistte het leiderschap van Sap.


'Neem Ineke van Gent. Haaks op het fractiestandpunt had zij tegen een nieuwe Nederlandse politie-missie in Kunduz gestemd.' Thissen heft zijn handen ten hemel. 'Mensen, mensen! Stel dat ik directeur van een bedrijf of een maatschappelijke organisatie zou zijn geweest, en Ineke had bij mij de adjunct-functie bekleed, dan zou ik tegen haar hebben gezegd: je legt je neer bij het meerderheidsstandpunt en draagt dat met ons uit. Elke andere figuur in de fractie had wél die ene tegenstem kunnen zijn, maar niet Ineke: zij was vicefractievoorzitter! Maar de politiek is een apart bedrijf: mensen zijn gekozen en hebben een eigen mandaat.'


Tegen een vriend hebt u gezegd: 'Jolande gaat wel erg op haar macht zitten.'

'Ik vind dat je in de politiek niet op basis van macht moet sturen, maar op basis van natuurlijk leiderschap. Jolande zei: 'Ik ben de fractievoorzitter, ik ben de baas.' Begrijp me goed, ik acht Jolande nog steeds hoog. Zij heeft gewoon niet de kans gekregen om in haar functie te groeien, om haar gezag te vestigen. Weten jullie nog hoe moeilijk Femke (Halsema) het in haar eerste twee jaar had? GroenLinksers noemden haar in de pers een 'bekakt trutje' en een 'grachtengordelyup'. Maar op een gegeven moment had Femke de onvoorwaardelijke steun van de fractie. Niemand die toen dacht: ik ga blaffen naar de baas, want dan gaat het ons allemaal slecht. Met Jolande was de situatie: wij gaan blaffen, anders gaat 't ons allemaal slecht.'


Wat hadden uw partijgenoten in de Tweede Kamer moeten doen?

'Investeren in elkaar. Luister, ik ben trots op deze partij, met zijn autonome, soevereine, eigenwijze mensen. Maar dat is tegelijkertijd onze kwetsbaarheid.'


Het wordt mei. Tofik Dibi stelt zich kandidaat voor het lijsttrekkerschap van GroenLinks.


Thissen zucht diep. 'Ik dacht: shit, ooooh, dit kán toch niet? Dit is gewoon een aanval vanuit de fractie! De media waren het met mij eens: dit was een motie van wantrouwen tegen Sap. Die jongen is volgens mij over het paard getild. Jullie begrijpen: vanaf dat moment was het voor Jolande krabbelen en klunen.


'Ik was benoemd tot voorzitter van de kandidatencommissie voor de Tweede Kamerfractie. In die functie moest ik mijn persoonlijke gevoelens en gedachten uitschakelen. Ik moest Tofik zakelijk beoordelen. Net als Jolande.'


U had twijfels over de kwaliteiten van Dibi, om het voorzichtig te zeggen. Hebt u in die fase contact met hem gezocht?

'Nee. Ik vertrouwde hem niet.'


Waarom niet?

'Ik dacht: als ik hem nu bel, zit hij vanavond nog bij Pauw & Witteman om te zeggen: 'De voorzitter van de commissie heeft mij afgeraden mij kandidaat te stellen.' Ik ben heel keurig gebleven. Heel procedureel.


'Ik zal jullie vertellen waarop mijn wantrouwen was gebaseerd. Op zondag 6 mei, twaalf uur 's nachts, sloot de kandidaatstelling. Wij hadden 161 brieven gekregen. Op maandagmiddag had ik nog geen idee wie zich allemaal hadden gemeld. Ineens staat PowNews in het kantoor van GroenLinks. Die journalist liep daar gewoon rond. Hij vroeg: 'Tofik Dibi heeft zich kandidaat gesteld voor het lijsttrekkerschap, is dat niet vervelend voor Jolande Sap?' Tsja, hoe kon hij dat weten? Van één persoon. Dibi zelf. Godverrrdorie, dat dóe je toch niet?'


Toen Dibi een week later zijn kandidatuur officieel bevestigde, oordeelde uw commissie negatief: 'Zijn optreden is vaak solistisch en soms onvoorspelbaar.' De indruk ontstond bovendien dat u een lijsttrekkersreferendum wilde tegenhouden.

'Waanzin! Daar ging de kandidatencommissie helemaal niet over, dat was aan het partijbestuur. Dat hield zich keurig aan alle afspraken met de leden. Het is ongelooflijk wat ik in die periode naar m'n hoofd geslingerd kreeg. Ik werd door partijgenoten versleten voor een Noord-Koreaanse idioot die tegen alle winden in aan procedures vasthield. Ik kreeg mails in de trant van: Je bent een verrader. Je bent een eikel. En of ik per direct wilde opdonderen als fractievoorzitter van de Eerste Kamer. Ik ben echt op mijn ziel getrapt.


'Vervolgens begonnen allerlei prominenten in GroenLinks zich óók nog eens met de kwestie te bemoeien. Halsema stond te hengelen aan de dorpspomp die Twitter heet. Schei nou toch uit! Als je zo veel aan de partij te danken hebt, denk je toch even langer na? Dan heeft Paul Rosenmöller de kunst van het loslaten beter begrepen.'


En dat allemaal terwijl GroenLinks bij uitstek de partij is die een humane samenleving bepleit.

'Ja. We hebben elkaar naar het leven gestaan. Maar ik heb daar niet aan meegedaan. Ik ben iemand die bruggen wil slaan. Ik zoek naar consensus. Ik benader mensen niet vanuit wantrouwen. Sommigen vinden dat naïef. Ik zeg dan: liever naïef dan paranoïde.'


Maar bent u zelf dan foutloos geweest? Uw openlijke oordelen over sollicitanten voor de Kamerfractie waren soms beschadigend. De een miste de 'zelfbewuste drive' om 'toonaangevend te opereren', de ander moest 'zijn uitstraling meer polijsten en een meer luisterende houding aannemen'.

'Blijkbaar moeten we dat nooit meer zo aanpakken. De kandidaten hebben zelf met die beschrijvingen ingestemd, maar ik heb onderschat hoezeer de media onze partij in het vizier hadden. Hoe ze ons zochten.'


Was het sowieso verstandig dat u als voorzitter van de Eerste Kamerfractie een oordeel velde over de samenstelling van de Tweede Kamerfractie?

'Ik deed het om te helpen, maar ik zou het nu nooit meer doen.'


Hoe keek u uiteindelijk naar de lijsttrekkersdebatten tussen Sap en Dibi?

'Het gaf de partij weer even schwung. Ik merkte ook bij mezelf dat ik weer lucht kreeg. Woensdag 6 juni was voor mij een gedenkwaardige dag. Die ochtend besloot het congres van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten met 98,5 procent van de stemmen dat zij door wilden met King, het instituut waarvan ik directeur ben. Ik was dolblij. Het werd nog mooier toen 's middags de uitslag van het referendum tussen Sap en Dibi kwam: Jolande won met 86 procent. Even had ik hoop.'


Na de historische verkiezingsnederlaag van GroenLinks maakt Jolande Sap direct bekend te zullen aanblijven als politiek leider.


'In de dolle dagen daarna hebben we elkaar natuurlijk uitvoerig gesproken', zegt Thissen. 'Jolande toonde zich enorm strijdvaardig, maar mensen om haar heen hadden grote twijfels. Als vriend heb ik tegen haar gezegd: 'Lieve schat, volgens mij red je het niet. De uitslag is hopeloos, en er is vanuit de fractie al veel te veel negatiefs over jou gezegd.'


Hoe reageerde Sap?

'Aangeslagen. Omdat ik haar altijd gesteund heb. Maar ze bleef zitten.'


Vier dagen na de electorale afstraffing belandt Thissen in het Roermondse Laurentiusziekenhuis.


'Volgens de artsen was het kantje boord, maar ik had al die tijd een onverwoestbaar geloof in mijn herstel. Al zag ik natuurlijk wel de zorgelijke blikken van mijn vrouw Maartje en onze zonen. Een antibioticabombardement sloeg gelukkig aan.'


Was het toeval dat u na die slopende politieke maanden onderuitging?

'Ik ben niet van de Indiase spiritualiteit, Deepak Chopra. Dat leverabces is waarschijnlijk een gevolg geweest van de verwijdering van mijn galblaas, een jaar eerder. Maar goed, de gebeurtenissen in GroenLinks hebben me natuurlijk wel in onbalans gebracht. Dat hielp niet.'


U lag in een ziekenhuisbed. Ondertussen werd u genoemd als een van de mensen die medeverantwoordelijk waren voor het verkiezingsechec.

Strak: 'Daar heb ik niks van meegekregen. Ik heb niet eenmaal gekeken naar Pauw & Witteman. Ik kon het niet. Het zou niet bepaald bevorderlijk zijn geweest voor mijn genezingsproces.


'De gekste dag was 5 oktober. Ik lag in spanning te wachten op een mededeling van mijn arts: mocht ik naar huis of niet? Een journalist belde: 'Jolande Sap is afgetreden, wat vindt u daarvan?' Ik zei: 'Ik denk dat ze een verstandig besluit heeft genomen.' Godzijdank mocht ik naar huis. De volgende dag trad het partijbestuur af. Ik krabbelde op, de partij gleed verder weg. Dat gaf me een dubbel gevoel.'


Hoe zou u de staat van GroenLinks nu beschrijven?

'Wij zijn een oersterke partij. In onze afdelingen, in gemeenteraden, in colleges van B&W: overal in het land kom ik goede mensen tegen. Het jammere is dat de GroenLinksfractie in de Tweede Kamer nog maar vier mensen telt die onze oplossingen voor de crisis over het voetlicht kunnen brengen. Maar Bram (van Ojik) doet het uitstekend. Ontspannen, krachtig.'


Van Ojik wil meer contact met de achterban van GroenLinks en een progressiever profiel.

'Prima. Versoepeling van het ontslagrecht is bijvoorbeeld geen goed idee in tijden van laagconjunctuur. Je jaagt mensen de stuipen op het lijf! Kijk, GroenLinks is de verbinding kwijtgeraakt met mensen die dag in dag uit de mouwen opstropen om de samenleving leefbaar te houden. De agent, de verpleegster, de onderwijzer, noem ze allemaal maar op. We zijn veel te abstract geworden. Hou nou toch op over zoveel nano-hupseflups of CO2-hupseflups in een liter lucht. Zeg gewoon: als we zo doorgaan, gaat iedereen hoesten en krijgen we kanker. Of: we kunnen door de vervuiling geen groenten meer uit de tuin eten. Dan spreek je mensen aan.'


Verschillende mensen in uw persoonlijke omgeving hebben de indruk dat uw bevlogenheid door alle gebeurtenissen is aangetast.

'Nou, hier zit 85 kilo sociale drive. Ik ben 10 kilo afgevallen, maar de geest is ongebroken. Na de feestdagen pik ik de draad van mijn werk in de Eerste Kamer weer op. Ik wil heel graag Marleen Barth van de PvdA en Roger van Boxtel van D66, net als ik voorzitters van een senaatsfractie, uitnodigen om samen tien wezenlijke punten te formuleren. Een strategisch akkoord inzake vergroening, veiligheid, economie en Europa. De SP zal niet aanschuiven, maar wij kunnen een voorschot nemen op een links kabinet. Volgens mij verlangen daar heel veel mensen naar.'


Wie is op langere termijn de gedroomde leider van GroenLinks?

'Lastig te zeggen. Jesse Klaver en Kathalijne Buitenweg worden genoemd. Geen slechte opties. Ook mijn naam gaat rond.'


En?

'Ik wil Bram graag behulpzaam zijn. Hij zal van de fractie weer een eenheid moeten maken, die gaat excelleren en winnen. Zeg maar van Manchester City naar Manchester United.'


Velen in GroenLinks die wij over u spraken, zien in Tof Thissen de ideale nieuwe voorman. Bent u beschikbaar?

'Op dit moment niet. Ik geniet nu gigantisch. Eindelijk kom ik toe aan het lezen van romans, eindelijk kan ik ongestoord opera's beluisteren. Ik zal weer helemaal herstellen. En GroenLinks ook - al zal dat iets langer duren.'


En later? Bent u later wel bereid het politiek leiderschap van GroenLinks op u te nemen?

'Goed dan: ik sluit het zeker niet uit.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden