We redden het wel

De kredietcrisis zit nog niet bij iedereen aan tafel, maar hangt als een dreigende wolk boven het land. Wat doe je met zo’n vage dreiging, vroegen we aan twee psychologen....

Er is nog geen economische crisis, maar sombere perspectieven zijn er wel. De Amerikanen zijn woedend op Washington. En hoe voelen de Nederlanders zich? Uit periodieke enquêtes blijkt dat de Hollander vrij nuchter reageert bij grote dreiging. ‘Rustiger dan in de omringende landen’, zegt de Amsterdamse sociaal-psycholoog Joop van der Pligt. ‘Omdat de Nederlander nuchter van aard is én veel vertrouwen heeft in de overheid.’ Toen de Russische nucleaire ramp bij Tsjernobyl als een giftige dreiging boven Europa hing, nam in Italië het aantal zelfmoorden toe en begon men uit angst voor vervuild voedsel blikvoer van voor 1986 te hamsteren. De Nederlander niet, die wachtte rustig af wat de overheid ging doen. ‘Maar dat vertrouwen in de overheid kalft af. Wat daarvan de gevolgen zijn, weten we nog niet.’

‘Zodra mensen zich zorgen maken, neemt het langetermijndenken af. Net als het rekening houden met het belang van de ander’, weet Marcel Zeelenberg, gedragseconoom bij de Universiteit van Tilburg. Snel je spaarbankboekje leeghalen, is zo’n uiting: niet handig voor het economisch vertrouwen als iedereen dat doet.

Het hoofd koel houden is beter. Zeelenberg denkt dat jongeren sneller zullen reageren, omdat ze gewend zijn te bankieren op internet. ‘Ouderen zijn wat dat betreft betere burgers, die wachten de ontwikkelingen eerst even af.’

Bij crises, leert onderzoek, worden mensen conservatiever. Ze richten zich op de eigen groep en hechten aan de eigen normen en waarden. ‘Als mens zoek je manieren om jezelf te beschermen, dus richt je je op diegenen die je vertrouwt. Discriminatie van andere bevolkingsgroepen kan de uiterste consequentie zijn van die onzekerheid.’ Bij een serieuze crisis onderscheidt Zeelenberg twee belangrijke reacties. ‘Je gaat je bezorgdheid rationaliseren, zoals: het is goed dat de markt zich periodiek corrigeert, of je gaat – de angst voor – verlies trivialiseren: wat betekent geld? Vriendschap en liefde zijn belangrijker.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden