We ontkennen de ware en vervelende aard van ouderdom

Rudi Westendorp, hoogleraar ouderengeneeskunde in Leiden. Beeld Annaleen Louwes
Rudi Westendorp, hoogleraar ouderengeneeskunde in Leiden.Beeld Annaleen Louwes

In hun wetenschapsvisie 2025 suggereren minister Bussemaker en staatssecretaris Dekker van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap maatschappelijke thema's die op een nieuwe Nationale Wetenschapsagenda zouden moeten komen. Ik vind het best een eng idee dat politici beter weten dan wetenschappers wat er op zo'n agenda zou moeten komen. En als je dan meteen leest over 'big data' bekruipt mij in ieder geval het gevoel dat zo'n politiek opgestelde Nationale Wetenschapsagenda niet ongevoelig zal blijken voor alles wat hip en trendy is. Of we daar nou blij mee moeten zijn weet ik niet.

Een ander gesuggereerd thema is 'gezond ouder worden'. Of het nou op een Nationale Wetenschapsagenda hoort of niet, interessant is het wel. Het begint met het begrip 'gezond ouder worden' zelf. Bestaat dat eigenlijk wel?

Rudi Westendorp, hoogleraar ouderengeneeskunde in Leiden, stelt in NRC Handelsblad van 22 november vast dat de actuele debatten over ouderdom en verpleeghuiszorg uitblinken door 'ontkenning van de ouderdom'.

'Het lijf brokkelt af, wordt lelijk, begint te disfunctioneren. Je kunt je plas niet meer ophouden, het lekt langs je benen. (...) We hebben een roze wolk gecreëerd, de illusie dat we met geld mensen mooi kunnen houden en gevaren kunnen afdekken. We praten over het rafelige einde van het leven. Laten we blij zijn dat het steeds later komt, maar ook ons erop voorbereiden dat het een keer komt. Dat doen we persoonlijk en collectief veel te weinig. We zetten liever verpleegbewaardozen neer.'

Deze visie van Westendorp krijgt in de medisch-wetenschappelijke wereld, maar ook in de zorg zelf, steeds meer steun. Toch zijn er ook tegengeluiden, wetenschappelijk, radicaal en idealistisch. Op allerlei plekken op de wereld wordt serieus gezocht naar onsterfelijkheid. En in Nederland stelt de Amsterdamse hoogleraar interne geneeskunde Andrea Maier in Het Parool van 4 november vast dat bij proefdieren al gelukt is wat bij mensen misschien ook ooit gaat lukken: de veroudering vertragen en zelfs stoppen. Haar stelling is dat veroudering in essentie een celbiologisch proces is, dat de vatbaarheid voor ouderdomsziekten vergroot.

Als je dat proces vertraagt of stopzet, wordt gezond ouder worden opeens heel goed mogelijk: 'Het belangrijkste is dat je een mooie leeftijd bereikt (...) en die moet je met zo min mogelijk ziektes bereiken (...) een plotselinge dood is voor ons mensen ook de meest gewenste manier (...) een mooie leeftijd vind ik 130 jaar (...) en dan werken tot mijn 100ste!' En wie haar opvattingen niet realistisch acht, krijgt per kerende post repliek: 'Honderd jaar geleden hadden we nooit voor mogelijk gehouden dat orgaantransplantatie mogelijk was!'

Ezekiel Emanuel gelooft er in ieder geval niet in. De Amerikaanse hoogleraar vertelde op 18 oktober in NRC: 'Wij lijken ons ook tegen een eenvoudige waarheid te verzetten: te lang leven is ook een verlies. (...) Velen van ons takelen er behoorlijk door af, we raken onze creativiteit kwijt en kunnen niet langer een bijdrage aan de samenleving leveren. (...) Als ik 75 of ouder ben, zal er een goede reden nodig zijn om mij een arts te laten bezoeken en een test of een behandeling te laten ondergaan. (...) Ik zal alleen palliatieve middelen accepteren en geen geneesmiddelen als ik pijn lijd of gebreken vertoon. (...) Ik zal sterven aan datgene wat zich het eerste aandient.'

Drie hoogleraren, drie heel verschillende verhalen over gezond ouder worden. Maar allemaal hebben ze gemeen dat ouder worden voor velen geen pretje is.

Ik denk dat Westendorp de vinger op de zere plek legt door er op te wijzen dat in de grote actuele debatten over de kwaliteit van de verpleeghuiszorg die eenvoudige vaststelling weleens vergeten wordt en iets als oplosbaar wordt voorgesteld wat misschien niet oplosbaar is.

Op zijn best goed geaccommodeerd kan worden: 'Collectief hebben we een van de grootste opgaven van een mens - een mooie dood bereiken - overgenomen. Daar zit de principiële fout. We hebben collectief gezegd: dat doen wij wel. Wij hebben de opgave van het individu op ons genomen. En we kunnen het niet waarmaken. Het is dubbel fout.'

Misschien is dat wel de oncomfortabele waarheid. We ontkennen de ware en vervelende aard van ouderdom. We besteden het mede daarom uit. En vervolgens klagen we erover.

Dat is inderdaad geen sterk verhaal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden