We moeten op zoek naar nieuwe rituelen voor de dood

Gisteren, bijna zeventien weken na het neerschieten van de MH17, was er een Nationale Herdenking. 'Wat als...', vroeg premier Mark Rutte, de eeuwige vraag na elke grote of kleine ramp, de begrijpelijkste vraag en in zijn zinloosheid de meest pijnlijke.

'Ik wou dat ik alles terug kon draaien', zei Gita Wiegel van 13. Ze was haar moeder kwijtgeraakt.

Hoe moet je nationaal herdenken? Het programma was samengesteld in samenspraak met de nabestaanden, de televisie zond alles live uit, de koning en de koningin waren er, de premier sprak en ook de muzikale keuze was breed genoeg om nationaal te mogen heten, zelfs als het koraal uit Zweers' symfonie Aan mijn vaderland had ontbroken.

In Donetsk wachtten intussen bergers op toestemming af te reizen naar het rampgebied, om de wrakstukken van de MH17 te bergen. Die moeten mee naar Nederland, zodat de Onderzoeksraad voor de Veiligheid ze kan bekijken en we heel misschien wat meer te weten komen over de toedracht.

In de RAI sprak Anton Kotte, die zijn zoon, schoondochter en kleinzoon had verloren.

Op de APEC-top in Peking zei president Poetin tegen de Maleisische premier Razak dat de regering in Kiev het bergen van de wrakstukken traineerde, maar volgens correspondent David Jan Godfroid was dat maar gedeeltelijk waar.

Er waren 1.600 nabestaanden in de RAI en Mark Rutte refereerde aan de saamhorigheid en onderlinge verbondenheid van juli, alsof we die ook in weemoed herdachten. Saamhorigheid en verbondenheid gaan doorgaans minder lang mee dan rouw. Misschien zijn nationale herdenkingen er ook een beetje voor bedoeld ons weer even aan het verdriet van anderen te koppelen.

In Oekraïne werden borden bij de wrakstukken geplaatst, zodat we ze ook nog kunnen terugvinden als straks de winter is ingetreden en sneeuw de overblijfselen van de zomerramp heeft bedekt.

We hebben niet langer de rituelen waarmee we vroeger het noodlot te lijf gingen en het onverklaarbare verklaarden. Dus moeten we op zoek naar andere.

Lenette van Dongen zong Kom dan bij mij, Marco Borsato Voor altijd, Douwe Bob Beautiful, Glennis Grace I was here.

Herdenking van de doden is een oefening in machteloosheid, nog meer dan toen we alles - ook de diepste ellende - uit Gods hand wisten. De zoektocht naar troost en verklaring is nog ingewikkelder geworden nu we ons niet meer kunnen beroepen op de ondoorgrondelijkheid van Zijn wegen. Het waarom dat boven rouwenden hangt is scherper geworden, bozer ook, nu we de Act of God onacceptabel hebben verklaard en een verklaring eisen.

Bram van der Vlugt las Voor een vriend van Toon Hermans. Ook goed, voor wie er verzachtende woorden in hoorde.

Het Lacrimosa uit Mozarts Requiem - onvoltooid omdat de dood ook hem te snel af was - vormde heel even een herinnering aan de oude rituelen waarmee we ooit de dood tegemoet traden.

Lacrimosa, dies illa - treurig, die dag.

Op de koninklijke Facebooksite lieten koning en koningin na afloop weten dat de bijeenkomst hen zeer had ontroerd. Om tien uur gisteravond vonden 3.619 mensen dat leuk.

De namen van de 298 slachtoffers werden voorgelezen - 'woorden schieten tekort, maar namen niet', had een nabestaande gezegd. Het waren 298 ontroerende pogingen de gestorven dragers ervan tot leven te wekken - al was het maar voor zo lang het uitspreken ervan duurde.

Dona eis requiem.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden