ReportageChinese gemeenschap

‘We moeten Nederland, ons tweede vaderland, beschermen zonder paniek te zaaien’

Een optocht door het centrum van Den Haag tijdens de viering van het Chinese Nieuwjaar in en om het stadhuis.Beeld ANP

Ruim 70.000 Chinezen wonen in Nederland. Ze doen in stilte hun uiterste best om Nederland, hun tweede vaderland, tegen het virus te beschermen. Maar ze worden met argwaan bekeken. ‘Nederlanders schelden Chinese kinderen uit voor ‘virus-Chinees.’ 

Alle Blokker-winkels in de Drecht­steden heeft restauranthouder Chen Long (48) afgereden op zoek naar koortsthermometers. ‘Liefst dozen vol. Aan drie thermometers heb ik niets, maar geen winkel die er meer op voorraad heeft. In Nederland is er nauwelijks vraag naar.’

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

Bij de Ridderkerkse Blokker dacht het personeel met hem mee. Ze bestelden gewoon een paar dozen. ‘Meer dan zestig thermometers, geweldig!’, zegt Chen. Hij gaat meteen door naar Schiphol om ze op een vrachtvliegtuig naar China te krijgen.

Deze actie was zijn privé-initiatief. Nu moet hij een nuttige bestemming vinden voor de duizenden euro’s die zijn streekgenoten voor de bestrijding van het coronavirus hebben gedoneerd. ‘Aan mondmaskers is een schreeuwende behoefte, maar die zijn in Nederland ook uitverkocht of tegen woekerprijzen te koop. Aan het opdrijven van prijzen doen we niet mee. De Chinese overheid heeft meer mogelijkheden de epidemie te bestrijden dan wij overzeese Chinezen.’

De Chinezen in Nederland zijn in rep en roer over het coronavirus. Het land van hun voorouders is zwaar getroffen en ze zetten alles op alles om te voorkomen dat het virus in hun eigen gemeenschappen de kop opsteekt. Als stank voor dank worden ze hier, in hun tweede vaderland, als ‘virus-Chinees’ met de nek aangekeken. ‘Een virus kent geen grenzen en geen nationaliteit. De wereld moet dat virus bestrijden, niet ons, Chinezen,’ zegt Chen.

Cluster

Zijn hoofd loopt om. Chen is secretaris van een tongxianghui, een vereniging voor mensen afkomstig uit dezelfde plaats, in zijn geval Qingtian, een district van de miljoenenstad Wenzhou. Toen daar vorige week een cluster van honderden besmettingen optrad, gingen Wenzhou en verre omstreken over op de strengste quarantainemaatregelen tot dusver. Per familie mag één persoon eens in de twee dagen naar buiten om boodschappen te doen. Naleving wordt gecontroleerd via een speciaal paspoort. Winkels en markten zijn voorzien van QR-codes die bezoekers scannen, zodat getraceerd kan worden waar ze op het boodschappenrondje zijn geweest. De rest van de negen miljoen inwoners van Wenzhou zit binnen. Fabrieken, snelwegen, openbaar vervoer: alles ligt stil. Die maatregelen worden in steeds meer steden in de provincie Zhejiang ingevoerd.

Rijdend door de Zuid-Hollandse polder probeert Chen zich een voorstelling te maken van de uitgestrekte industriegebieden en de massale woonwijken in zijn geboortestreek: normaal gonzend van de bedrijvigheid, nu uitgestorven. Na 26 jaar is Chen zo vernederlandst dat hij niet kan meepraten over de manier waarop de Chinese staat dat voor elkaar krijgt. Chen: ‘Het is mijn taak Nederland te beschermen tegen het virus. Zeker nu mensen uit Wenzhou na hun nieuwjaarsvakantie in China terug naar Nederland komen.’

Nederland kent de op drie na grootste gemeenschap van Wenzhou-Chinezen in Europa. Hun provincie Zhejiang is een economisch powerhouse, met Wenzhou als kampioen van het vrije ondernemerschap. Dorpen rondom Wenzhou zijn uitgegroeid tot industrie-steden die gespecialiseerd zijn in één product. Er is een schoenenstad, een bh-stad, een stad die leeft van het maken van ritssluitingen, een sokkenstad. Deze industriële clusters vereisen een hypermobiele bevolking, die markten binnen en buiten China bedient. Wenzhou is de belangrijkste herkomststreek van migranten. Vraag een willekeurige Chinees in Nederland waar zijn wieg heeft gestaan en de kans is groot dat het Wenzhou is.

Chen en zijn medebestuursleden willen niet op de foto, want ze vinden het niet bijzonder dat ze in actie zijn gekomen. Alle Chinese gemeenschappen buiten China, wereldwijd 60 miljoen mensen, hebben zichzelf gemobiliseerd. Vrachtvliegtuigen vol maskers en ontsmettingsmiddel gaan naar China, betaald door overzeese Chinezen. Dat is vrijwel onzichtbaar voor niet-Chinese ogen, want het speelt zich af in de verborgen binnenwereld van de diaspora.

Netwerk

De sterk gefragmenteerde Chinese gemeenschap is georganiseerd in een wirwar van organisaties en verenigingen. Alleen al voor Zhejiang zijn er minstens twintig tongxianghui in Nederland. Wie uit dezelfde aarde is voortgekomen, deelt een eeuwenoud netwerk van plaatsgenoten die voelen als een soort familie. Daarnaast zijn er honderden andere organisaties, die naast de Nederlandse werkelijkheid een Chinese parallelle wereld vormen, met haar eigen politiek en competitie.

Sommige groepen houden zich bewust ver van de Chinese staat en zijn diplomatieke vertegenwoordigingen, anderen zitten erbij op schoot. Het Chinese verenigingslandschap is veelkleurig: kamers van koophandel, branche-associaties, clan­organisaties, groeperingen voor handelsbevordering, alumni-verenigingen, maatschappelijk werk en organisaties met een pro-Beijingse ‘patriottische’ agenda.

Die diversiteit weerspiegelt de uiteenlopende werelden in China. De eerste migranten uit Guangdong en Hongkong kwamen als havenarbeiders in 1911 naar Nederland. Deze Cantonees sprekende groep verstaat de migranten die sinds de jaren negentig uit de Volksrepubliek kwamen niet, want die spreken Mandarijn. De koepelorganisatie Landelijke Federatie Chinese Organisaties in Nederland (LFCON) zorgt dat het geen chaos wordt.

Nei jin wai song

Chen schreef mee aan ernstige brieven van de federatie, met instructies voor epidemie-preventie. Voor iedereen geldt nei jin wai song: van binnen strak, ontspannen naar buiten. Chen kwam op dit spreekwoord na een discussie met restauranthouders over het effect van mondkapjes voor bedienend personeel. ‘Dan komt er geen klant meer eten. Toen bedacht ik me dat we ons tweede vaderland Nederland moeten beschermen zonder paniek te zaaien. Dus geen maskers. Zien we in Chinatowns Chinezen met mondkapjes, dan spreken we ze aan.’

Mevrouw Zhao, eigenaresse van de schoonheidssalon Silent. Beeld Katja Poelwijk

‘Van binnen strak’ betekent: rapporteren. Op Chens mobieltje komen dagelijks tientallen berichten binnen van teruggekeerde vakantiegangers, die in Nederland twee weken in thuis-quarantaine gaan. Chen: ‘We zijn geen overheid, we kunnen niets afdwingen. Bij Chinezen die net in de Volksrepubliek zijn geweest, zit de schrik er goed in. Iedereen werkt mee.’ De enkele teruggekeerde restauranthouder die zijn zaak wil openhouden, krijgt een duwtje in de goede richting. Niemand wil immers te boek staan als degene die een uitbraak in Nederland op zijn geweten heeft. ‘Stel dat je restaurant op die manier op Facebook komt. Dan ben je meteen failliet.’

De andere kant van nei jin wai song: ontspannen doen tegen de buitenwereld. De orchideeën in de etalage van de Amsterdamse schoonheidssalon Silent bloeien uitnodigend, de voetmassages zijn scherp geprijsd. Al doet eigenaresse Zhao zo haar best relaxt over te komen, haar zaak is door angst voor het virus abnormaal stil. ‘Ik krijg zo vaak de vraag of ik misschien familie uit China op bezoek heb, dat het niet leuk meer is.’

#IAmNotAVirus

Zhao’s familie is veilig. Ter afleiding chat ze elke dag met hen, met haar meest optimistische stem. Op datzelfde mobieltje komen tegelijkertijd rottige verhalen over racisme en discriminatie binnen. Met betraande ogen vertelt ze over een Chinese studente in Berlijn, die zo mishandeld werd dat ze naar het ziekenhuis moest. ‘Haar haar was uitgetrokken, haar brilletje was kapot: zo gemeen. Nederlanders schelden Chinese kinderen uit voor China-virus. Verschrikkelijk.’ Zhao hoeft niet met haar volle naam en leeftijd in de krant om haar punt te maken: ‘Schrijf maar dat ik een gewone Chinees ben die van haar land houdt en die discriminatie walgelijk vindt.’

Stellen Aziaten zich onder de hashtag #IAmNotAVirus teweer tegen dit soort discriminatie, in China gebeurt hetzelfde onder de noemer #GoWuhan. Daar worden mensen uit het gebied waar het virus is ontstaan als paria’s behandeld. Een Wuhanees accent is goed voor oproer: een internationale vlucht liep uren vertraging op toen passagiers uit Shanghai eisten dat de Wuhanezen uit het toestel werden verwijderd. Op sociale media posten mensen die in Wuhan zijn geweest en daarna elders in thuis-quarantaine zitten foto’s van stalen beugels of kettingsloten – door buren of politie aan de buitenkant op hun deuren gelast. Door de kier past net een afhaalmaaltijd.

Zhu Dan, voorzitter van de Wuhan Universiteit Alumni Associatie voor de Benelux.Beeld Katja Poelwijk

Deze week gaat China na de verlengde nieuwjaarsvakantie voorzichtig aan het werk. ‘Hopelijk komt de productie van medische goederen snel op gang,’ zegt Zhu Dan (54). Deze zakenvrouw is voorzitter van de Wuhan Universiteit Alumni Associatie voor de Benelux. Met andere Europese Wuhan-alumni-verenigingen is 211.000 euro opgehaald, maar Zhu krijgt de donaties niet op. Overal zijn de maskers en handschoenen schaars, omdat die in China worden gemaakt en daar ligt de industrie door het virus plat.

Zhu gidst bevriende buitenlandse toeleveranciers door ellenlange lijsten met maatregelen van elke Chinese provincie. Zo probeert ze ruwe materialen zoals gespecialiseerde plastics voor beschermende brillen te dirigeren naar Chinese fabrieken die wel open zijn. Als industriegebieden zoals Wenzhou op slot blijven, zal het nog een formidabele klus zijn om Made in China vlot te trekken.

Wenzhou en omgeving mag tot 18 februari niet aan het werk. In Zhao’s geboortedorp is niemand van plan de fabriek eerder te openen, zegt Zhao. ‘Iedereen is bang.’ Ze maakt zich grote zorgen over het internationale isolement waarin haar land dreigt te verzinken. ‘Zonder toerisme en handelsverkeer gaan we terug naar de oude maatschappij. Ik ben van de generatie die niks had: geen goede kleding, geen vlees bij de maaltijd, geen geld voor de dokter. Dat virus draait de klok twintig jaar terug. Dat is de nachtmerrie van iedere Chinees.’

Toeristen verspreiden het virus in Europa

In het Franse skioord Les Contamines-Montjoie is besmetting met het coronavirus bij vijf Britten vastgesteld. Zij behoorden tot een groep van elf Britse vakantiegangers van wie er één het virus uit Singapore heeft meegenomen. Ook in Groot-Brittannië is zondag iemand gediagnosticeerd die met dit gezelschap in het chalet in Frankrijk verbleef.

In Spanje is het tweede besmettingsgeval vastgesteld op het vakantie-eiland Mallorca. Mogelijk houdt die verband met de besmettingen in het Franse skioord. De Britse man die is besmet was namelijk eind januari teruggekeerd van een skivakantie in Frankrijk toen hij de symptomen kreeg. In Spanje ligt het aantal besmettingen hiermee op twee. Vorige week bleek een Duitse toerist besmet op de Canarische eilanden.

In Hongkong mochten duizenden mensen een cruiseschip verlaten nadat zij vijf dagen in quarantaine zijn geweest. Het schip, The World Dream, had in januari een tocht naar Vietnam gemaakt met drie Chinezen aan boord die later besmet bleken. De vrees was dat de 1.800-koppige bemanning was besmet, maar dit bleek niet het geval.

Het coronavirus heeft sinds afgelopen weekeinde meer dodelijke slachtoffers gemaakt dan het sarsvirus in 2003. Er waren zondagavond 811 mensen aan het coronavirus overleden; het aantal besmettingen wereldwijd lag op 37.200. Aan sars overleden wereldwijd 774 mensen.

Is een pandemie van het coronavirus nog te vermijden?
Het p-woord hangt in de lucht, maar dreigt er echt een pandemie met het nieuwe coronavirus uit China? En wat zijn we intussen wijzer over de dodelijkheid en de kans op besmetting? 

Ja, ik ben van Chinese komaf, maar ik weet niets van het coronavirus

Chinese Nederlanders staan opeens in het brandpunt van de belangstelling, maar dat brengt vooral de blinde vlekken en stereotypen naar boven, merkt gastcolumnist Pete Wu tot zijn schrik.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden