Interview Aarnoud Overkamp

‘We moeten meer oog hebben voor de betaalbaarheid van onze medicijnen’

Aarnoud Overkamp, topman van farmaceut Takeda Nederland. Beeld Freek van den Bergh

Farmaceutische bedrijven staan er slecht op. Maar de sector verandert en gaat zelfs ‘met enorme stappen voorwaarts’, zegt Aarnoud Overkamp, die werkt aan een gedragscode voor de branche.

Van alle kanten ligt de farmaceutische sector onder vuur. De torenhoge medicijnprijzen (tot tonnen per jaar per patiënt) in combinatie met een gesprek aan transparantie hoe die prijzen dan tot stand komen, hebben kwaad bloed gezet bij zo’n beetje elke (mededingings-)instantie in de zorg. De Autoriteit Consument en Markt (ACM) ziet het eigen onderzoek naar de hoge medicijnprijzen als één van de speerpunten van dit en volgend jaar. Het Zorginstituut, dat adviseert welke middelen door de zorgverzekering vergoed zouden moeten worden, klaagde over het ‘niet-ethische’ gedrag van de farmaceuten. En minister Bruins sprak donderdag 6 september in een zaal vol bestuurders uit de geneesmiddelenbranche duidelijke taal: er moet iets veranderen, willen de innovatieve middelen in de toekomst überhaupt nog bij een patiënt terechtkomen. ‘Simpelweg omdat het zo niet kan doorgaan.’

Geen nood, bezweert de farmasector nu, we zijn in verandering. Met ‘enorme stappen voorwaarts’ zelfs, zegt Aarnoud Overkamp, topman van farmaceut Takeda Nederland. Hij is namens de Vereniging voor Innovatieve Geneesmiddelen, waarin 44 bedrijven zijn vertegenwoordigd en waarvan hij vice-voorzitter is, belast met het opstellen van een onderlinge gedragscode. Volgend jaar moet die af zijn. Dan zou de ‘intrinsieke gedragsverandering op het gebied van betaalbaarheid en transparantie’ van de farmaceuten getoetst moeten kunnen worden aan woorden op papier, daden in de praktijk en controleerbare afspraken waar de leden elkaar aan kunnen houden.

Waarom is dat nodig?  

‘We zijn niet doof, we snappen dat we onder een vergrootglas liggen. We moeten transparanter worden en meer oog hebben voor de betaalbaarheid van onze medicijnen. Er komt een sneltrein met revolutionaire geneesmiddelen aan: gentechnologie, nanotechnologie, we kunnen straks foutjes in het dna repareren, noem maar op. Waanzinnig gave, spectaculaire innovaties en dat is nog maar het begin.’

‘Die middelen zijn allemaal nóg persoonlijker en nóg duurder. Als we willen dat die revolutionaire technieken ook voor onze kleinkinderen beschikbaar zijn, dan is het noodzakelijk dat we nu samen afspraken maken.’ 

Het is heel bijzonder, zegt Overkamp, dat gesprekken over dit soort thema’s nu überhaupt plaatsvinden bij farmaceuten, zowel in Nederland als met de internationale hoofdkantoren. Dat was tot een aantal jaar geleden ondenkbaar. De branchevereniging stimuleert een ‘open, reflectieve houding’, wil laten zien dat de sector nu een andere is dan in het verleden.

Dat bedoelt u ongetwijfeld goed, maar de roep om meer transparantie klinkt al jaren en nog steeds klinkt u weinig concreet. 

‘Toch gaat de gedragscode verder dan het op papier zetten van mooie woorden. Het moet niet slechts een gelikte glossy met leuke oneliners zijn. We willen laten zien dat onze bedrijven deugen, dat we staan voor een bepaalde kwaliteit. Maar dat vraagt om een goed gesprek, om het durven stellen van grenzen en daar consequenties aan verbinden. Zo’n grens is voor de één eerder bereikt dan voor de ander, dus controleerbare afspraken daarover hebben tijd nodig.’ 

Dat moet verder gaan dan alleen de vraag of iets legaal is, het moet gaan om de vraag of iets maatschappelijk verantwoord is, vult Overkamp later per mail aan. De gedragscode moet een ‘moreel kompas’ worden, ‘maar daarvoor moet je het wel eerst eens worden over de coördinaten’ en heb je ‘piketpaaltjes nodig’.

Aarnoud Overkamp: ‘De gedragscode moet een ‘moreel kompas’ worden, ‘maar daarvoor moet je het wel eerst eens worden over de coördinaten’. Beeld Freek van den Bergh

Dat is voor de farmaceuten een onwennige zoektocht, zo bleek ook op de jaarlijkse septemberbijeenkomst van de geneesmiddelenclub in het Haagse Nieuwspoort. De Vereniging, zeiden verschillende sprekers, ging vanaf nu duidelijk uitdragen waar de leden voor stonden, met open vizier. Niets te verbergen.

En zij gingen ook ‘klip en klaar’ uitleggen wie zij niet waren en waar zij niet voor stonden. Elke goede verstaander begreep dat de sprekers hier verwezen naar de wanpraktijken van de Italiaanse farmaceut Leadiant. Die had immers een oud medicijn tegen galstenen overgenomen om het als middel tegen een zeldzame stofwisselingsziekte te kunnen verkopen. Concurrerende middelen werden de afgelopen jaren opgekocht en van de markt gehaald, en ondertussen vervijfhonderdvoudigde de prijs van het oude middel zonder aanwijsbare reden, behalve dan de winst. Toch, alsof  farmaceut Leadiant Harry Potters Lord Voldemort was: de Naam Werd Niet Genoemd.

Waarom is het ondanks dat morele kompas waar jullie naar streven nou zo moeilijk om duidelijk te zeggen dat dit soort praktijken niet door de beugel kunnen?

‘Natuurlijk zijn dit ongewenste excessen. Dit is een voorbeeld van wat niet kan en hier nemen we afstand van.’ Stilte, een korte zoektocht naar woorden. Dan: ‘Zulke uitspraken doen is nieuw voor onze sector. Ik vind het te gemakkelijk om een individuele farmaceut de zwarte piet toe te schrijven, die ook nog eens geen lid is van onze vereniging. Maar misschien ben ik wel te voorzichtig. Dan denk ik: er kan iets zijn dat ik nog niet weet en dat de hoge prijs verklaart. Ik wil wel zorgvuldig zijn.’

Even later: ‘Ik vind het een sterker verhaal om te zeggen wat wij niet willen zijn, dan te oordelen over wat anderen goed of fout doen. Wij willen ons onderscheiden van de wilde jongens die buiten leven. Dat willen wij gewoon niet zijn. Er is veel afwijzing onder de leden.’ 

Maar de Leadiant-achtige praktijken zijn zeker niet de enige ongewenste aspecten van de farmasector waar minister Bruins op doelde toen hij uitsprak dat de sector moet veranderen. In zijn toespraak haalde de bewindsman Spinraza en Orkambi aan; peperdure middelen tegen spierziekte SMA en tegen taaislijmziekte, die pas na lange onderhandelingen tot het basispakket werden toegelaten. De fabrikanten Biogen (wel lid van de VIG) en Vertex (geen lid) konden het ministerie niet goed genoeg uitleggen waar hun hoge prijzen op waren gebaseerd.

Minister Bruins zei in zijn toespraak tot uw vereniging dat u een stuk transparanter moet worden. ‘Deze tijd vraagt om legitimatie en onderbouwing van prijzen. Laat maar zien waarom dat geneesmiddel zoveel moet kosten.’ Het verleden wijst uit dat dat geen realistisch verlangen is. 

‘Ik was heel blij met de oproep van Bruins, want wij delen die wens. Onze intentie is maximaal mee te gaan in wat er mogelijk is. Daar moeten we gewoon mee beginnen en dan kijken wat er mogelijk is. Al geldt hier ook: we zijn internationale bedrijven, private ondernemingen in een publieke sector. Dat botst nog weleens.’

Zo slecht is het nou ook weer niet gesteld met die openheid, zegt Overkamp. Wie de jaarverslagen ‘doorharkt’, komt heel wat te weten. ‘Maar daar kunnen we misschien meer behulpzaam in zijn, de relevante informatie handzaam presenteren.’ Overkamp ziet wel wat in het idee om ‘op geaggregeerd niveau’ inzicht te verschaffen in de kortingen die worden gegeven. Maar hoe de prijzen van individuele medicijnen precies worden berekend, zal – ook met de gedragscode in de hand – voor de buitenstaanders een raadsel blijven. En de prijzen leiden er al jaren toe dat de farmaceutische sector, zowel in Nederland als internationaal, tot de meest winstgevende sectoren behoort.

U wilt maatschappelijk verantwoord handelen, zegt u. Betekent dat ook dat farmaceuten bereid zijn een deel van hun winst op te geven? 

‘De beweging van responsible pricing is inmiddels wel degelijk doorgedrongen tot de hoofdkantoren die snappen dat er meer is dan maximale prijzen en maximale winsten. Farmaceutische bedrijven realiseren zich goed dat die winsten ook maatschappelijk uitlegbaar moeten zijn. Daar word ik enthousiast van.’

‘Maar we moeten ook niet doorslaan naar de andere kant. Winst is de aanjager voor de volgende innovatie. Daarin moet je veel investeren, dus je wilt wel de kans behouden dat je wat kunt verdienen. Dat machientje wil je intact houden.’

‘Als je kijkt naar Alzheimer, daar is al miljarden in geïnvesteerd, maar we hebben nog helemaal niets. Niets. Daarom zeg ik: we moeten een nieuwe balans vinden.’ 

Durft u tegenwoordig op verjaardagsfeestjes nog te vertellen dat u in de farmaceutische sector werkzaam bent?

‘Je hoort mijn passie en enthousiasme. Al die innovaties die eraan komen, wat we tegenwoordig kunnen, dat is geweldig. En nu mag ik zo’n gedragscode neerzetten. Dat is er nog nooit geweest. Hoe gaaf is dat om te bereiken voor de bv Nederland?’

Meer over de farmaceutische industrie

Domper in strijd tegen hoge medicijnprijzen
Het AMC moet een geneesmiddel tegen een zeldzame ziekte terugroepen omdat niet kan worden ingestaan voor de veiligheid. Dat is een flinke tegenslag in de strijd tegen hoge medicijnprijzen, die vier maanden geleden door het Amsterdamse ziekenhuis werd begonnen.

Vals spel in de farmacie: de pil is hetzelfde, de prijs een veelvoud
Hoe de farmaceutische industrie vals speelt en oude medicijnen weet om te toveren tot middelen waar plots de hoofdprijs voor wordt gevraagd.

Column Bert Wagendorp
Hopelijk groeit de roep zoals die klinkt uit de apotheek van het AMC uit tot een koor: krijg de kolere, stelletje graaiende pillendraaiers

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden