FORT EUROPA

We moeten iets dóén voor de vluchtelingen

De aanhoudende vluchtelingenstroom roept zeer tegengestelde emoties op bij de Europese burgers. De Volkskrant sprak met vrijwilligers die migranten helpen en met mensen die harde commentaren over migranten schrijven.

Opslag in Zeewolde van ingezamelde hulpgoederen die naar Malta zullen worden verscheept. Beeld Stichting Hulpactie Boodvluchtelingen

De foto, op 20 april, van een in het water drijvend kinderlijkje. Dat was het beeld dat voor René en Annerieke Berg uit Zeewolde alles deed kantelen. Ze waren diep geraakt door weer een omgeslagen boot vol vluchtelingen voor de kust van Malta. Annerieke zat huilend achter haar laptop. Malta was het eiland waar de twee hun huwelijksjubileum wilden doorbrengen, maar van de vluchtelingenkampen daar hadden ze geen weet. Tegen elkaar zeiden ze: we moeten iets doen.

René (42), projectdirecteur bij bouwbedrijf VolkerWessels, noch Annerieke (verpleegkundige, 42) had ervaring in het verlenen van noodhulp, maar dat weerhield hen er niet van in actie te komen. Binnen twee dagen hadden ze een Facebook-pagina en een naam, Stichting Hulpactie Bootvluchtelingen.

Beeld de Volkskrant

Met mede-oprichtster Antoinette Moraal sloeg Annerieke aan het bellen met vrijwilligers op Malta. Hun wensenlijst verspreidden ze onder vrienden en kennissen: luiers, T-shirts, handcrème, handdoeken, broeken en crocs ('maat 27 t/m 43'). De donaties stroomden in hoog tempo binnen, en korte tijd later vertrok de eerste container met spullen naar Malta. In een half jaar tijd heeft de stichting 54 duizend euro opgehaald, waarvan ruim de helft is uitgegeven.

Wat aan de keukentafel in Zeewolde gebeurt, staat niet op zichzelf. Op meer plaatsen in Europa zijn burgers in touw voor vluchtelingen omdat hulp van regeringen uitblijft. Van een Duitse bondsdagafgevaardigde die twee Eritreeërs in huis heeft genomen (en daarvoor zowel lof als doodsbedreigingen ontvangt) tot een groep Oostenrijkers die de vluchtelingen nabij Traiskirchen financieel ondersteunt.

Nederlandse hulporganisaties zeggen geregeld bezorgde telefoontjes te krijgen. Veel Nederlanders willen goederen sturen of als vrijwilliger naar Zuid-Europa reizen. Op het gironummer voor bootvluchtelingen van het Rode Kruis is 318 duizend euro gestort. De Stichting Vluchteling zegt aan de andere kant kritiek te krijgen van donateurs die menen dat de stichting niet in Europa, maar alleen in de voormalige derde wereld moet opereren.

Annerieke en René Berg. Beeld Cigdem Yuksel

Handen uit de mouwen

De reguliere hulp gaat René Berg te traag. 'Grote hulporganisaties laten het afweten. Artsen zonder Grenzen is er wel, maar heel eerlijk gezegd ze doen daar niets structureels. Wij willen de handen uit de mouwen.' In juli ging Berg naar het Griekse eiland Lesbos, waar Griekse vrijwilligers het leeuwendeel van de hulp op zich nemen. De nood is volgens hem zo hoog dat de stichting besloten heeft de rest van het tot nu toe opgehaalde geld te reserveren voor Lesbos en het naburige eiland Kos. Het wordt via Griekse vrijwilligersnetwerken uitgegeven.

Artsen zonder Grenzen zegt in een reactie dat het zich richt op hygiëne en gezondheidszorg, en dat het wel meer hulp wil bieden, maar dat de Griekse overheid en de EU verantwoordelijk zijn voor de bouw van bijvoorbeeld opvangkampen.

Vrijwilliger Margriet Westers (25) was vorige week namens de stichting op Kos. Ze deelde er zeep, maandverband, slaapzakken en tenten uit. Alleen de samenwerking met de Grieken verliep soms stroef. 'Er zijn culturele verschillen. Als Nederlanders denken we praktisch, terwijl ze daar soms lang vergaderen zonder iets te besluiten.'

De stichting wil op termijn een coördinator in dienst nemen op Lesbos. Op de eilanden zijn ook profiteurs, zegt Berg, dus er is iemand nodig die de situatie goed kent. Hij denkt anderhalve ton nodig te hebben. 'Bootvluchtelingen zijn van alle tijden. We willen structureel iets betekenen voor die eilanden.' Of hij dan nog voor VolkerWessels werkt? 'Ik zie mezelf best overstappen. Het helpen geeft enorm veel energie.'

Fort Europa

De Volkskrant buigt zich de komende weken over de ongekende vluchtelingencrisis die Fort Europa doet kraken. Wie zijn de migranten, wat zijn de gevolgen en kan het ook anders? Het probleem is zo ingewikkeld dat we zouden willen wegkijken, maar dat gaat niet lukken, schrijft hoofdredacteur Philippe Remarque in zijn introductie.

Dossier
Lees hier alle Fort Europa stukken terug

Hulp uit Europa

Ook elders in Europa verlenen burgers hulp aan migranten. Een lift op de achterbank, opvang aan de grens en gratis fietsen.

DUITSLAND
Ze wil graag anoniem blijven, de 28-jarige psychologe uit Berlijn, want wat ze heeft gedaan is volgens de strengste uitleg van de Europese richtlijnen illegaal. In de zomer van 2014, op de terugweg van een vakantie in Londen, belandt ze met haar vriend op het strand van Calais. Ze raken aan de praat met een Noord-Afrikaanse vluchteling. 'Hij had geprobeerd Engeland binnen te komen en was daar in de gevangenis beland.' Ze besluiten hem op de achterbank mee te nemen en naar Denemarken te brengen. 'We wisten, naïef misschien, niet of het wettelijk was toegestaan.'

Als het aan het Duitse activistennetwerk Peng Collective ligt, gaan meer mensen dat voorbeeld volgen. In een filmpje met Hollywood-achtige dramatiek roept Peng ertoe op 'burgerlijk ongehoorzaam' te zijn en op de terugweg van vakantie een of meerdere vluchtelingen op de achterbank mee te nemen. Reizen met een opvallend Volkswagenbusje is uit den boze, zegt de website, en 'ook je Refugees welcome-T-shirt kun je het best thuis laten'. Organisator Maximilian Thalbach (niet zijn echte naam): 'Hulp aan vluchtelingen heeft een lange traditie in Duitsland, bijvoorbeeld toen in de DDR-tijd mensen zich inzetten voor open grenzen en bewegingsvrijheid.' Via de website hebben zich 35 helpers aangediend.

HONGARIJE
Hoezeer premier Viktor Orbán ook probeert vluchtelingen gelijk te stellen aan terroristen, in de Hongaase grensstad Szeged krijgen ze een warm welkom. Een vrijwilligerscollectief dat zichzelf MigSzol ('Migranten Solidariteit') noemt, verleent bij het treinstation eerste hulp, geeft onderdak en helpt met de vaak ingewikkelde asielformulieren. Na aankomst in Hongarije moeten de vluchtelingen uit onder meer Syrië en Pakistan zich registreren, zodat ze in een van de vier opvangkampen kunnen worden geplaatst.

Er is wel een probleem: vrijwel niemand van de vluchtelingen wil in het land blijven. Aan de vrijwilligers vragen ze hoe ze zo snel mogelijk in Duitsland of Zweden kunnen komen. 'Ons antwoord is altijd hetzelfde', zei MigSzol-medeoprichter Balazs Salai (34). 'We zijn gewone Hongaarse burgers en kunnen jullie niet helpen de wet te overtreden. We helpen met de asielaanvraag hier.'

De Hongaarse socialisten die in Szeged aan de macht zijn, hebben de vrijwilligers aan stromend water en een opslagruimte geholpen. Salai: 'Het is ons geluk dat onze gemeente geleid wordt door een oppositiepartij.'

VER. KONINKRIJK
Waar het meest behoefte aan is onder de vluchtelingen in Calais, is niet voedsel of kleding, maar fietsen. Dat zeggen althans de Engelse vrijwilligers van The Bike Project, opgericht in 2013. Daarom willen ze in het laatste weekend van augustus de fietstocht van Londen naar Calais maken, en daar hun fietsen achterlaten. 'De vluchtelingen worden telkens landinwaarts gedreven door de politie', zegt mede-organisator Sarah Morpurgo (25). 'Het gevolg is dat de dichtstbijzijnde winkels 7kilometer verderop zijn. Lopend kost dat ontzettend veel tijd. Dus dachten we: waarom fietsen we er niet heen?'

Via het in Londen gevestigde The Bike Project worden dagelijks afgedankte en weer opgeknapte fietsen aan asielzoekers weggegeven. Die kunnen fietsles krijgen, of leren hoe hun fiets zelf op te knappen. Via Facebook hebben zich honderden mensen aangemeld voor de rit naar Calais. Een aantal neemt ook schoenen mee, een ander artikel waar in Calais veel vraag naar is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden