We moeten één goede voorziening hebben voor alle jonge kinderen

Beeld de Volkskrant

Je loopt de deur uit bij een consultatiebureau, met in je ene hand je 1-jarige en in de andere een 'indicatie'. Je kind mag straks, als het 2,5 is, vier ochtenden per week gratis naar de voorschool. Nou ja, mag. De verpleegkundige die je het hemd van het lijf vroeg, nadat de arts allerlei testjes had gedaan, zal je inschrijven bij een peuterzaal met VVE-programma (voor- en vroegschoolse educatie). Gaat je kind niet, dan komt er een lelijke aantekening in je dossier.

Hoe zou dat voelen, om botweg te worden bestempeld als kansarm? Als 'doelgroepouder'? Je bent dus een moeder die haar kind te weinig voorleest en te weinig zingt of spelletjes doet. Of de verkeerde liedjes en spelletjes. Je praat te weinig met je kind, of je praat krom, of de verkeerde taal. Jij, of je ouders, komen uit het verkeerde land. Je hebt niet goed je best gedaan op school, je hebt te weinig diploma's, of de verkeerde diploma's. Je woont in de verkeerde buurt. Er mankeert kennelijk van alles aan je als ouder. Je bent kandidaat voor een grondig bijspijkerprogramma.

Ik ben blij dat het mij niet is overkomen, deze vernederende en stigmatiserende behandeling. Ze zou mij, toch al onzeker als prille moeder, de nekslag hebben gegeven. Bij mij dacht de consultatiebureaudokter dat het met twee hoogopgeleide, hagelwitte ouders wel goed zat. Een misvatting, want ik was ontzettend onhandig en slordig met mijn baby's. Maar ik zong wel de juiste liedjes.

De criteria voor de gratis voorschool zijn: laag opleidingsniveau, taalachterstand, of sociale of psychologische problematiek. Blijkbaar zijn dokters en verpleegkundigen de juiste personen om een kind zijn kansarme toekomst te voorspellen. Het is typisch Nederlands: we drukken een kind al heel vroeg een stempel op het voorhoofdje. Met de allerliefste bedoelingen: uit preventie en om verdere achterstand te voorkomen. Maar dat kind sleept zijn hele jeugd lang die loden bal met zich mee. Dat doet iets met je.

Volgens de Onderwijsinspectie volgen steeds meer kinderen, met of zonder 'indicatie', peuteronderwijs. Geen nieuws, leek me, peuters gaan toch naar de peuterzaal of naar de crèche? Maar met 'peuteronderwijs' wordt alleen VVE bedoeld, een speciaal educatief programma. Voorschoolse voorzieningen zijn in Nederland een ingewikkeld woud. Je hebt peuterspeelzalen en kinderopvang, al dan niet met VVE. Ook kinderen zonder indicatie kunnen VVE krijgen, maar hun ouders moeten ervoor betalen.

In de praktijk is het onderscheid simpel: Fatima en Mo, wier moeder niet werkt, zitten op de gratis peuterspeelzaal-voorschool (alleen de ochtenden), Fleur en Jesse zitten hele dagen de op de dure kinderopvang, terwijl hun ouders werken. De goedbedoelde 'indicatie' vergroot de segregatie en de kloof tussen hoog- en laagopgeleiden.

Lees ook:

Moeten alle kinderen eerder naar school? Over wat dat oplevert zijn de meningen verdeeld. Maar de populariteit van voorschoolse educatie groeit. Op de Oliebron werken de peuters flink door, tot het opruimlied klinkt.

Om dat te voorkomen werd in veel gemeenten VVE op speelzalen én crèches aangeboden, voor alle kinderen. Het hielp niet. Wie niet werkt doet een kind niet op een crèche waar je de niet-VVE-uren moet betalen. Hoogopgeleide ouders die geen dagopvang nodig hebben, doen hun kind niet op een peuterschool met alleen allochtone kinderen.

En als die VVE - kosten 366 miljoen per jaar - nu enorm zou helpen. Maar dat is twijfelachtig. Vorig jaar verscheen een rapport van hoogleraar Kinderopvang Ruben Fukkink, waarin hij resultaten van 21 onderzoeken naar peuteronderwijs bijeenbracht. Niet één onderzoek rapporteerde een meetbaar effect, niet op taal, niet op rekenen, niet op sociale vaardigheden.

Lees ook:

Er zijn genoeg redenen om het peuteronderwijs open te stellen voor alle kinderen.

Een uitkomst om van te huilen. Al die weggespoelde miljoenen! De overheid legde zich er niet bij neer en gaf opdracht tot nieuw onderzoek. Uit dit Pre-COOL-onderzoek van het Kohnstamm Instituut bleek - goddank - een piepklein effectje: VVE 'kan' positief zijn. Maar andere voorschoolse opvang bleek vrijwel even effectief. Wat echt uitmaakt, is de kwaliteit van de leidster, en haar beheersing van het Nederlands.

Eén goede voorziening voor álle jonge kinderen, ongeacht herkomst, waarom lukt dat bij ons toch niet? Waarom schuiven we kinderopvang en peuteronderwijs niet ineen? Een betaalbare opvang waarvan iedereen het gewenste aantal dagen gebruik kan maken, zodat iedereen onbezorgd aan het werk kan. Een aantrekkelijke, educatieve omgeving met kundig personeel, waar kinderen plezier hebben én iets opsteken, waar eigenaardigheden en talenten worden ontdekt zonder dat kleintjes meteen worden gebrandmerkt. Dat kan best, maar het kost wat. Breng dáár al die weggesijpelde miljoenen voortaan naar toe.

Aleid Truijens is schrijfster, literatuurrecensente en biografe. Reageren? opinie@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden