We moeten DWDD dankbaar zijn voor het leedvermaak

Column Max Pam

Zelf was ik er niet bij, maar iemand die afgelopen zondag een voorstelling had bijgewoond, vertelde dat de presentator aan het publiek had gevraagd wie er ook zo had gelachen om het debacle met het pop-uprestaurant van De Wereld Draait Door.

Matthijs van Nieuwkerk en Robert Kranenborg tijdens de opening van het inmiddels befaamd gefaalde DWDD Pop-Up restaurant. Beeld anp

Iedereen had zijn hand opgestoken! Een lach golfde door de zaal en met zo veel vrolijkheid kon de middag niet meer stuk. Meteen had ik spijt dat ik er niet bij was geweest, want zo'n klassiek en massaal geval van leedvermaak kom je maar zelden tegen.

Toen ik las over al die mislukte gerechten die drie keer waren teruggestuurd en over de bediening die van hot naar her holde met de verkeerde schotels, ben ook ik in schaterlachen uitgebarsten. De messen bij de culinaire recensenten waren geslepen. Men sprong erin met een gestrekt been; zo'n kans krijg je nu eenmaal maar één keer in een mensenleven.

Eerlijk gezegd stonden bij mij de snaren van het leedvermaak al een dag eerder op knappen. Dat kwam door Bobby Fischer, de getourmenteerde schaker die in 1972 op IJsland een legendarische tweekamp van Boris Spasski heeft gewonnen.

Voor deze krant heb ik daar als jong-verslaggever over bericht en zelfs na al die jaren denk ik vaak terug aan die historische gebeurtenis. Destijds was er niet alleen opwinding onder schakers, maar stond de hele wereld op zijn kop. De CIA en de KGB bemoeiden zich ermee. Het was de Sovjet-Unie tegen het Vrije Westen. Brezjnev tegen Nixon. Ook Nederland leefde mee. Euwe en Donner waren dagelijks op de televisie te zien om partijen te becommentariëren.

Tegelijk met de opening van het pop-uprestaurant, ging in het City-theater de film Pawn Sacrifice in première, een Hollywoodproductie over dat tragische leven van Fischer. De bioscoop had grootmeester Sosonko en mij gevraagd om bij de film een inleiding te houden. Die verliep heel geanimeerd en toen ik 's avonds moe thuiskwam, zette ik nog even de herhaling op van DWDD. Laat het nou juist gaan over de Fischerfilm! En raadt eens wie daar als de grote schaakexpert zijn zegje mocht doen?

Nick van Nick & Simon.

Versta mij niet verkeerd. Ik heb niets tegen Nick van Nick & Simon. Hij is jong en mooi, kan leuk zingen en is vast en zeker een verdienstelijk schaker. Maar ergens had ik toch het gevoel dat er in Nederland misschien een paar mensen rondlopen, die meer geschikt zijn om iets over deze film te vertellen.

Dat bleef zeuren, ergens diep in mij, dus toen dat pop-uprestaurant eerst werd afgezeken en vervolgens gesloten, kwam dat gevoel zo maar, zonder waarschuwing, met een schaterlach tot ontploffing. Het ontsproot uit het middenrif en er was niets tegen te doen.

Bij leedvermaak ervaart men het leed van een ander als grappig, waarbij de banaan het symbool is van alle kleine tegenslagen die tot leedvermaak leiden. Wie heeft er geen plezier in wanneer een beroemdheid of notabele erover uitglijdt? Het mooiste vermaak is leedvermaak, wat niet wegneemt dat leedvermaak doorgaans wordt beschouwd als een reactie waarover men zich zou moeten schamen.

Op Scientias.nl schrijft Eva Frenaij dat leedvermaak een gevoel is dat al bij peuters bestaat. Dat wordt aangetoond in een experiment, waarbij een moeder een boek voorleest aan twee kleine kinderen. Niets aan de hand, maar alles wordt anders wanneer de moeder het ene kind bij het lezen op schoot neemt en het andere een beetje rond laat darren. Daarmee is een oneerlijke situatie geschapen, die tot ontlading komt wanneer de moeder met dat kind op schoot een glas water wil drinken en daarbij het glas op de grond laat vallen. In bijna alle gevallen moet de loslopende peuter enorm lachen om dat gevallen glas. Een typisch geval van leedvermaak.

Frenaij beschrijft leedvermaak als het herstel van een oneerlijke verdeling. Ze denkt ook dat leedvermaak in evolutionaire termen heel nuttig is, aangezien wrok en afgunst worden omgezet in een bevrijdende lach, die elk gevoel van ongelijkheid in één klap oplost. Zo bezien werkt leedvermaak eerder positief dan negatief.

En zo bezien kunnen wij DWDD alleen maar dankbaar zijn. Het programma is een succesformule zonder weerga en Matthijs van Nieuwkerk wordt daarom meer gehaat dan hij zich kan voorstellen. De zeperd met het pop-uprestaurant en het leedvermaak dat daarop volgde, heeft van hem voor even weer de sukkel gemaakt, die wijzelf ook allemaal zijn. En dat is een opluchting - voor hem, maar vooral ook voor ons.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.