'We moeten de gebouwen voorbij'

Aaron Betsky..

VENETIË ‘Ja, dit kun je een belevenisbiënnale noemen. Waarom zou je anders naar Venetië komen? Dan kun je net zo goed een boek gaan lezen over architectuur.’

Aaron Betsky, de curator van de Internationale Architectuurbiënnale van Venetië, heeft bij deze elfde editie geprobeerd het gebruik van maquettes, ingewikkelde tekeningen en lange lappen theoretische tekst terug te dringen. Het is de oud-directeur van het Nederlands Architectuurinstituut (NAI) niet helemaal gelukt, maar zeker is dat deze biënnale wezenlijk verschilt van de tiende editie, toen Betsky’s voorganger, Ricky Burdett, met behulp van veel cijfers en diagrammen de problematiek van de steeds verder uitdijende wereldsteden aan de orde stelde.

Betsky (1958) heeft voor zijn biënnale – die vanaf morgen voor het publiek is geopend – juist gekozen voor een theatrale aanpak, met name in het oude Arsenaal. Beroemdheden als Gehry, Hadid en Coop Himmelb(l)au hebben in de prachtige oude ruimtes installaties gebouwd die de bezoeker moeten doen ervaren wat ruimte is en welke werking die kan hebben. De eerste installatie bestaat uit twee gigantische schermen, waarvan het beeld reageert op bezoekers die erlangs lopen. Op televisies zijn films te zien waarin ruimte een grote rol speelt.

Architectuur is veel meer dan alleen maar gebouwen, wil Betsky duidelijk maken. Het is ook de enigszins paradoxale titel van deze biënnale: Out There: Architecture Beyond Building. ‘De meeste architecten bouwen alleen maar, laten daarna het lintje doorknippen en klaar is Kees’, zegt Betsky.

Goede architectuur, stelt Betsky, kijkt voorbij het bouwen en houdt zich bezig met het scheppen van plekken om relaties tussen mensen vorm te geven. ‘Gebouwen alleen zijn daar te lomp, te log voor, niet efficiënt. We moeten de gebouwen voorbij. In het Nederlands kun je een onderscheid maken tussen bouwen en bouwkunst. Daar gaat het om.’

Betsky, nu directeur van het Cincinnati Museum of Art, was van 2001 tot 2007 directeur van het NAI, dat in de architectuurwereld hoog staat aangeschreven. Hij spreekt vloeiend Nederlands. ‘‘Zo goed dat je een Nederlander bent’, zei de president van de biënnale tegen me, toen ik werd aangesteld. Maar ik ben een Amerikaan, zei ik. Vertel dat maar niet verder, zei hij, want ik wil een Nederlandse curator. Daar komt op dit moment de interessantste architectuur vandaan.’ Betsky – ‘ik dacht dat ik na mijn vertrek bij het NAI ontsnapt was aan de architectuur’ – is Nederland niet vergeten. Nederlandse architecten en vormgevers hebben een relatief groot aandeel in de biënnale. Er is werk te zien van onder anderen NL Architects en UN Studio. Thonik heeft met een aantal ‘ muren’ grote invloed op de vormgeving.

‘Ik vind het nog steeds heel interessant wat er in Nederland gebeurt, het laat me toch niet los’, zegt Betsky. Veelzeggend is dat de verbouwing van het museum in Cincinnati wordt uitgevoerd door het Nederlandse bureau Neutelings Riedijk.

Ook in het Italiaanse paviljoen is de Nederlandse invloed merkbaar. Betsky stelde de tentoonstelling daar samen met Francesco Delogu, oud-curator van het NAI. Upload City, van NAI-conservator Saskia van Stein (die ook het programma van het Hollandse paviljoen heeft samengesteld) toont van het internet gehaalde filmpjes, die tonen hoe de stedelijke ruimte wordt gebruikt door bijvoorbeeld ‘freejumpers’, die zich al springend en salto’s makend de stad toe-eigenen. Door de zitzakken in de zaal is Upload City nu al een van de hangouts van de Biennale.

‘Je ziet hier een aantal trends duidelijk terug’, zegt Betsky. ‘Allereerst is dat de nieuwe godsdienst van de duurzaamheid. Architectuur wordt gezien als duurzaamheid, het landschap wordt teruggebracht in de stad, de nadruk ligt op het organische. Ten tweede zie je het gebruik van de openbare ruimte als alternatief voor architectuur, die vaak wordt gezien als bevestiging van bestaande machtsstructuren. Er worden tijdelijke structuren gebouwd, het gedachtegoed van krakers wordt gebouwd. En je ziet een terugkeer naar de basis van de architectuur, het manipuleren van het formele.’

De Architectuur Biennale wordt steeds groter. Dit jaar zijn er 35 landenpaviljoens en 22 evenementen, naast de installaties en andere opstellingen in het Arsenaal. ‘Sommige mensen klagen steen en been dat het allemaal te veel is, maar ik krijg er juist een romantisch gevoel van’, zegt Betsky. ‘Het is juist heel mooi dat iedereen elkaar hier ontmoet; duizenden studenten ,de beroemdste architecten. En je krijgt hier de meest actuele stand van zaken op architectuurgebied.

‘Zelfs ik zie dingen die ik helemaal niet had verwacht. Er wordt hier verderop op de kade een groot gevaarte gebouwd, een soort architectonische doos. Het wordt prachtig, maar ik weet niet eens of het officieel bij de biënnale hoort.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden