‘We lijken toch kopieën van onze grootvaders’

Stalin, de snor wat lichter en grijzer dan vroeger, hangt in zijn stoel en luistert half geïnteresseerd naar de vertaling....

Van onze verslaggever Bert Lanting

Of toch niet helemaal, want op het podium zitten hun kleinzoons, zelf al flink op leeftijd. Ze zijn naar Maastricht gehaald voor de opening van de Maastricht Graduate School of Governance voor een discussie over ‘Jalta en verder’.

Maar Jalta is nog zo levend voor de drie, dat ze niet veel verder komen. Stalins kleinzoon, Jevgeni Dzjoegasjvili, een gepensioneerde kolonel, brandt meteen los bij de vraag of het verbond tussen de drie leiders meer dan een ‘verstandshuwelijk’ was.

‘Huwelijk? Zij waren de vijanden van de Sovjet-Unie! Ze wilden de Sovjet-Unie om zeep helpen en in de oorlog keken ze met genoegen toe hoe het Rode Leger jaar na jaar alleen tegen Duitsland vocht. Pas toen het Rode Leger Duitsland bereikte, begonnen ze haast te krijgen’, schampert Dzjoegasjvili.

‘Ik zou u eraan willen herinneren dat Groot-Brittannië vijftien maanden helemaal alleen tegenover Duitsland stond. De Sovjet-Unie was toen de bondgenoot van nazi-Duitsland’, reageert Winston Churchill, de kleinzoon van de Britse oorlogsleider, fijntjes.

Curtis Roosevelt, die als jongetje veel tijd doorbracht bij zijn opa in het Witte Huis, mengt zich niet in de woordenstrijd van de andere twee. Jalta was voor alles een oefening in Realpolitik, waarbij alle drie de leiders hun nationale belangen nastreefden. ‘FDR (president Roosevelt) was het er vooral om te doen de Sovjet-Unie mee te krijgen in de oorlog tegen Japan en dat lukte’, stelt hij vast.

Zijn illustere grootvader had volgens hem de beste relatie met Stalin, ook omdat ze allebei niets moesten hebben van het koloniale beleid van de Britten. ‘Ja, FDR had meer oog voor de koloniale rijken van het verleden dan voor het nieuwe rijk dat de Sovjet-Unie bezig was te vestigen in Europa’, constateert Churchills kleinzoon zoetsappig.

Maar over één ding zijn de drie kleinzoons het roerend eens: de Jalta-conferentie was geen verraad aan de Midden-Europese landen die na de oorlog onder de knoet van de Sovjet-Unie kwamen. ‘De uitkomst werd bepaald door de realiteit op het slagveld. De echte beslissingen waren al genomen door de opmars van het Rode Leger. Roosevelt en Churchill konden heel weinig doen, of ze hadden de Sovjet-Unie de oorlog moeten verklaren’, zegt Churchill, zelf jarenlang oorlogscorrespondent.

Dzjoegasjvili begrijpt alle gedoe over de nasleep van Jalta niet. ‘Wat was dat dan voor ramp? De Amerikanen kregen de VN. De Poolse kwestie werd opgelost. De Sovjet-Unie opende een tweede front tegen Japan. Op Jalta werd besloten dat de Neurenberg-processen er zouden komen. Ik zie niet in wat er slecht was aan Jalta.’

Als er één land is dat schuld draagt aan de bittere erfenis van Jalta, is het de Sovjet-Unie, vindt Churchill. ‘De Sovjet-troepen kwamen als bevrijders, maar bleven als onderdrukkers.’

Van de misdaden van Stalin wil Dzjoegasjvili niets weten. ‘Allemaal laster.’ Hij is er trots op dat hij een kleinzoon van de Sovjet-dictator is. ‘Hij heeft Rusland van de armoede verlost en een supermacht van de Sovjet-Unie gemaakt.’ Alle ellende begon na de dood van Stalin. ‘Chroesjtsjov en Jeltsin hebben alles kapot gemaakt.’ Hij wordt wat overvallen door de vraag hoe hij de toekomst van de relaties tussen Rusland en Europa ziet. ‘Ik ben geen orakel. Laten we maar kijken wat er gebeurt’, vat hij zijn visie samen.

‘Wat een vragen!’, moppert Dzjoegasjvili na afloop, terwijl hij een sigaret rookt. Aan politiek doet hij niet meer, vertelt hij.

Alle banden met het Stalinistisch Blok dat hij enkele jaren geleden oprichtte, heeft hij verbroken. ‘Allemaal oplichters!’

Churchill heeft van de confrontatie genoten. ‘Het is gek, maar we lijken toch kopieën van onze grootvaders. Dzjoegasjvili zei dat ik net zo’n harde kop had als mijn grootvader. Een groter compliment kan ik me eigenlijk niet voorstellen.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden