We laten ons niet graag sturen, zelfs niet in goede richting

De mens wordt te dik, hem gezonder laten eten blijkt heel eenvoudig.

'Nu zij hun frites bij de lunch kregen opgediend in een puntzak in plaats van op bord, hadden ze niet door dat ze 140 gram minder kregen, een verschil van zo'n 400 calorieën.' Beeld anp

Dat overgewicht en obesitas de ziektes van de toekomst zijn - pardon: het heden al - kan geen televisiekijker verbazen. De morbide veelvraat wordt al een tijd het dorpsplein over getrokken voor de positiviteitskermis van RTL 4. Wie wezenlijker wijzer wilde worden, kan van tijd tot tijd goede documentaires (vaak van de BBC) zien over de belangenstrijd in de voedselindustrie en de wetenschap van gezond eten.

Des te verrassender dat je dan toch nog verrast kunt worden door de menukaart van een zomerse televisieavond. Het Vlaamse Panorama (het was een herhaling, maar ik zag het voor het eerst) dook in manieren om ons eetgedrag te veranderen. Wat bleek: mensen laten zich niet graag sturen, zelfs niet in de goede richting. Maar het lukt maar al te simpel.

Daarvoor trok Panorama onder meer naar Wageningen, waar wetenschappers in het 'Restaurant van de toekomst' de etende mens onderzoeken. Aan de kassa wordt elke bezoeker gewogen, de plafonds hangen er vol met tientallen camera's en bewegingssensoren. Ze kunnen tot op het bord inzoomen, en registreren exact wat de consument gegeten heeft, zowel vandaag als de dagen ervoor.

De kunst van de verleiding zit in het inspelen op emotie, via geluid en - meer nog - geur. Ruikt de zaal naar vanille, dan bewegen de bezoekers automatisch meer in de richting van melkproducten. Bij citrusgeuren trekken ze naar de groenten.

Scholen en bedrijven zouden de uitdijende mens gezondere eetgewoontes kunnen bijbrengen, was het betoog in Panorama. Dat is niets nieuws: in Finland serveren scholen gratis gezonde warme maaltijden aan hun leerlingen, in de kantines van Google wordt de keuze voor gezonde voeding zo makkelijk mogelijk gemaakt.

Belasting op ongezonde waren, stickertjes, logo's: alles kan, maar overal kleefden bezwaren aan. En het kon veel eenvoudiger, betoogde Panorama.

De rubriek ging uit testen in eigen huis - het eigen wereldje als universum. Een typische televisiereflex, die nu deed denken aan de VPRO-documentaire Vlees noch visch (Britta Hosman, 2011). Toen de VPRO-kantine een week lang louter vegetarische producten aanbood, bleek de wereld te klein. Zoals directeur Lennart van der Meulen het verwoordde: 'We zijn hier Noord-Korea niet.'

De VRT-collega's bleken een stuk makker. Nu zij hun frites bij de lunch kregen opgediend in een puntzak in plaats van op bord, hadden ze niet door dat ze 140 gram minder kregen, een verschil van zo'n 400 calorieën. Negatieve reacties waren er bijna niet, bijna niemand besefte dat de porties gehalveerd waren.

Zoals supermarkten de klant manipuleren door de meest verleidelijke (en steevast ongezondere) producten op ooghoogte te zetten, verplaatste Panorama de eetwaren in de VRT-kantine in omgekeerde richting: de gezondste producten het meest in het zicht. Snoep bij de kassa werd vervangen door louter fruit en noten.

Opvallend: de meeste VRT'ers zagen niet dat er iets veranderd was. Dat geeft te denken over het opmerkingsvermogen van het Vlaamse omroeppersoneel, maar het resultaat was duidelijk. Na twee maanden had de kantine 10 procent minder frisdrank omgezet dan voorheen. Daarentegen werd 15 procent meer water gedronken en werd 15 procent minder zoete toetjes en snacks geconsumeerd.

Daarin openbaarde zich de paradox van de welvaart: een verstandig mens kiest de juiste richting waarin hij zich laat sturen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden