'We kunnen Syrië niet herscheppen naar onze beeltenis'

De gezaghebbende Franse veiligheidsexpert François Heisbourg verbaast zich op de veiligheidsconferentie van München over de rede van Ruslands premier Dmitri Medvedev en zag bevestigd dat Europa's leiders te veel ballen tegelijk omhoog moeten houden. 'Als er dan een paar vallen, stort alles in.'

De blauwe loper wordt gereedgemaakt voor de aankomst van de gasten tijdens de 52e veiligheidsconferentie in München. Beeld anp

Medvedev ziet ons afglijden naar een nieuwe Koude Oorlog. Wat vond u van zijn toespraak?

'Het was niet zijn toespraak, maar die van Vladimir Poetin. Het verraste me. Als je weet dat er een NAVO-top aankomt in juli, en een EU-besluit over sancties, zou je normaal een good cop/bad cop-routine doen: stuur Medvedev als good cop naar München, dan kun je later altijd nog hard spelen.

'Medvedev zegt eerst dat we in een tweede Koude Oorlog zitten en vraagt dan 'waarom die sancties?' Als we zulke slechte verhoudingen hebben, dan is dat toch duidelijk? Maar de Russen zijn realistischer dan Kerry over Syrië. Rusland wekt geen verwachtingen.'

Francois Heisbourg

François Heisbourg (1949) is een van de toonaangevende denkers over Europese en Amerikaanse betrekkingen. Hij is voorzitter van het International Institute for Strategic Studies (IISS) in Londen en van het Geneva Centre for Security Policy (GCSP). Hij was bij diverse gelegenheden adviseur van de Franse regering. Zijn meeste recente boeken: La Fin du rêve européen (2013) en Secrètes histoires (2015).

Medvedev nodigde Europa uit Oekraïne te vergeten en gezamenlijk het terrorisme te bestrijden.

'Het probleem is dat de Russen wel hard vechten in Syrië, maar niet tegen IS. Ze richten hun energie op de burgerbevolking van Homs en Aleppo en tegen de Turkmenen. Begrijpelijk vanuit militair oogpunt, maar het heeft niets te maken met de strijd tegen terrorisme.'

Lees ook: Frankrijk eist einde aan Turkse bommen op Koerden in Syrië

Frankrijk heeft er bij Turkije op aangedrongen een eind te maken aan de aanvallen op Koerdische strijders in het noorden Syrië. Parijs maakt zich zorgen 'over de constant verslechterende situatie', zo luidt een verklaring. Lees hier het nieuwsbericht.

Blijven de sancties dit jaar gehandhaafd?

'Hierover was John Kerry duidelijk: sancties worden niet opgeheven tenzij Rusland afspraken inzake Oekraïne nakomt. En als de VS de sancties niet opheffen, zal geen Europese bank iets doen met de Russen. Ik denk niet dat sancties Europa zullen splijten.'

Fransen en Duitsers praten compleet langs elkaar heen in München.

'Ja! (Lacht.) Ze spreken elkaar niet tegen, maar draaien andere muziek. De Fransen spelen met een militaire band, boom boom boom, en de Duitsers spelen Eine kleine Nachtmusik. De Duitse minister van Defensie sprak alsof ze het over sociale zekerheid had. Waar je staat, hangt af van waar je zit. Duitsers hebben lang geen grote terreuraanval gehad, Frankrijk heeft minder last van de vluchtelingencrisis. We spelen niet hetzelfde instrument, maar marcheren in dezelfde richting.'

Onder meer in de Egeïsche Zee, waar de NAVO zijn opwachting maakt.

'Ik heb geen idee wat de NAVO daar doet, en volgens mij de NAVO zelf ook niet. Het was een Duits besluit, zonder enige consultatie vooraf. Maar waarom in godsnaam hebben we geen Nederlandse en Franse schepen die dat doen onder EU-vlag?

In Duitsland gaat het alleen nog over vluchtelingen.

'Het versterkt het Franse humeur over Europa. Premier Valls waarschuwt dat de EU dreigt te verdwijnen. Maar in Frankrijk is terrorisme de obsessie, de verandering van de grondwet en de noodtoestand.'

'We betalen nu de prijs voor de verkeerde manier waarop de eurocrisis is bestreden. De komst van veel vluchtelingen uit de Balkan-oorlogen losten we op zonder grote verstoring. Nu is het anders. De EU-economie is nog steeds niet terug op het niveau van 2008! Het opleggen van bezuinigingen ging ten koste van de zuidelijke lidstaten. Die voelen zich diep vervreemd. De solidariteit is weg in de EU. Duitsland heeft grote compassie getoond tegenover de vluchtelingen, maar besloot dat helemaal alleen. Nu moet de hele EU meewerken de gevolgen te dragen, dat vind ik ook, maar het is moeilijk uit te leggen.'

Francois Heisbourg Beeld Jerome Chatin

Wat verwacht u van de Syrië-onderhandelingen?

'Het is goed dat we het proberen. Maar het duurde vijftien jaar in Libanon voordat de burgeroorlog eindigde.'

Zijn er militaire oplossingen in Syrië?

'Dat hangt af van je doelen. Als het doel is Assad aan de macht te houden, dan wel, de Russen hebben daarin gelijk. Ze hebben de situatie op de grond echt veranderd. Dat is een les. Ik was vroeg in 2012 voorstander van bewapening van de oppositie, die toen nog geen belangrijke jihadistische component had. Dat deed het Westen niet en daarna stortten de Golfstaten en de Saoediërs zich erop. Ze deelden vooral wapens uit aan degenen met wie ze zich verwant voelen: soennieten, salafisten of Moslim Broederschap-rebellen. Dus zag je Al Nusra opkomen, en ook IS.'

Assad trekt aan het langste eind?

'Bashar Assad zal niet kunnen regeren op enige betekenisvolle manier. Driekwart van de Syrische bevolking is soenniet en Bashar speelt de sektarische kaart. Het soennitische probleem blijft totaal onopgelost. Daarom is de 'militaire oplossing' van Aleppo de vernietiging van Aleppo. Hij kan van tijd tot tijd de ruïnes bezoeken.'

'Wij in het Westen hebben de situatie verergerd door de Koerden steun te geven in plaats van de moeilijkere taak de soennieten op te krikken. Koerdistan is de ultieme tijdbom. Behalve olie produceert het Midden-Oosten voorlopig alleen problemen, geen oplossingen. Als dat begrip ontbreekt, blijven de falende interventies zich opstapelen.'

Maar als buren voelen we wel de gevolgen.

'Dat sowieso. Maar het helpt als we goed begrijpen waar de grenzen liggen van wat we kunnen doen. Er zijn dingen waarvan we weten dat we ze niet kunnen. We kunnen niet Irak herscheppen naar onze beeltenis, Syrië ook niet, Libië niet en Jemen evenmin. Dat is voorbij.'


Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden