We kunnen niet zonder waterschap

Zelfs Napoleon begreep dat hij niet aan onze waterschappen moest komen. Ze moeten alleen hun oubollige imago zien kwijt te raken en zich profileren als innovatieve overheid....

Steeds vaker klinkt het geluid de waterschappen als aparte overheid op te heffen. Vaak niet gehinderd door enige kennis van zaken zijn er politieke partijen die menen te kunnen scoren met zo'n voorstel. Ook (sommige) provincies, die de hete adem in hun nek voelen om zelf te worden opgeheven, grijpen gretig deze kans aan om de waterschappen in te lijven. Het zou leiden tot minder bestuurlijke drukte en een bijdrage leveren aan de bezuinigingsopgave waarvoor de rijksoverheid staat. Niets is minder waar. Het opheffen of onderbrengen van de waterschappen levert niet of nauwelijks iets op en kan desastreuze gevolgen hebben voor de BV Nederland. Hoog tijd derhalve voor een tegengeluid.

Van oudsher zijn de waterschappen verantwoordelijk voor het regionale waterbeheer in Nederland. We kunnen bogen op een rijke traditie, waar we met recht trots op mogen zijn. De 26 waterschappen hebben de zorg voor drie kerntaken: waterveiligheid, het juiste waterpeil en schoon oppervlaktewater. Dit behelst onder meer het beheer en onderhoud van de dijken, watergangen, de bemaling van diepe polders en het zuiveren van huishoudelijk en bedrijfsmatig afvalwater. Bepaald geen sinecure in een dichtbevolkt land als het onze, waarvan circa 25 procent onder zeeniveau ligt en zo’n tweederde deel dusdanig laag gelegen is dat er sprake is van een reëel risico op overstroming.

Toch staan we bekend als de veiligste delta ter wereld. In het buitenland is men veelal jaloers op de unieke wijze waarop wij het waterbeheer hebben georganiseerd. Wat maakt ons zo uniek? Dat zit ‘m vooral in het feit dat we in Nederland een aparte overheidslaag hebben, een zogenaamde functionele democratie, die zich uitsluitend met regionaal waterbeheer bezighoudt en die een eigen belastingheffing kent. In andere landen, waar het waterbeheer is ondergebracht in de algemene democratie, geprivatiseerd dan wel versnipperd is en geen eigen belastingdomein kent, is goed waterbeheer vaak het kind van de rekening.

Te veel mensen op deze planeet ondervinden vrijwel dagelijks de nadelige gevolgen van te veel, te weinig of te vervuild water. En niet alleen in ontwikkelingslanden. Neem de overstromingen in New Orleans na de orkaan Katrina. De ingenieurs van het US Army Corps of Engineers hadden al in de jaren zestig van de vorige eeuw plannen liggen om de stad adequaat te beschermen tegen orkanen en overstromingen. Vanwege politieke conflicten en het niet beschikbaar stellen van de noodzakelijke middelen, werden de plannen nooit uitgevoerd. Totdat de ramp zich voltrok. Ook dichter bij huis reageert men vaak pas na een ramp. Na de grote overstromingen in Engeland en in Frankrijk stonden functionarissen al snel hier op de stoep om van ons te leren hoe het anders kan. Waterbeheer is een van onze belangrijkste exportproducten. Als we in eigen land het waterbeheer in de waagschaal stellen door waterschappen af te schaffen, worden vele Nederlandse bedrijven die kennis en technische expertise aan het buitenland leveren in hun kielzog meegezogen.

Qua beeldvorming is er in eigen land nog een wereld te winnen. Te lang hebben de waterschappen vrijwel onzichtbaar op de achtergrond hun werk gewoon goed gedaan en onvoldoende aan de weg getimmerd. En onbekend maakt onbemind. Waterschappen moeten zich ontdoen van het oubollige, stoffige imago en zich profileren als de innovatieve, doelmatige en deskundige overheid die ze heden ten dage zijn.

Resteert het veelgehoorde argument dat waterschappen een dure bestuurslaag zijn en er veel te besparen valt door ze op te heffen. De bestuurskosten van alle waterschappen (dijkgraven, dagelijkse en algemeen bestuurders, inclusief ondersteuning) bedragen 23 miljoen euro per jaar. De Commissie Kalden, die de mogelijkheden voor bestuurlijke herindeling op een rijtje heeft gezet, zocht naar tenminste 1,5 miljard aan bezuinigingen. 23 miljoen zet dus niet veel zoden aan de dijk, afgezien nog van de kosten die zullen zijn gemoeid met een herindeling.

Op zichzelf geen gemakkelijke opgave, want waterstaatkundige grenzen vallen doorgaans niet samen met provinciale grenzen. Daar komt bij dat het aantal ambtenaren niet zal verminderen. Hoe je het ook organiseert, de specifieke deskundigheid blijf je nodig hebben. Bij de waterschappen werken 10.500 mensen, 1 procent van het totale ambtenarenapparaat. Ook hier dus geen winst te behalen. En zijn onze bestuurders duur? Wist u dat een algemeen waterschapsbestuurder 425 euro per maand verdient en een dagelijks bestuurder 50 procent van het salaris van een wethouder van een middelgrote gemeente?

Met de recente actie Storm hebben de gezamenlijke waterschappen Verkeer en Waterstaat voorgesteld de rijksoverheid met 100 miljoen euro te ontlasten door de financiering van het Hoogwaterbeschermingsprogramma vanaf 2011 over te nemen. Dit is de enige geldstroom die van het rijk naar het regionale waterbeheer vloeit. Daarnaast zijn er plannen om te voorkomen dat de tarieven voor burgers en bedrijven stijgen. Dit kan door verdere samenwerking. De grootste besparingen, oplopend tot 200 miljoen per jaar, zijn te realiseren door een koppeling van het gemeentelijke rioleringsbeheer met de zuiveringstaak van de waterschappen. De gemeenten en waterschappen zijn hierin elkaars natuurlijke partners en willen gezamenlijk voor dit maatschappelijke voordeel gaan.

Tot nu toe hebben de waterschappen turbulente tijden altijd goed doorstaan. Zelfs Napoleon, die het liefst alles onder centraal gezag bracht, begreep toen hij Nederland in 1795 innam, dat hij de decentrale waterschapsstructuur intact moest laten. Laten we onze waterveiligheid, die wereldwijd wordt geroemd, niet in de waagschaal stellen. Zeker gezien de uitdagingen ten gevolge van klimaatveranderingen waar we de komende jaren voor gesteld staan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.