'We hebben onze handen vol aan hygiëne'

De VN-missie in Zuid-Soedan probeert de ergste humanitaire nood te lenigen. Het verslag van de Nederlandse medewerker Welmoet Wels.

De VN-missie in Zuid-Soedan, Unmiss, heeft hectische weken achter de rug. Half december ontvlamde een felle strijd tussen opstandelingen en regeringstroepen. Honderdduizenden doodsbange mensen raakten op drift. Hulpverleners proberen de ergste humanitaire nood te lenigen.


Een van hen is de Nederlandse Welmoet Wels (39), protection officer bij Unmiss. Vanaf de VN-compound bij Malakal, een stad in het noorden, doet zij op persoonlijke titel verslag.


'Rond Kerstmis werd er gevochten in Malakal. De strijd verplaatste zich van de stad naar het vliegveld, vlak bij de VN-basis. Diverse keren vlogen verdwaalde kogels door ons kamp. Tijdens Kerst moesten we drie keer onze schuilplaatsen opzoeken. Niemand van ons raakte gewond. Na afloop vonden we kogelgaten in muren.


'Het Internationale Rode Kruis verzamelt de lichamen in de stad om te begraven in massagraven. Tot nu zijn het er ongeveer vijfhonderd, voor het merendeel strijders. Vlak bij ons kamp, in greppels, liggen nog de lichamen van twee of drie soldaten.


'Malakal is nu in handen van de regeringstroepen. Sinds ongeveer een week kunnen we weer naar de stad. De mensen op straat zeggen dat ze zich nu veiliger voelen. Er gaan wel geruchten dat de rebellen terugkomen om Malakal te heroveren. De laatste twee dagen zoeken daardoor weer meer mensen hun toevlucht tot onze basis. Wat niet betekent dat de geruchten kloppen; de mensen zijn gewoon bang.


'Al voor de gevechten uitbraken, begonnen burgers naar de VN-basis te komen voor bescherming. Op 22 december enkele tientallen, de volgende dag zo'n duizend, de 24ste kwamen er meer dan tienduizend op één dag. Vrouwen, kinderen, ouderen, gehandicapten, jonge mannen. Ze hadden geiten bij zich, honden, bedden, alles. Het was ongelooflijk.


'We waren al bezig een door VN-soldaten beschermd terrein gereed te maken voor de opvang van ontheemden, maar opeens gingen de ontwikkelingen in het land veel sneller dan iemand had kunnen voorzien. Het terrein was niet gereed; toiletten en watertanks waren er nog niet.


'Gezien ons mandaat - bescherming van burgers - hebben we iedereen tot het terrein toegelaten die dekking zocht voor het geweld. Door de aantallen werden we totaal overstelpt. We probeerden zo veel mogelijk water te leveren en controleerden mensen op wapens.


'Malakal heeft ongeveer 170 duizend inwoners. Een fractie daarvan kwam naar de VN-basis, op 4 kilometer van de stad. Sommigen trokken over de rivier naar het platteland, maar de meesten bleven in Malakal. Er zijn burgers gedood tijdens de gevechten, maar waarschijnlijk is er niet gericht op hen geschoten. Ze waren meestal geen doelwit. Wel hoorden we over winkeliers die zijn doodgeschoten tijdens plunderingen.


'Op 27 december werd besloten de mensen tot ons kamp toe te laten, dat is veiliger dan het opvangterrein. Sindsdien zijn ze bij ons gebleven. We hebben onze handen vol aan gezondheid en hygiëne. In het begin poepten mensen waar ze maar konden. Ziekten lagen op de loer. Dat is sterk verminderd door de aanvoer van meer water en de bouw van honderden toiletten. De 'landmijnen', zoals we de drollen noemden, zijn opgeruimd.


'De mensen hebben hun eigen provisorische onderkomens gebouwd, met materiaal dat wij en andere hulporganisaties hebben geregeld. Onze kliniek is 24 uur per dag open. De situatie is nog verre van ideaal, maar de chaos wordt langzamerhand een georganiseerde chaos. Mensen zijn marktkraampjes begonnen. Sommigen gaan overdag naar de stad en komen terug om te overnachten. Niemand is zeker van wat komen gaat. Gezien ons mandaat hoeven de mensen pas weg als ze er klaar voor zijn.


'Omdat velen voor langere tijd ontheemd zullen blijven, zijn we met hulpverleners begonnen een terrein van ruim 50 duizend vierkante meter klaar te maken, met betere faciliteiten.


'Toen het vechten dichtbij kwam, hebben we angstige ogenblikken beleefd. De VN-missie is in dit conflict geen doelwit, maar een kogel is een kogel. We droegen scherfvesten en helmen. Het kamp zelf is veilig. Het wordt goed verdedigd door VN-militairen uit India en Nepal. Nou ja, een saaie Kerst was het niet.


'Voor iedereen was het zwaar. Van de feestdagen hebben we niets gemerkt, steeds was er werk. Meestal wist ik niet welke dag van de week het was. Maar het is ook bevredigend: we redden mensenlevens.


'De situatie in het land blijft wankel. Op korte termijn is vrede nog mogelijk. Maar als het vechten veel langer voortduurt, zullen de wederzijdse grieven en de etnische scheidslijnen steeds scherper worden. Dat vergroot het risico op een burgeroorlog.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden