Column

We hebben meer democratie nodig, niet minder

Soms krijg je de indruk dat onze samenleving niet voorwaarts maar achterwaarts gaat. Dat we in een tijdmachine zitten die ons honderd jaar terug in de tijd zet.

De Tweede Kamer gaat over tot stemming. Beeld anp

Dat gevoel speelt bijvoorbeeld bij dat merkwaardige boerkini-debat. Opnieuw schijnen we vrouwenrechten te moeten verdedigen waarvan we dachten dat die allang tot de verworvenheden van onze beschaving behoorden. Zoals het recht om net als mannen met witte hangbuik de zee in te duiken.

Een zelfde ervaring had ik onlangs toen ik een van de meest bezopen politieke artikelen van het jaar tegenkwam. Dat was op de opiniepagina van Trouw (9/8). Daarop stond niets minder dan een pleidooi tegen het algemeen kiesrecht. Dat dateert uit 1917 voor mannen en 1919 voor vrouwen.

Maar ene Andrea Wagemans en Mays Talib, een mij onbekende sociologe respectievelijk arts, menen dit recht voor allen ter discussie te moeten stellen. In plaats van het algemeen kiesrecht zou er een stemexamen moeten komen. Waarom? Omdat volgens deze dames burgers in toenemende mate gevaarlijk stemmen. Als voorbeelden van 'roekeloos stemgedrag' noemen ze de Brexit en Wilders. Uit die keuzes zou blijken dat burgers gevaarlijk en ongeïnformeerd stemmen. Dat ze de verkeerde conclusies verbinden aan een steeds complexer wordende wereld.

Daarom zou niet iedereen zomaar meer moeten mogen stemmen. Pas als je een stemcursus en stemexamen hebt behaald, waarop de feitelijke basiskennis van ons democratisch stelsel wordt onderwezen, naast 'grondkenmerken van het fascisme', zou je een stembewijs krijgen. Ze vergelijken dit met een rijbewijs in het verkeer. 'Een stembewijs lijkt ons een hele redelijke eis om aan het democratische proces deel te mogen nemen.'

Het is vermoedelijk goed bedoeld van deze dames, zo'n stemexamen voor de 'domme en gevaarlijke kiezers', maar in hun grenzeloze naïviteit hebben zij niet door hoe totaal fout en anti-democratisch hun argumentatie is. Met hun pleidooi zijn we helemaal terug in de 19e-eeuw, toen vrouwen en lagere standen politiek ontoerekeningsvatbaar werden geacht. We zijn terug in de tijd van censuskiesrecht en huismannen, toen kiesrecht werd verleend op grond van 'kentekenen van geschiktheid en maatschappelijke welstand'. We zijn ook terug bij de 'Rode Dinsdagen', waarop de Nederlandse sociaaldemocratie arbeiders massaal wist te mobiliseren voor hun strijd voor algemeen kiesrecht. En zelfs terug bij de racistische Jim Crow-wetten in Amerika die onopgeleide Afro-Amerikanen een stemtest oplegden.

Deze dames hebben er geen flauw benul van hoe radicaal en revolutionair het idee achter onze democratie in feite is: one (wo)man, one vote, ongeacht afkomst, opleiding, status, kennis. Iedere stem telt in de democratie in beginsel even zwaar. Die van de CEO van een internationaal bedrijf net zoveel als die van de anonieme schoonmaker in datzelfde bedrijf. Die van Gerard Joling net zo zwaar als die van Arnon Grunberg. Democratie is een prachtig radicaal idee, juist omdat het haaks staat op de feitelijke hiërarchische verhoudingen binnen de economie en maatschappelijke netwerken.

Toch komt zo'n pleidooi tegen het algemeen kiesrecht van twee politiek correcte 'deugmeisjes' - naar een term van de door satirisch rechts gedomineerde sociale media - niet zomaar uit de lucht vallen. Het is een teken des tijds. Het pleidooi verraadt paniek over de opmars van het anti-establishment populisme. Het laat zien hoe een beknelde elite en bedreigde burgerij een nieuwe opstand der horden vreest, een nieuwe ontsporing van de massasamenleving.

Tegelijkertijd laat het pleidooi zien dat we in een meritocratische standensamenleving zijn terechtgekomen. Met minachting voor lageropgeleiden, die - zo heel anders dan fijnbesnaarde academische professionals - 'fact free' hun onderbuik achterna zouden lopen.

De opmars van populisme, Trumpisme en xenofoob autoritarisme baart natuurlijk grote zorgen. Maar deze moet ook en allereerst begrepen worden als reactie, als agressief verweer tegen de onrechtvaardige complexiteiten van de nieuwe globaliserende wereld, eerder dan als veroorzaker ervan. Populisme, hoe riskant ook, is een alarmsignaal van gebrekkige representatie. Het verwateren van de democratie, het afschaffen van de democratische gelijkheid, uit angst voor populisme is het slechtste wat je kunt doen. We hebben meer democratie nodig. Niet minder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.