'We hebben gewonnen': massademonstratie is de kop ingedrukt, maar Al Hoceima heeft wereldwijde aandacht

Een paar honderd man deint op en neer, scandeert ritmische leuzen over staatsrepressie die moet ophouden. 'Vrijheid! Waardigheid! Sociale rechtvaardigheid!'

Hassan Bahara
Ayman Fikri, de achterneef van Mohsin Fikri, in Al Hoceima. Beeld
Ayman Fikri, de achterneef van Mohsin Fikri, in Al Hoceima.Beeld

Al Hoceima, het centrum, donderdag 20 juli, de dag waarop de protestbeweging Hirak een massademonstratie probeert te houden. Iedereen is er zeker van: er zullen vandaag flinke klappen vallen tussen demonstranten en de massaal aanwezige ordetroepen die op elke straathoek staan opgesteld.

Verwaaide wolken traangas drijven venijnig bijtend door de straten. Mensen drukken een ui tegen hun neus om de pijn van dit brandend spul - gemaakt in Frankrijk - te verlichten.

Plotseling is het gedaan met het vrolijk geroep om vrijheid en waardigheid. De meute dendert mijn richting op, vluchtend voor de lange latten van de ordetroepen - heb nog nooit een knuppel in mijn nek gehad, wil dat ook zo houden, en zet een sprintje in.

'Hebben ze klappen gegeten' hoor ik een man - een hotelier - net buiten het centrum cynisch opmerken over de demonstranten. Een klein deel van de plaatselijke middenstand is de onrust in Al Hoceima zat, het houdt toeristen weg.

De demonstratie is behendig de kop ingedrukt. Al Hoceima probeerde wel tot één grote mensenmassa samen te klonteren op straat, maar elk begin van groepsvorming werd genadeloos uit elkaar geknuppeld. Rond een uur of elf geeft men het op en keert huiswaarts.

'We hebben gewonnen'

Een treurige aanblik vormen de slippers en schoenen die demonstranten verloren tijdens hun vlucht voor het traangas en de klappen. Ik probeer me voor te stellen hoe de eigenaren van dit schoeisel door de straten sjokken, op blote voeten.

'We hebben gewonnen' zegt Ayman Fikri die ik een dag na de demonstratie spreek. 'Het is inderdaad geen massademonstratie geworden, maar Al Hoceima heeft wereldwijde aandacht gekregen. Dat maakt onze zaak sterker.'

Ayman is een achterneef van Mohsin Fikri, de vishandelaar wiens dood in oktober 2016 na een conflict met de politie het startpunt vormde van de protestbeweging Hirak. Bij een eerdere demonstratie werd Ayman opgepakt op verdenking van openbare geweldpleging en nu heeft hij een gevangenisstraf van zeven maanden boven zijn hoofd hangen.

'Al Hoceima wordt pas rustig als al onze eis voor een waardig leven wordt ingewilligd' zegt Ayman.

Verloren slippers en schoenen van demonstranten. Beeld
Verloren slippers en schoenen van demonstranten.Beeld

Pijnlijk

In het weekend krijgt de gespletenheid in Marokko vat op mijn gemoed. De Marokkaanse staatstelevisie doet de demonstratie af als een oproertje van slechts 300 man en heeft vooral oog voor gewonde ordetroepen: de gewonden aan demonstrantenzijde, waaronder een tiener in kritieke toestand, krijgen minder aandacht. Op sociale media zie ik neven uit het zuid-Marokko felle koningsgezinde teksten plaatsen. In deze krant doet de Marokkaanse ambassadeur in Nederland, Abdelouahab Bellouki, de demonstranten af als een ongeorganiseerde bende die de held willen uithangen.

'Dit is pijnlijk' zegt een plaatselijke journalist terwijl we samen toekijken hoe demonstranten keihard slag leveren met de ordetroepen. 'Ze zijn landgenoten van elkaar. Dit is nergens voor nodig.'

De afgelopen dagen liep ik enkele keren langs de jongens van de ordetroepen die met strakke gezichten de boel in de gaten houden. Mij is verteld dat veel van deze jongens uit mijn geboorteregio, Zuid-Marokko, komen. Ik kan het ze niet vragen, maar die typische donkere gelooide huid van ze doet inderdaad vermoeden dat we dezelfde zuidelijke wortels delen.

'Leve de Rif!'

Zo ziet verdeel en heers door de 'makhzen', de Marokkaanse overheid, eruit. Vertel horrorverhalen over volksopstanden die eindigen in 'Syrische en Libische toestanden', maak het punt dat andere regio's in Marokko sociaal en economisch er net zo slecht aan toe zijn (dus wat klaagt men nou in Al Hoceima?) - en je krijgt een deel van het volk bereid om het andere deel van het volk te onderdrukken.

'Leve de Rif!' klinkt het her en der in de avond.

De hoop is nu dat op 30 juli - Troondag - de gevangen leiders van Hirak, zoals Nasser Zafzafi, gratie verleend zullen krijgen door koning Mohammed VI. Dat zou voor het moment veel woede wegnemen in Al Hoceima. En daarna?

Uien op straat. Beeld
Uien op straat.Beeld

En daarna? 'Daarna gaan we gewoon verder strijden voor onze rechten' zegt Ayman Fikri strijdbaar. Welke garantie heeft hij dat hun strijd ook iets zal opleveren? Demonstraties worden uit elkaar geslagen, ze worden afgeschilderd als ongedisciplineerde en verwende relschoppers, en in een continue staat van protest leven lijkt mij ondoenlijk. 'We hebben een leus: Liever de dood dan een vernederend leven' zegt Ayman. 'We hebben geen andere keuze.' Dat maakt bang. Een vernederd mens, in de hoek gedreven door autoriteiten, heeft niets te verliezen.

Waarom zijn wij in Al Hoceima?

Op 28 oktober 2016 komt Mohsin Fikri, een visser uit Al Hoceima, op gruwelijke wijze om het leven na een hoogoplopend conflict met de politie. Agenten gooien zijn visvangst - buiten het seizoen gevangen zwaardvis - in een vuilniswagen. Fikri springt er achteraan en wordt geplet door het hydraulisch systeem.

Er breken protesten uit die een diepe woede blootleggen over corruptie en de algehele achterstelling in de Rifregio (Noord-Marokko). De Hirak al shaabi ('Volksbeweging')wordt geboren en eisen voor politieke en sociaal-economische verbetering worden op tafel gelegd. Al Hoceima is het centrum van de Hirak. Hier komen de meest charismatische leiders van Hirak vandaan. Op 20 juli houdt Hirak de grootste demonstratie tot nu toe. Veel Marokkaanse Nederlanders, die hier hun wortels hebben, zullen meelopen.

Welke vragen willen we beantwoorden?
Wat is de achtergrond van Hirak? Hoe ver terug gaat de opstandige mentaliteit van de Rif? Welke mensen maken deel uit van Hirak? Welke rol gaan Europese Marokkanen innemen in Hirak?

Lees hier wat we eerder over de Rif-protesten schreven

Scrollverhaal: de protesten in beeld

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden