‘We hebben geleerd dat we geen slaven zijn’

Het is niet zo lang geleden dat de kasteloze trommelaar in elkaar dook als hij een brahmaan zag. Maar nu is alles anders, en mag de brahmaan hem betalen voor zijn werk.

Van onze correspondente Wilma van der Maten

De kasteloze trommelaar Thippesway (41) weigert nog langer de smerige klusjes van de hoogste kaste, de brahmanen, op te knappen, zoals het opruimen van hun poep of het verwijderen van het karkas van een overleden dier. ‘Doe het zelf maar’, zegt hij tegenwoordig.

Alleen als brahmanen hem betalen, is hij bereid de dood van een brahmaan als artiest en niet meer als dalit (Sanskriet voor ‘uitgesloten’) met trommelslagen aan te kondigen. Voor het graven van een graf vragen onaanraakbaren tegenwoordig 30 euro per dag. ‘We doen niets meer gratis, alleen maar omdat we als kastelozen zijn geboren’ zegt Thippesway met opgeheven hoofd. ‘We hebben geleerd dat we geen slaven zijn van de dominante kasten.’

Toch is het nog maar kort geleden dat hij in elkaar dook als hij in de verte een brahmaan aan zag komen. Volgens de doctrine van het eeuwenoude kastenstelsel kan de schaduw van de kasteloze een brahmaan al ‘vervuilen’ en moet deze na besmetting vele rituele reinigingen ondergaan voor hij weer ‘schoon’ genoeg is om, bijvoorbeeld, een tempel te kunnen betreden.

Officieel verbiedt de Indiase grondwet het kastenstelsel, maar in de hoofden van de hindoes leeft de discriminerende leer nog altijd voort.

De trommelaar vertelt graag over zijn ‘verlichting’, maar heeft geen tijd om verder te praten als zijn goeroes, zijn leermeesters, uit de auto stappen. Het hele dorp loopt uit om M.C. Ray en zijn vrouw Jyoti te verwelkomen. Een dalit-echtpaar dat kastelozen leert voor hun rechten op te komen en hun dalit-identiteit te koesteren.

In 1.001 dorpjes in Tumkur-district, in de zuidelijke deelstaat Karnataka, zette het echtpaar eigen dorpsraden voor dalits op. Nergens in India is het verzet onder dalits zo groot als in het Tumkur-district.

Met een gebalde vuist en de woorden ‘Jai Bhim’ begroet het echtpaar de dalits in het dorpje. Als teken van eerbied wassen en kussen zij de voeten van hun leermeesters.

Ray en zijn vrouw weten maar al te goed wat het betekent om een dalit te zijn. Ray vertelt dat ze beiden tijdens hun jeugd werden uitgesloten van onderwijs, omdat de dorpsschool er niet was voor kastelozen.

Ray onderwees zichzelf door aan de deur van het klaslokaal te luisteren. ‘Ik ging niet slapen voor ik twintig nieuwe Engelse woordjes had geleerd.’ Jyoti’s moeder stuurde haar dochter naar de missionarissen.

De dalits zijn Ray en Jyoti meer dan dankbaar voor hun onafgebroken verzet tegen de rechtsongelijkheid van dalits, van wie er 200 miljoen zijn in India. Het stel richtte een kwart eeuw geleden de beweging REDS (Rurale Educatie voor een Ontwikkelde Samenleving) op, die dalits leert om weerbaarder te zijn. Er gaat in India geen dag voorbij zonder dat er ergens een kasteloze in elkaar wordt geslagen, vermoord of verkracht, omdat de dalit zich op het grondgebied van een hogere kaste begaf. Klagen heeft volgens het echtpaar geen zin.

Advocaten van REDS tonen aan dat vechten wel degelijk zin heeft. Via gerechtelijke procedures tegen de deelstaat Karnataka claimden ze met succes ruim vierduizend hectare landbouw grond terug voor dalits. De advocaten beweren dat nog ten minste tweeduizend hectare grond, die ooit door de hogere kasten van dalits werd afgenomen, terugmoet naar de rechtmatige eigenaren.

‘Dalits behoren tot dit land, maar 90 procent van hen heeft geen stukje grond’, zegt Ray, die in een dik boek de geschiedenis en de cultuur van de dalits herschreef.

In de Dalitologie, die in 2003 uitkwam, betoogt Ray dat de dalits de oorspronkelijk bewoners van India zijn. Een vijandig volk, de Ariërs, viel 3.500 jaar geleden het gebied van de rivier de Indus binnen en drong hun vedische geloof, het hindoeïsme, op aan de lokale bevolking. De Ariërs zijn de bedenkers van het kastenstelsel.

Voor de dalits, die geen landbouwgrond kunnen claimen, eist REDS bij de staat voor iedere familie twee hectare landbouwgrond. De economische verschillen tussen dalits en de dominante kasten zijn volgens Ray te groot. Hij wijst naar de elektriciteitsmasten die over de dalit-dorpjes lopen, maar waarvan de 60 duizend dalits in het Tumkur-district niet profiteren, omdat ze elektriciteit niet kunnen betalen.

Vrouwen stoken op hout en gebruiken petroleumlampjes, met alle gevaren van dien. Manjula (38) laat de brandwonden in haar nek zien die ze opliep toen in haar keuken het petroleumlampje omviel. Haar buurman kwam bij een brand om het leven toen ’s nachts een van de kinderen met zijn voet het petroleumlampje omstootte.

Maar opnieuw geldt voor het echtpaar het motto dat klagen geen zin heeft. ‘Het licht van Moeder Aarde’, zoals Jyoti haar geloof in de natuur verwoordt, bracht uitkomst. Zonne-energie is er in het zuiden van India volop, maar geld voor zonnepanelen had REDS niet.

De Nederlandse ontwikkelingsorganisatie ICCO (Interkerkelijke Ontwikkelingsorganisatie) toonde zich bereid financieel te helpen. ‘We vonden het een hartstikke goed initiatief. Bovendien, door het gebruik van petroleum en hout terug te dringen, verminder je ook de uitstoot van broeikasgassen. De kastelozen doen het project helemaal zelf en wij mogen ze daarbij helpen’, zegt directeur Jack van Ham van ICCO op bezoek in India.

In het dorpje van trommelaar Thippesway ligt nu op ieder strooien dak een klein zonnepaneel dat genoeg stroom oplevert voor een lampje. Met dat ene lampje (kosten 15,50 euro) zijn de dalits zielsgelukkig.

Uamapati (9) vertelt dat hij sinds kort ’s avonds huiswerk kan maken. Zijn moeder verdient meer geld omdat ze tot het donker wordt op het land kan werken, en daarna dankzij het licht van het zonnelampje in haar keuken kan koken. Buiten durfde ze dat niet meer uit angst voor slangen.

Sumathi (17) zit bij het schijnsel van de lamp driftig te schrijven. ‘Ik weet zeker dat ik dokter kan worden, omdat ik alle avonden kan studeren.’ De volgende stap is dat de huishoudens meer lampjes krijgen en een oven waarin ze minder hout hoeven te stoken.

‘Ik vind het geweldig dat we als dalits een bijdrage aan het klimaat in de wereld leveren’, zegt Ray. Binnenkort gaat hij een vervolg schrijven op de Dalitologie, waarin de dalits als milieuvriendelijke wereldburgers opnieuw een voorname plek in hun geschiedenis zullen krijgen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden