'We hebben een kans tegen Wilders'

Interview..

den haag Wilders. Eigenlijk, als je diep in haar hart kijkt, was hij wel degelijk ook een reden dat Jeltje van Nieuwenhoven (66) zich kandidaat stelde voor het lijsttrekkerschap in Den Haag.

Hoe slecht het de PvdA ook gaat, hoe lang ze ook al meedraait – mede daarom schiet ze haar partij te hulp bij de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2010: ‘Ik maak niet mee dat die man mijn stad uit elkaar speelt, mensen tegen elkaar opzet, de ene mens minderwaardig noemt en de andere hoger acht. Het land verdient het niet, mijn stad al helemaal niet.’

Er werd raar opgekeken van haar kandidatuur, zowel binnen als buiten de partij. Een diva van de oude stempel, uit de onfortuinlijke periode-Melkert – had de PvdA niets beters om het strijdveld in te sturen?

Het deert haar niet. Ze wil met de PvdA in Den Haag de grootste blijven, tegen de landelijke trend in, zegt Van Nieuwenhoven aan de vooravond van het partijcongres, zaterdag in Apeldoorn.

‘Realistisch’, noemt de oud-Kamervoorzitter dat. ‘We hebben een kans. Bij raadsverkiezingen gaat het over concrete dingen: dat het huisvuil wordt opgehaald, dat het veilig is, dat er genoeg kinderopvang is, brede scholen, stageplaatsen. Heeft de PVV daar ideeën over? Ik ken ze niet.’

Deze week maakte Wilders zijn man in Den Haag bekend: Kamerlid Sietse Fritsma gaat de PVV-lijst trekken. ‘Ik ken hem niet’, zegt Van Nieuwenhoven. ‘Laat hem maar komen. Ik had Wilders zelf ook prima gevonden.’ Aan een doemscenario voor de PvdA, zoals in 2002 met Pim Fortuyn in Rotterdam, denkt ze niet. ‘Ik zeg niet dat het niet kan. Maar ik heb genoeg vertrouwen in ons programma, in onze mensen.’

Wilders weet wat hij kiest: niet veel steden zijn zo gesegregeerd als Den Haag.

‘Dat is zo. Den Haag is geen Utrecht of Amsterdam. Grotere verschillen in inkomen kom je niet op veel plekken tegen. Het is van oudsher zo: de rijken wonen op het ‘zand’, richting Scheveningen, de armen op het ‘veen’. Die segregatie was aan het oplossen, maar is nu weer zichtbaarder door de verkleuring. De arbeiderswijken zijn veranderd in wijken waar heel veel nieuwe Nederlanders wonen.’

En dat geeft de problemen waar Wilders aan appelleert?

‘Met 85 procent gaat het goed. Die betalen op tijd de huur, hebben een baan, kinderen op school en betalen belasting. En er zijn een aantal rotjongens, ja, mensen die niet meedoen. De vraag moet zijn: waarom doen zij niet mee? Omdat ze niet kunnen, omdat het hun niet mogelijk wordt gemaakt of omdat ze niet willen? Het is onze taak het antwoord te vinden, en hun die kansen wel te bieden.’

Uw partij, de PvdA, staat in de peilingen op een dieptepunt. Waar wijt u dat aan?

‘De tijd is onwillig. Sociaal-democratie is een boodschap van vooruitgang. Als je dan tijdens een recessie in de regering zit, heb je een moeilijk verhaal. Wij moeten nu, met een partijleider die minister van Financiën is en op de centen moet passen, uitleggen dat vooruitgang er even niet in zit. Het wordt niet beter de komende jaren. En we moeten dat uitleggen aan generaties die alleen maar opgaande tijden hebben meegemaakt.

‘Zo noemde mijn vader dat – opgaande tijd: een goede toekomst. Als je in de oppositie zit, kun je makkelijk eisen dat het allemaal beter moet.’

Was het een verkeerde keus: Bos als PvdA-leider in het kabinet?

‘Het is mij te makkelijk de slechte peilingen daaraan te wijten en achteraf te zeggen: Wouter had beter in de Tweede Kamer kunnen blijven. Maar vind ik het? Ja, ik vind het wel. Het was een verkeerde keus. Nu staat hij dag na dag compromissen te verdedigen alsof het PvdA-plannen zijn – neem de AOW. Ik denk dat je beter kunt uitleggen waar het compromis ligt. Dat je zegt: ik heb als partij zo ver willen gaan, meer zat er niet in. Burgers begrijpen wel dat het in een coalitiestelsel zo werkt.’

Ze staat op voor een nieuwe ronde thee en cafés noirs. Vierhoog woont ze, in een bescheiden portiekflat in de Chinese buurt achter de Haagse Bijenkorf. Háár verhaal is door de jaren heen niet veranderd, zegt Van Nieuwenhoven. Ze had niets met zijsprongen als de Derde Weg, het links-liberale gedachtengoed waarmee Bos de partij wilde vernieuwen. ‘Ik heb me nooit zo met die discussies vermoeid. Ik heb gewoon de sociaal-democratische beginselen van eerlijk delen en rechtvaardigheid. Misschien mis ik dat in mijn gedachtenvorming, dat je daar vanaf zou kunnen.’

Kamerlid Paul Tang kreeg een uitbrander toen hij dat aan de orde stelde. ‘Zulke PvdA’ers moeten hun mond houden’, zei Bos.

‘Ja. Ik zou zoiets nooit zeggen. Maar ik begrijp het wel, het is de irritatie van: nee, jongens niet weer die zelfschennis. Maar zo werkt het helaas bij de PvdA. Om een of andere rare reden nemen we elkaar altijd de maat. Misschien moeten we maar eens toegeven dat dat zo is, dat we een debatpartij zijn, en er vrede mee hebben.’

U staat niet bekend als fan van Wouter Bos. Is het tijd voor een nieuwe leider?

‘Nee. Het is ook niet waar dat wij elkaar niet zouden liggen. Wouter is een uitstekende minister van Financiën en hij kan fantastisch campagnevoeren. Overigens heb ik eenzelfde soort waardering voor Job Cohen, dus het zou wat mij betreft ook Cohen kunnen zijn.’

De crisis duurt pas anderhalf jaar. Daarvoor ging het al niet best met de PvdA.

‘Ik ben geen socioloog, maar ik merk dat mensen ontevredener zijn. Iedereen loopt te klagen. Als je vroeger naast een bakker woonde, was dat prettig. Als je wakker werd, had je de geur van vers brood al in je neus. Als je nu naast een bakker woont, ga je klagen omdat de oven om half vier aangaat en je wakker wordt van het lawaai.

‘Of afvalzakken, rondgeschopt op straat: vroeger maakte je er een nieuwe stapel van. Nu bellen mensen woedend de gemeente.’

Waar komt dat door?

‘Ik wou dat ik het wist. Misschien omdat we het zo goed hebben. De onvrede wordt versterkt door de media. Ik praat niet over schuld, want schuld is het niet. De media zijn een kind van hun tijd. Alles gaat sneller en directer. Er zijn inbelprogramma’s waar de burger meteen zijn mening kan geven. En als iemand positief is, zijn ze snel uitgepraat. Het verschil tussen nieuws en opinie is weggevallen.’

De onvrede vertaalt zich in een stem op Wilders. De politiek valt niets te verwijten?

‘Dat zeg ik niet. Bestuurlijk gaan er ook dingen mis. Maar de kiezer van nu wil direct antwoord op zijn vragen. Hij neemt geen genoegen meer met: we zullen er nog eens naar kijken. Hij wil meegenomen worden in het proces. Politici zijn tekortgeschoten in het communiceren van: waar gaat dit over? Wat is de beslissing en waarom kiezen we daarvoor?

‘Ik heb het altijd vreemd gevonden, maar ik werd geprezen omdat ik de problemen in gewoon Nederlands kon uitleggen. Ik zou ook niet anders kunnen, want ik ken de ambtelijke taal en de moeilijke woorden niet eens. Ik schaam me er niet voor dat ik bij Kamerstukken wel eens een woordenboek nodig had. Het gaat niet alleen om de vertaalslag. De burger moet het ook herkennen: ja, hier gaat het over. Dit gaat over mij.’

PvdA-minister Ter Horst (Binnenlandse Zaken) sprak over een elite die het volk richting moet geven. Niet uw idee?

‘Ik weet niet hoe ze het heeft bedoeld. De elite moet in elk geval achterom blijven kijken of ze wel wordt gevolgd. Elite klinkt elitair, als mensen die voorop lopen maar vooral met zichzelf bezig zijn. Zo heeft ze het vast niet bedoeld. Maar je moet in de politiek wel weten waar je naartoe wilt. Het is niet Alice in Wonderland: dat je bij een driesprong komt en het konijn je de weg wijst.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden