‘We gooien ons niet te grabbel, nooit’

Vier lezers interviewen hoofdredacteur Pieter Broertjes over zijn Volkskrant. Ze zijn uitgezocht op basis van hun ingezonden brieven. Alle vier vuurden vragen af, Trees Roose schreef het stuk....

We waren eerst een beetje achterdochtig, toen we als fervente schrijvers van ingezonden brievenschrijvers door de Volkskrant werden uitgenodigd de hoofdredacteur te interviewen. Je hebt toch dat knagende gevoel dat de redactie niet veel opheeft met die dagelijkse stroom gezeur van de lezer, die overal een opinie over denkt te moeten hebben. ‘Juist wel’, verzekerden de redacteuren ons. ‘Wij lezen jullie graag. Weten we tenminste wat er leeft.’

Eens per week een brief

Eens per week schrijft Dick Muntendam (47) een brief naar de krant. Die gaan vooral over politiek, maar ook het spaarloon en de files laat hij niet onaangeroerd. ‘Ik ben geen type dat tegen alles en nog wat aantrapt. Ik heb er aardigheid in mijn mening te geven. Die gooi ik in mijn pc en stuur hem door.’ Muntendam is personen- schadebehandelaar bij een verzekeringsmaatschappij (‘Letselschades, het klinkt somber, maar het is erg leuk om mee bezig te zijn’) en woont samen met zijn vriendin in Bruinisse. Ze hebben geen kinderen.

Een echte verslaafde

Meer dan twaalfduizend Volkskranten heeft Trees Roose(55) gelezen. Op vakanties rijdt ze twintig kilometer naar een ander dorp om een exemplaar te bemachtigen. Als de laatste krant net voor haar neus uit het rek wordt gehaald, zou ze die koper het liefst met een stokbrood te lijf gaan. Een echte verslaafde dus. Roose is parttime rechtbankrapporteur voor de reclassering en heeft een bureau als trainer schriftelijke communicatie. Ze woont in het Groningse Haren, is getrouwd en heeft twee zoons (20 en 16).

Eerste brief meteen raak

Met haar eerste brief aan de Volkskrant schoot de 16-jarige Maud Hellebrekers meteen raak. Hij werd geplaatst. Ze nam het op voor de CDA-jongeren die de aanval hadden geopend op de 65+-kaart. Ouderen worden goed onderhouden door de AOW, dat geld kan beter gaan naar alleenstaande moeders en vaders, schreef ze. Thuis hebben de Hellebrekers de Volkskrant, Maud surft vooral op de website van de krant. Hellebrekers zit in 6vwo op de Breul in Zeist en woont in Maarn.

Tikken op de camping

Jan Sueters (69) was 37 jaar politieman en heeft in die hoedanigheid de mens in alle omstandigheden meegemaakt. Dat verklaart zijn maatschappelijke betrokkenheid. Die uit zich in een niet aflatende stroom brieven, getikt op een degelijke Aedler. Een handkoffermachine, want op de camping tikt hij onverminderd door. ‘Het feit dat ik niet met een computer overweg kan, wil niet zeggen dat ik achterloop in denken.’ Sueters woont in Schalkhaar, is getrouwd en heeft twee zoons.
Wij houden innig van de Volkskrant, dus als we door de redactie worden aangespoord hoofdredacteur Pieter Broertjes flink kritisch aan de tand te voelen, kijken we elkaar verbijsterd aan. Kritiek? Hoezo kritiek?

We proberen onze reputatie waar te maken en praten anderhalf uur streng met de hoofdredacteur, ruim twee maanden voor de verschijning van het 25duizendste nummer.

Toen Broertjes in 1995 aantrad als hoofdredacteur, had de Volkskrant 370 duizend abonnees. Zijn ambitie was de krant groot en sterk te houden. In 2006 is het bestand geslonken tot krap 300 duizend. Hoe zit dat?

‘De grootste revolutie van de afgelopen jaren is dat nieuws gratis is geworden en overal te krijgen is. Ouderen zijn opgevoed met het idee dat je gewoon betaalt voor je krant, maar dat idee is totaal gekanteld. En dat gevecht kunnen we niet meer winnen.’

In de jaren zestig en zeventig was de Volkskrant een hippe krant, die door linkse, revolutionaire studenten werd verslonden. ‘Als je ging studeren, nam je de Volkskrant, zo simpel was dat. Nu is de gemiddelde lezer 45 jaar.’

‘Lezers’, zo citeerde Broertjes eens in een toespraak uit het boek De krant was koning, ‘willen een krant die gaat over de dingen die dichtbij zijn. Dichtbij hun belevingswereld, passend binnen hun referentiekaders.’ Wie de lezers links laat liggen, moet niet vreemd opkijken dat ze bij bosjes weglopen en massaal hun abonnement opzeggen. Mooi gezegd, maar wat doet onze krant daaraan? En hoe houdt Broertjes de jongeren bij de krant?

‘We kunnen een jongere de krant niet door de strot duwen. Een dagblad kost gauw een euro en twintig cent, en dat betalen ze er niet voor. We hebben onze internetsite vernieuwd en denken erover te gaan experimenteren met teletekstnieuws via de mobiele telefoon. Jongeren pakken geen krant, maar zijn wel de hele dag met de telefoon in de weer.’

De Volkskrant organiseert singlefeesten en misschien komt er een gratis krant voor jongeren. De vraag van de argeloze lezer is dan wel meteen: wat blijft er over van de Volkskrant als dagblad? Broertjes: ‘De Volkskrant-lezer is hoogopgeleid, geïnteresseerd in zaken als armoede, samenleving en persoonlijke relaties zoals de man-vrouwverhouding. Ik weet zeker dat er altijd mensen zullen blijven bestaan die daarover op een goed niveau geïnformeerd willen worden.’

De kosten van het maken van een krant zijn de afgelopen jaren geëxplodeerd. ‘Dat bijna Dickensiaanse beeld van al die jongens en meisjes die voor dag en dauw de mensen hun krant brengen is heel mooi, maar die distributie kost een vermogen.’ Daarom is de krant onlangs begonnen met een printbare web-editie, die ’s middags om 4 uur vers nieuws brengt, snel en op de eigen werkplek.

De oude Volkskrant was katholiek en braaf en verscheen in een overzichtelijk en verzuild Nederland. Op de voorpagina stond de roomse schrijver Godfried Bomans en op pagina 2 het kerknieuws. Nu schrijft de verslaggeverij over aanslagen op Pim Fortuyn en Theo van Gogh, en over moslimterrorisme en bedreigingen. Wat doet dat met een krant en zijn hoofdredacteur?

‘In 1995 waren we een voorspelbare krant. Je wist bijna van tevoren waar we voor of tegen waren. Dat had ook met de tijdgeest van de paarse kabinetten te maken. We hebben de afgelopen jaren geprobeerd het palet aan meningen te vergroten en te verbreden. De columnisten werden kritischer, denk maar aan Plasterk en Van Dam.

‘Door de gebeurtenissen rond Fortuyn is alles op scherp gezet en werden we gedwongen keuzen te maken. De mythe van de multiculturele samenleving, daar heeft Wim Kok, hoe ik hem ook bewonder, flinke steken laten vallen. We schrijven nu over problemen met Marokkanen in de Amsterdamse Diamantbuurt. Ik ben opgelucht dat we aan het linkse keurslijf zijn ontsnapt. We hebben nu wat meer kleur op de wangen en zijn niet meer één pot nat met de vakbeweging en de PvdA.’

Hoewel Broertjes sinds Den Uyl lid is van de PvdA, is er in de krant veel ruimte gekomen voor fenomenen als Geert Wilders, het rechtse Kamerlid dat zich afscheidde van de VVD. Dat wordt hem door de lezers niet altijd in dank afgenomen.

'Krijg ik brieven: hou op over die Wilders'



‘Dan krijg ik brieven waarin mensen schrijven: hou toch eens op over die Wilders. Of ze mailen over Verdonk: ik word misselijk van dat mens. Maar ja, het is wel nieuws, en dat geldt ook voor Hirsi Ali, het integratiedebat en de strijd om het lijsttrekkerschap van de VVD. Het zou ouderwetse Volkskrant-journalistiek zijn er niet over te schrijven. De krant maakt geen hype, dat doen de mensen zelf.’

Het gesprek komt op het handenschudincident rond minister Verdonk. De imam die weigerde de bewindsvrouwe een hand te geven, haalde de landelijke pers.

Broertjes: ‘Dat was toch wel schokkend, want ik wist eerlijk gezegd niet eens dat dit bestond. Die cultuur bleek wel heel anders dan de onze. Maar de koningin heeft laatst ook geen handen geschud met een imam, en de ophef is al heel wat minder. Alleen Wilders windt zich daar nog over op. Nederland was na de moord op Van Gogh in shock, en ik heb het idee dat we zo langzamerhand weer in balans komen.’

De hoofdredacteur is zelf ook eens bedreigd. Dat was in de periode waarin de Volkskrant de Deense cartoons publiceerde waarin de spot werd gedreven met de profeet Mohammed. ‘Ik heb daar aangifte van gedaan. Nooit een dader gevonden trouwens. Je raakt getroebleerd als je persoonlijk wordt bedreigd. Er is ook eens gedreigd ons gebouw in de fik te steken. Dat gaat je niet in je koude kleren zitten.

‘Later ben ik nog eens bij een radicale imam op werkbezoek geweest in Den Haag, zo eentje met een echt stevig profiel. Ik wilde weten waarom radicale moslims zo verbeten waren op ons, en wat ze ons nu precies verweten. Goed om standpunten uit te wisselen, maar het leverde niet echt wat op. Ik had toen twee vrouwelijke verslaggevers bij me. Die kregen ook geen hand. Tja.’

De vraag rijst, waarom er zo weinig allochtone redacteuren zijn. Een schrijvende Marokkaan of Turk, daar zou een kwaliteitskrant toch bij gebaat zijn?

'Ik ben opgelucht dat we aan het linkse keurslijf zijn ontsnapt'



Broertjes is het daar volmondig mee eens. ‘We hebben het geprobeerd, maar er zijn helaas weinig allochtone journalisten succesvol geweest op de redactie. Er zijn gewoon niet zo veel geschikte mensen. We hebben er wel een paar, maar die zijn dan ook meteen onze excuusallochtonen.’

De krant is dus open, eigentijds, wil breed weergeven wat er leeft in de maatschappij. Maar hoe zit het met religie? Daarvan is in de krant niets meer terug te vinden. Is dat niet wat erg rigoureus?

‘Het lijkt wel of de Volkskrant de meest geseculariseerde redactie ter wereld heeft. We zijn nogal van ons geloof gevallen. Ik zou daar zelf meer achteraan moeten zitten om er een echte portefeuille van te maken. Want lezers willen het wel, blijkt uit onderzoek. Maar journalisten vinden het een corvee, zodat er steeds niks van komt.’

Geregeld klinkt het verwijt dat de Volkskrant feitelijk een regionale krant is, en wel van Amsterdam en omstreken. Wat vindt de hoofdredacteur daarvan?

‘Ik kan daar niet zo veel aan doen. We hebben maar vierduizend abonnees in Zeeland, en in Limburg en Brabant ook niet zo erg veel. We zijn traditioneel een krant die het goed doet in de Randstad en sterk is in de studentensteden. Dat neemt niet weg dat we ons best doen met lokale verslaggevers ook de rest van Nederland goed te bedienen.’

Hij memoreert dat Trouw, hoewel een kleinere krant, door de christelijke achtergrond een grotere landelijke spreiding heeft. Dat brengt ons op de concurrentie. Voor wie en wat is hij beducht?

NRC Handelsblad, zegt hij meteen. ‘Zij hebben dezelfde kwaliteitsambitie, willen op hetzelfde niveau informeren en hebben ook voor een deel dezelfde doelgroep.’

Oh ja? Bekijken we de geboorte-en overlijdensadvertenties in die krant, dan vliegen de baronnen en grootindustriëlen ons om de oren.

Broertjes, met enige spijt: ‘De NRC is marktleider in familie-advertenties. Het wordt nu eenmaal chic gevonden de geboorte van je kind of je huwelijk in de NRC te melden.’

'Lezers willen lezen over dingen die dichtbij zijn'



Nrc.next, de jongerenkrant van de NRC, wordt bij de Volkskrant nauwlettend in de gaten gehouden. ‘En vergeet De Telegraaf niet. Die doet het onder jongeren helemaal niet slecht.’

De hoofdredacteur leest vijf kranten per dag en ja, geeft hij toe, hij pikt wel eens een goede vondst van een rivaal. ‘Beter goed gejat dan slecht bedacht’.

Zijn grootste wapenfeit: natuurlijk de geheime interviews met prins Bernhard. Trots stond hij met Volkskrant-journalist Jan Tromp op de televisie te vertellen dat ze het hadden geflikt zonder dat iemand ervan wist. ‘Als je een geheim zo lang voor je hebt moeten houden, is dat een enorme ontlading en heel erg spannend.’

De nieuwswaarde?

‘Dat de prins twee buitenechtelijke kinderen had. Hij had nooit de gelegenheid gehad daarover te vertellen en dat wilde hij zo graag. Die dochters stonden in zijn testament en Juliana had er vrede mee. Dat was zijn motief om dat verhaal te vertellen aan ons. Een respectabel motief. En nu is het klaar. Het rumoer is verstomd en de geheimzinnigheid is er vanaf.’

Primeurs zijn voor een krant de krenten in de pap. ‘Wij betalen niet voor tips, zoals De Telegraaf.’ Broertjes noemt voorpagina’s die hem bijbleven: prins Willem-Alexander die in plaats van Mickey Huybregtsen lid werd van het NOC en vervolgens werd uitgemaakt voor huichelaar en lafaard; Pim Fortuyn die in 2001 in een interview met de Volkskrant de islam een achterlijke cultuur noemde en het discriminatieverbod uit de Grondwet wilde schrappen. Dat kostte Fortuyn het lijsttrekkerschap van de Leefbaren, waarna hij zijn historische zegetocht kon beginnen als voorman van de LPF.

Contact met de machtigen van Nederland, dat moet rond de nieuwsgaring een lastige spagaat opleveren.

‘Natuurlijk, maar ik heb daar een goede formule voor: openheid en betrouwbaarheid. Neem de affaire rond Neelie Kroes en de vastgoedhandelaren, voor de krant een prachtige primeur. Ze sprak me erover aan. Dan zeg ik: Neelie, je hebt met je vingers in de suikerpot gezeten, dan loop je nu eenmaal risico. Ik ben en blijf journalist. Gelukkig wordt dat over het algemeen goed begrepen.’

’s Morgens scant Broertjes eerst de voorpagina, gaat dan naar de rubriek Media en werkt dan verder naar voren. Heeft hij kritiek op zijn eigen krant?

‘Jawel, soms wind ik me vreselijk op. Er zijn wel eens verhalen waarvan ik denk: dat had er beter niet in gekund. Maar gelukkig niet zo vaak.’

Broertjes memoreert een enorme canard van enkele jaren geleden, toen een freelancer een compleet verzonnen verhaal had geschreven over de verdwijning van een meisje in EuroDisney. ‘We hebben als dagelijks verschijnend medium soms last van productiedwang. In ons vakgebied is dat een groot probleem waarover weinig wordt gesproken.’

Een zuur verlies



Het interview vond plaats medio juni, voordat bekend werd dat Jan Blokker met slaande deuren naar NRC Handelsblad was vertrokken. Broertjes heeft er nog steeds flink de pest over in: ‘Ik vind het een verschrikkelijk verlies. En ja, dat hij nu voor nrc.next schrijft maakt het extra zuur. Hij hoort bij de identiteit van de Volkskrant. Maar de Volkskrant is groter dan Jan Blokker. Dit najaar bestaan we 85 jaar en we plakken er graag nog eens 85 jaar aan vast.’De krant neemt nu de tijd iemand te vinden die de lezer kan helpen zijn of haar mening te scherpen. Dat CaMu tezelfdertijd stopte was een ongelukkig toeval, maar al langer afgesproken. ‘Maar soms moet je die tocht door de woestijn dan maar maken om er gelouterd uit tevoorschijn te komen.’

Ook aanmerkingen op slordigheden en taalfouten trekt hij zich aan. ‘We doen er alles aan de krant foutloos te maken, maar helaas lukt dit niet altijd.’

En ’s zomers, geeft hij toe, worden niet de allerspannendste kranten gemaakt. ‘Eigenlijk raar. Hebben onze lezers eindelijk tijd voor de krant, zijn de journalisten met vakantie.’

Hij heeft, vindt hij met ons, de mooiste baan van Nederland en gaat op zijn 53ste nog elke dag fluitend naar zijn werk. Is er een leven na het hoofdredacteurschap?

Daar houdt Broertjes zich nog niet mee bezig, zegt hij. ‘Zo lang de redactie geen signalen uitzendt in de trant van: nou hebben we het wel met je gehad, ga ik lekker door.’

Zwaar is het wel. De eerste jaren ging hij nauwelijks met vakantie, wilde overal bij zijn. Nu gaat hij wel, af en toe.

Kritiek op zijn krant trekt hij zich aan. Lezersbrieven die aan hem zijn gericht, beantwoordt hij zelf met een leuk verhaal. Ook mensen die bij hem de krant opzeggen, schrijft hij persoonlijk terug.

Hij wil de lezer graag bij de krant houden. Soms besluit zo’n opzegger dan toch abonnee te blijven. Een krant moet volgens de hoofdredacteur een baken zijn waaraan de lezer zich kan spiegelen. ‘Het gaat over zijn eigen bestaan en dan mag die lezer ook best wel eens boos zijn of commentaar hebben.’

Over welke thema’s gaat de krant het de komende tijd hebben?

‘We hebben net de serie gehad over de invloedrijkste mensen van Nederland, en daarvoor hebben we in het Betoog de Sociale Agenda gepresenteerd. Ons nieuwe thema is de publieke ruimte, met name het ontsluiten van de Randstad. Als je alleen al ziet wat er rond die snelwegen gebeurt en wat daar wordt gebouwd. Kan daar niet wat meer smaak aan worden toegevoegd?

‘En verder blijven we ons bezighouden met al die zaken die onze lezers en wij belangrijk vinden, en waarin we nummer één willen zijn en blijven.

‘We blijven trouw aan onze genenstructuur: centrum-links, voor emancipatie van allochtonen en homo’s, net zoals de krant vroeger voor de katholieke vakbeweging was.

‘We gooien onszelf op geen enkele manier te grabbel. Nooit.’

Jan Sueters, Dick Muntendam, Trees Roose en Maud Hellebrekers (van L naar R) interviewen hoofdredacteur Pieter Broertjes (rechts) in zijn kamer op de redactie. (Joost van den Broek - De Volkskrant)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden