We gingen mee consumentenvuurwerk testen: 'Omgerekend kunnen dit vijftien tot twintig paar ogen zijn'

De controleurs van de 'vuurwerkbrigade' bivakkeerden zeventien weken lang een à twee dagen per week op de Rotterdamse schietbaan. Ze steken in brandwerende overalls de cakeboxen en Chinese rollen af. Nog nooit nam de ILT zoveel partijen legaal consumentenvuurwerk onder de loep als dit jaar.

De ILT test legaal consumentenvuurwerk op Maasvlakte. Rechts: vuurwerkinspecteur Albert 'Appie' Heijgen Foto Simon Lenskens

Voor iets meer dan 42 euro kun je op de Maasvlakte een half uur lang kleiduiven uit de lucht schieten. Vandaag dwarrelen er vooral gloeiende vuurwerkrestanten neer op het achterveld van schietbaan Europoort. 'Steek nu die Chinese rol maar aan', gebaart vuurwerkinspecteur Albert 'Appie' Heijgen, met een blik op de draaiende tv-camera's. 'Altijd leuk voor het plaatje.'

Zeventien weken lang bivakkeerden Heijgen en de controleurs van de 'vuurwerkbrigade' een à twee dagen per week op de Rotterdamse schietbaan. Ze staken in brandwerende overalls de cakeboxen en Chinese rollen af. De een mat de decibellen, de ander zag erop toe dat de vuurwerksnippers niet te dichtbij belanden. Nog nooit nam de Inspectie Leefomgeving en Transport, eindverantwoordelijk voor de controles, zo veel partijen legaal consumentenvuurwerk onder de loep: 302.

Terwijl Heijgen en zijn collega's partij na partij testten, kwam de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) met zijn rapport over consumentenvuurwerk. De conclusie daarin: 'Oud en Nieuw is op veel plaatsen in Nederland het onveiligste feest van het jaar.' De OVV probeerde daarmee de discussie aan te zwengelen over een mogelijk verbod op knalvuurwerk en vuurpijlen, zodat Oud en Nieuw weer het feest kan zijn van mensen die om middernacht op de stoep ten overstaan van familie en buren pronken met potten siervuurwerk.

Op de Maasvlakte staken Heijgen en co alles door elkaar af. 22 procent van het vuurwerk doorstond de toets niet, vergelijkbaar met voorgaande jaren. De helft viel om bij het testen, bij 15 procent kwamen brandende delen uit de lucht vallen. De rest bestond uit blindgangers, weigeraars of vuurwerk dat ontplofte terwijl dat niet of nog niet de bedoeling was. 50 duizend stuks vuurwerk uit de afgekeurde partijen gaan vandaag, als de legale verkoop van start gaat, niet meer over de toonbank.

De cijfers betekenen niet dat een kwart van al het consumentenvuurwerk onveilig is: de ILT speurt gericht naar vuurwerk waarbij de consument extra risico loopt bij afwijkingen. Omdat de importeur al een bepaalde naam heeft. Of omdat de controleurs benieuwd zijn of de nieuwste vuurpijlen wel zoveel kruit bevatten als de importeur heeft ingevuld om het verplichte CE-keurmerk te verkrijgen.

Foto Simon Lenskens

Dat hun slagkracht beperkt is, weten de controleurs zelf ook. 'We kunnen onmogelijk al het consumentenvuurwerk keuren', zegt Heijgen. Daarom kiezen ze er bewust voor om 'op het randje te gaan zitten'. Het vuurwerk mag dan zijn aangemeld bij de douane en zijn voorzien van een keurmerk, dan nog gedragen de pijlen en potten zich soms heel anders dan de bedoeling is.

Op de manier waarop vuurwerk wordt geproduceerd in een van de duizenden Chinese fabrieken, hebben ze geen zicht. En ingrijpen kunnen de controleurs pas aan de staart van de keten, wanneer het soms al bijna te laat is. Van Dop: 'Vlak voor Kerst kwamen er nog een paar containers Nederland binnen. Dan hebben we geen tijd meer om te testen.'

Een medewerker van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) toont illegaal vuurwerk op schietbaan Europoort op de Maasvlakte Foto anp

Ze zijn daarom afhankelijk van tips en klachten uit het veld, vertelt Arno van Dop, teamleider van de afdeling handhaving explosiegevaarlijke stoffen van de ILT. Bijvoorbeeld van de 1.500 bedrijven of gemeenten die jaarlijks hun evenement met een vuurwerkshow willen opleuken en vermoeden dat er iets niet in de haak is. En van contacten bij de douane en in de Rotterdamse haven, waar vanaf mei de eerste ladingen importvuurwerk binnenkomen.

Heijgen werkte jaren geleden als keurmeester bij de Voedsel- en Warenautoriteit. Hij onderwierp slagers en Chinese restaurants aan controles: 'Ik was zeg maar Rob Geus, maar dan in het echt.' Tot een collega hem erop wees dat hij vuurwerkinspecteur kon worden. Dat kwam goed uit, als kleuter was hij al gefascineerd door vuurwerk.

Hoeveel hij dit jaar zelf de lucht inschiet? 'Dan moet je niet aan honderden euro's denken', glimlacht hij. Heijgen beschouwt zichzelf als een liefhebber. 'Dat moet ook wel in dit vak. Want als je oppervlakkig naar vuurwerk kijkt, lijkt alles op elkaar.' En in zijn werk draait het om de kleinste details. Om nanogrammen zwart buskruit bijvoorbeeld, om de grootte van de kruitkorrel.

Heijgen weet hoe scherp de discussie over vuurwerk wordt gevoerd en hij kan mensen niet vaak genoegen op de gevaren van vooral knalvuurwerk wijzen. In zijn hand rust een Cobra 8, een illegaal projectiel dat honderd gram flitspoeder bevat en eerst een gezellig lichtje vertoont waarna het loeihard tot ontploffing komt. 'Iemand zei me net: dit vind ik nou mooi vuurwerk. Ik ben zelf gek op vuurwerk, maar dit is gewoon idioot en hartstikke gevaarlijk.'

Foto Simon Lenskens

Maar ook siervuurwerk is niet altijd veilig. De Chinese rol die op zijn commando is aangestoken, spuugt zo'n twintig patronen in de rondte die af hadden moeten gaan. 'Omgerekend kunnen dit vijftien tot twintig paar ogen zijn', zegt Heijgen. 'Want als iemand zo'n patroon op straat vindt en het aansteekt, ontploft het meteen.'

Meer te spreken is hij over de nieuwste trend in de vuurwerkbranche. Bij compound (samengesteld) vuurwerk kan de consument met een lont bijvoorbeeld vier aaneengeschakelde boxen met pijlen tot ontsteking brengen. 'Zo kan iedereen thuis zijn eigen showtje bouwen, zonder zelf allerlei vuurwerk aan elkaar te moeten knopen. En het mooie is: dit komt nog voort uit EU-wetgeving ook.'

Foto Simon Lenskens

Is het afsteken van vuurwerk nog wel verantwoord?

Snelrecht, voorlichtingscampagnes, vuurwerkvrije zones...
Er is de afgelopen jaren vanalles geprobeerd om oud en nieuw rustiger te laten verlopen. Desondanks wordt de jaarwisseling er niet veiliger op, zo concludeerde de Onderzoeksraad voor Veiligheid begin deze maand. (+)

De veiligheidsrisico's rond de jaarwisseling zijn volgens de Onderzoeksraad onevenredig groot geworden. Er zou daarom een verbod moeten komen op knalvuurwerk en vuurpijlen, zo bepleit de raad.

Slechts een handvol gemeenten is van plan bij de komende jaarwisseling centrale vuurwerkshows te organiseren. De vuurwerkvrije zone is een veel populairdere maatregel.

Pyrofoor de Amsterdam is een van de grootste bedrijven in de Nederlandse vuurwerkbranche. Directeur en oprichter Paul Phillipsen raakte al vier vrienden kwijt aan vuurwerkongelukken.

Wat vinden de lezers van het vuurwerkdebat?
'Stoere mannen, ga maar lekker op een groot veld stunten als een rund, maar laat mij erbuiten.' Een selectie van de scherpste lezersbrieven.

Meer over