We geven dieren vertederd namen of ze moeten dood

Ingrijpen, hard optreden, orde op zaken stellen, het zijn menselijke neigingen die ook de natuur nogal eens willen treffen.

Beeld Anne Geene

De grote roerganger Mao Zedong van boerenheilstaat China had er een handje van. Hij bedacht in 1958, in het kader van de Grote Sprong Voorwaarts, de Grote Mussencampagne. Mussen aten graszaden en waren slecht voor de landbouwopbrengst, zo redeneerde Mao. De vogeltjes werden dus voortvarend uitgeroeid. Maar ja, mussen bestrijden ook insecten, en twee jaar later werd de musloze Chinese landbouw getroffen door een enorme sprinkhanenplaag. Het was misschien niet dé oorzaak, maar wel een van de oorzaken van de hongersnood die in die jaren aan meer dan dertig miljoen Chinezen het leven kostte.

In de afgelopen twee jaar sprak ik in het kader van de rubriek Beestje van de week zestig kenners over 'hun' dieren. Er kwamen ook een aantal dieren voorbij die, in de ogen van veel mensen, 'overlast' veroorzaken: de oehoe, de grauwe gans, de zilvermeeuw, de steenmarter, de vos, de das, de veldmuis. Bij al deze dieren klonk en klinkt de roep tot ingrijpen, en vaak wordt dat ingrijpen ook gepraktiseerd. Het menselijk brein heeft kennelijk maar twee smaken als het dieren betreft: of we zijn zo vertederd dat we dieren namen willen geven, of de dieren moeten gereguleerd of dood. Dieren gewoon met rust laten en ze hun dierenleven laten leiden kost blijkbaar veel meer moeite.

Soms komt het ingrijpen direct voort uit valse dierenliefde. Bijvoorbeeld in het geval van de tot 'terror-oehoe' gebombardeerde uil die wandelaars 'aanviel' in Purmerend en die nu levenslang wordt opgesloten. Een indirect slachtoffer van Harry Potter, vermoedde oehoekenner Gejo Wassink. Oehoes zijn wilde dieren die wel uitkijken om zich te dicht bij mensen op te houden.

Toch worden ze voor veel geld verhandeld, omdat er mensen zijn die graag zo'n mooie uil in de eigen volière willen hebben. Totdat ze er genoeg van krijgen en de inmiddels misvormde dieren, die verwachten dat ze eten krijgen van mensen, 'ontsnappen'. In feite zouden deze mensen en de handelaren - en niet de oehoe - achter de tralies moeten.

En zo ligt de werkelijkheid in alle gevallen subtieler dan de vele kleine Mao-tjes die ons land telt het zich voorstellen. Vorig jaar pleitte een CDA-backbencher voor een voortvarende bestrijding van 'zeemeeuwen' (hij bedoelde zilvermeeuwen) die 'landinwaarts oprukken'. Want deze 'vliegende ratten' met hun 'weerzinwekkende gekrijs' hielden hardwerkende mensen uit hun slaap en 'rijten' vuilniszakken open met 'hun gekromde gele snavels'.

Meeuwenkenner Kees Camphuysen legde mij uit hoe het zat. Het aantal zilvermeeuwen loopt in werkelijkheid hard terug sinds de jaren tachtig. Toen bereikte het aantal zijn piek, omdat het dier profiteerde van vuilnisbelten en van het overboord gooien van bijvangsten door vissers. De vuilnisbelten gingen dicht en als straks ook de bijvangsten beperkt gaan worden, zullen de aantallen nog verder teruglopen.

Bovendien, zei Camphuysen, hebben wij de zilvermeeuwen zelf - 'God weet waarom' - uit de duinen verdreven, hun natuurlijke biotoop. Een klein aantal meeuwen broedt nu in de stad. Wat ze daar doen is, aldus Camphuysen, ons een spiegel voorhouden: 'Je zou afval ook kunnen opruimen.'

Dat is sowieso het kenmerk van dieren waar wij last van hebben, aldus Camphuysen: ze houden ons een spiegel voor. Dat geldt in ieder geval voor de ganzen, die profiteren van allerlei knoppen die ooit zijn ingedrukt door politici, boeren en natuurbeschermers. En nu moeten de ganzen dan bestreden worden. Of dat helpt? Het bijzondere van ganzen en vossen is dat de reproductie toeneemt naarmate ze harder bestreden worden. Druk de ene knop in om een probleem op te lossen en elders ontstaat een nieuw probleem. Indachtig Mao.

Het nieuwste 'probleemdier' is de das. Zij veroorzaken steeds meer schade aan gewassen, klaagden boeren in Limburg onlangs. Daarop reageerde prompt een andere Limburgse boer. 'Als er ergens veel dassen voorkomen is het hier. Nauwelijks schade in de maispercelen. In feite is de uitbetaalde vergoeding te veel voor de geleden schade. Mollen en woelratten in mijn graspercelen worden zelfs in toom gehouden door de dassen. Het ecologisch evenwicht komt weer langzaam terug, zou ik zo maar durven zeggen.'

Zo is het: natuur streeft naar evenwicht. Ingrijpen, orde op zaken stellen, hard optreden, het is meestal een correctie op een eerder ondoordacht hard optreden. Over het algemeen een overschatte bezigheid, lijkt me zo.

Caspar Janssen is journalist. Hij schrijft over natuur en landschap.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden