'We gaan Meulenhoff weer inperken'

Wanneer Annette Portegies in die eerste weken na de 'grote klap' (haar eigen woorden) niet meer wist waar het naar toe moest, liep ze naar de zolder om te zien waar het allemaal vandaan was gekomen....

J.M. Meulenhoff, uitgeverij te Amsterdam, huist in een prachtig pand aan de Herengracht en de directiekamer biedt daarop een prachtig uitzicht. Daar zit Annette Portegies, een 33-jarig meisje, over wie schrijfster Charlotte Mutsaers in Het Boekblad zei: 'Ik heb altijd grapjes gemaakt over het keurige Meulenhoff-colbert van de vrouwen bij Meulenhoff. Nu zit er iemand met een vrolijk decolleté en een bontje.'

Vandaag draagt Portegies een grijs-zwart bontje, loopt op krukken vanwege een wrakke meniscus, maar als een decolleté ooit reden had tot vrolijkheid, dan is het nu: de catalogus met de voorjaarsaanbiedingen ligt op tafel.

'Een overgangsaanbieding, maar eentje waarvoor we ons niet hoeven te schamen. Al hebben we er wel heel hard voor moeten werken. Het zal niet eerder zijn gebeurd dat een uitgever het leeuwedeel van zijn auteurs verloor op het moment dat de aanbieding gemaakt moest worden.'

Annette Portegies was koud een dag in dienst toen op 4 september bekend werd dat uitgever Tilly Hermans bij Meulenhoff weg ging om een eigen uitgeverij te beginnen. In haar kielzog vetrok een contigent schrijvers, onder wie Adriaan van Dis, Marcel Möring, Nelleke Noordervliet en Rudy Kousbroek. Tot overmaat van ramp verruilde de Vlaming Erwin Mortier twee dagen later Meulenhoff voor de nieuwe uitgeverij Cossée.

Portegies herinnert zich die eerste weken vooral als hectisch. 'Ik heb die eerste weken elke avond en elk weekeinde in de auto gezeten, op weg naar een auteur.' Zelfs voor wanhoop ontbrak de tijd. 'Ik heb me alleen maar vastgebeten in de redding van het bedrijf.'

Ze sprak met de schrijvers die de deur achter zich hadden dichtgeslagen. 'Niet om ze nog op andere gedachten te brengen. Dat had geen zin. Wel wilde ik hun verhaal horen en er moest natuurlijk gesproken worden over hun boeken die in ons fonds bleven.'

Ze sprak met de schrijvers die de deur nog niet hadden dichtgeslagen, maar dat misschien wel van plan waren. Het eerste weekeinde reisde ze al naar Antwerpen in een poging Stefan Hertmans binnenboord te houden. 'Dat is zo raar. Loop je daar met een Meulenhoff-boek onder je armen als herkenningsteken bij een eerste afspraak. Moet je het meteen daarover hebben.'

Ze spraken elkaar in een gelegenheid die ooit het stamcafé van Maurice Gilliams was geweest. 'Dat gesprek heeft me er door heen gesleept in die eerste weken. We hadden in feite niets anders dan de gedeelde liefde voor een dichter en toch was voor ons allebei duidelijk dat we samen verder wilden. Het sterkte me in de overtuiging dat het wel weer goed zou komen met Meulenhoff.'

Maurice Gilliams was voor Portegies ook de brug naar Meulenhoff geweest. Ze werkt al een paar jaar aan een biografie van de Vlaamse dichter en schrijver. Gilliams' boeken werden destijds uitgegeven bij Meulenhoff en daarmee bestond voor haar vanaf de eerste dag een bijzondere lotsverbondenheid met de uitgeverij.

'Ik wist al heel veel van wat hier in het bedrijf speelde. Het grappige is dat er zo weinig is veranderd. Gilliams klaagde in brieven voortdurend over John Meulenhoff, dat hij hem te weinig aandacht gaf, dat zijn lezingen niet werden uitgegeven. Maar je leest ook van de wanhoop bij Meulenhoff. Kwam Gilliams weer met een lezing aanzetten, terwijl ze op z'n nieuwe roman zaten te wachten.'

Als het gesprek met Stefan Hertmans een hoogtepunt in alle hectiek is geweest, dan is de negatieve publiciteit een voortdurend dieptepunt geweest. Portegies heeft zich blauw geërgerd aan het gemak waarmee concern PCM en uitgeverij Meulenhoff werden neergezet als geldwolven.

'Alsof het zo onredelijk is om aan een uitgeverij met zo'n enorm fonds te vragen of er alsjeblieft geen geld meer bij hoeft. Maar er werd een beeld gecreërd waar niet tegenop te praten viel.'

Portegies werd soms naar van de afkeer die haar werkgever kennelijk inboezemde. 'Meulenhoff ligt toch al op de grond, die kunnen we nog wel een extra schop geven. Zo'n idee bestond er. Nou, daar hebben ze zich mooi in vergist. Meulenhoff loopt gewoon door. Nu nog op krukken, maar dat zal gauw veranderen.'

Binnen vijf jaar moet ze de uitgeverij weer helemaal op orde te hebben. Intern is er al een hoop verbeterd. Het moreel dat bij het vertrek van Hermans veel te wensen overliet, is opgevijzeld. De gaten die vielen door het vertrek van Hermans en redacteur Wil Hansen, worden of zijn opgevuld en de samenwerking met auteurs gaat veranderen.

'Ik wil niet meer dat één persoon op de uitgeverij het aanspreekpunt is van een schrijver. De hele uitgeverij is verantwoordelijk, dus dat contact mag niet eenzijdig zijn. Daarmee voorkom je hopelijk een nieuwe leegloop.'

Ook extern gaat het nodige veranderen. 'Er is zo'n gat in ons fonds geslagen dat we Meulenhoff nu meteen in een bepaalde richting kunnen duwen. Meulenhoff was de laatste jaren zo uitgewaaierd dat het niet meer herkenbaar was. We gaan het weer inperken tot waar we echt goed in zijn. Dat is hoogstaande literatuur en non-fictie.

'En Meulenhoff mag meer uitgesproken worden. We zijn altijd een sjieke, deftige uitgeverij geweest. Wat mij betreft lopen we ook eens voorop in het rumoer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden