'We gaan gewoon reizen, Jan'

Jan (57) en Nel (55) Besseling hebben onlangs aan de Volkshogeschool in Bergen een cursus Pensioen In Zicht gedaan, in de volksmond de vut-cursus....

Zij: 'hij heeft vandaag voor het laatste gewerkt.'

Hij: 'Door een fusie tussen twee bedrijven ben ik leeftijdsboventallig geworden. Alle mensen van 55 jaar en ouder zijn eruit gegaan.'

Zij: 'Het kwam als donderslag bij heldere hemel.'

Hij: 'De fusie was een volkomen verrassing. Op 11 januari 1999. Ik had zelf de schatting dat er veertig, vijftig mensen uit zouden moeten. In het begin liep ik nog niet aan mezelf te denken. Heel naïef. Al snel gingen de geruchten dat het sociaal plan over 50-plussers of 55-plussers zou gaan. Dan weet je dat je erbij bent. Het was een opdonder, om de doodeenvoudige reden dat ik werk nooit erg heb gevonden. Ik zou er ongeveer op mijn zestigste uitgaan, het ging dus ineens drie jaar sneller dan gepland. Het was een overval. Omdat ik het naar mijn zin had.'

Zij: 'Ik schrok me te pletter. Ik dacht: jemig, komt ie thuis. Ik werk tweeënhalve dag, de rest van de tijd ben ik in principe thuis. Ik dacht: zit ie hier op de bank. Hij heeft altijd héél graag gewerkt. En veel. Daardoor heeft hij niet echt hobby's ontwikkeld.'

Hij: 'Een hobby is leuk als je er vijf uur per week aan besteedt en er zes uur aan zou willen besteden maar je hebt geen tijd. Nou moet je er eens vijftig uur aan besteden, is het dan nog leuk?'

Zij: 'Ik bedoelde dat je nog moet gaan zoeken waar je interesses liggen.'

Hij: 'Ik hou wel van boeken lezen, maar ga eens veertig uur in de week boeken lezen.'

Zij: 'Er is niet iets specifieks. Daarom ben ik wisselend over de toekomst. Soms denk ik: nou ja, maar afwachten hoe het straks gaat. Soms krijg ik het benauwd.'

Hij: 'Ik wil proberen interimmanagement te doen. Maar eerst ga ik me twee maanden vervelen. Even afkicken, kijken wat er op me afkomt. Je krijgt van veel mensen goeie raad, op een gegeven moment word je er strontziek van. Als ik zeg dat ik nog twee, drie dagen per week wil werken, zeggen ze: "Oh, maar jij kunt volgende week een baan hebben." Nou, dat is niet waar. Probeer jij maar eens voor twee, drie dagen aan de bak te komen. Dan denk ik: bemoei je er niet mee. Of niet?'

Zij: 'Dat is heel sterk jouw manier van ehellipse '

Hij: 'ellipsedenken. Iedereen weet het voor je in te vullen. Mij stoort het. Hoe goed bedoeld het ook is. Het zijn vaak mensen die zelf al hadden willen stoppen. Dat jij geestelijk nog niet zover bent, is voor die jongeren heel gek. Ik wil nog niet stoppen. Ik wil nog niet afgedankt zijn.'

Zij: 'Dat is het.'

Hij: 'Tuurlijk. In wezen ben ik vanaf morgen nutteloos in de maatschappij.'

Zij: 'Ik wil even vertellen over de vut-cursus. Is dat goed?'

Hij: 'Ik weet niet wat je zeggen wilt.'

Zij: 'De vut-cursus zat in het sociaal plan. Jan zei: "Ik weet niet of ik dat wel doe." Ik zei: "We gaan gewoon." Ik had er positieve berichten over gehoord, en in de tweede plaats: ik vind het nogal wat, wat er op me afkomt. Allicht kon zo'n cursus waarschuwen voor valkuilen.'

Hij: 'Ik dacht: ik ben een grote jongen, ik kan die dingen zelf wel uitzoeken. Ik had gehoord van een collega, een alleenstaande vrouw, die op cursus was geweest, dat het heel emotioneel was geworden. Toen dacht ik: dat gezeik wil ik niet.'

De telefoon gaat, Jan moet aan de lijn komen.

Zij, in zijn afwezigheid: 'Dat is iemand van het café waar hij vanavond zijn afscheidsborrel geeft. Ja, zo zit hij in elkaar, het mag niet emotioneel worden. Ik ben anders. Ik hoopte wel dat het een beetje emotioneel zou worden, ha, ha, ha. Hij zegt niet zoveel over zijn gevoelens, hè?'

Hij, terug van de telefoon: 'Daar zijn we verschillende figuren in. Maar ik had geen argumenten om niet naar die cursus te gaan: het was gratis, en de vrije dagen werden je geschonken. En ik moet zeggen: we hebben het béregezellig gehad.'

Zij: 'Ik heb zelden een week zoveel gelachen, echt. We hebben al een datum geprikt voor een reunie.'

Hij: 'We waren met negen stellen, waarvan twee mannen al gestopt waren en de rest stond op het punt om te stoppen. Het waren allemaal leidinggevenden, de titels vlogen je om de oren.'

Zij: 'Van de vrouwen waren er vier die werkten: twee deden vrijwilligerswerk, twee hadden een betaalde baan.'

Hij: 'Wat mij opviel: op één iemand na, gingen alle mannen vanuit een vreemde situatie naar de vut - een fusie, een uitgeholde functie, op een zijspoor gezet, een reorganisatie. Alle maal wilden ze onderhand wel weg om dat ze al een tijd lang geen erkenning meer kregen. Iedereen zei: dertig jaar leuk gewerkt, maar de laatste jaren was dat leuke weg.'

Zij: 'Er waren groepsgesprekken en soms zaten we in aparte praatgroepen.'

Hij: 'Het ging vooral over: wat komt er op je af? De cursusleidster gaf een voorbeeld dat ik leuk vond: een vent gaat op de bank zitten en houdt de hele dag zijn vrouw in de gaten en corrigeert haar. Hij ging het management van het huishouden even overnemen, terwijl die vrouw het al veertig jaar had gerund! De rode draad was: hou er rekening mee, je komt als vent zijnde in haar territorium, doe terughoudend. Een van de mannen die al gestopt waren, zei: "Hè, nu kom ik er eindelijk achter dat die vrouwen inderdaad de hele dag niks doen".'

Zij: 'Het is goed dat ik dat niet heb gehoord! Een vrouw zei: "Ik heb het idee dat ik in een doos zit met kijkgaten erin. Je wordt de hele dag in de gaten gehouden".'

Hij: 'En als ze weggaat, is het: "Waar ga je naartoe?".'

Zij: 'Jan heeft dat nogal sterk. Als ik naar de slaapkamer ga en ik kom terug, vraagt hij: "Wat heb je daar gedaan?" Dan zeg ik: "Jaaaa, de ballen jij!" Hij noemt het belangstelling, ha, ha, ha.'

Hij: 'De teneur was: ik moet mijn eigen leven leiden, net zo goed als zij dat moet doen.'

Zij: 'En via de weg van de geleidelijkheid kun je de patronen een beetje op elkaar afstemmen. Want natuurlijk ga je een aantal dingen samen doen. We bridgen samen, en we fietsen als het mooi weer is.'

Hij: 'Een van de tips voor mannen was: ga niet neurotisch lopen zoeken naar een invulling voor je dagen, anders ga je jezelf voorbij hollen. Dat groeit wel. Daarom dacht ik ook: ik ga eerst maar eens afkicken.'

Zij: 'Ik vond het jammer dat de cursus niet meer is ingegaan op het gevoel dat je afgedankt bent.'

Hij: 'Dat werd als een gegeven ervaren. Het is een fase die je aan hebt zien komen. Als je ouder wordt, ben je in veel bedrijven een probleem. Of je gaat uit jezelf weg, of je wordt kaltgestellt. Toen ik goed vijftig was, dacht ik al: ik zie alle ouderen om me heen vallen, waarom val ik niet?'

Zij: 'Weet je wat het is? We hebben aardig progressie gemaakt, Jan heeft een hele goeie carrière gehad, en daar komt een eind aan. We komen nu op een punt dat er niet meer bij komt, in geld en maatschappelijke status. We moeten andere waarden gaan zoeken.'

Hij: 'We zullen best nog in een gat vallen. Dat overkomt iedereen.'

Zij: 'Weten wij veel, we zijn nu zolang getrouwd, maar of we inderdaad dag in dag uitellipse'

Hij: 'Op vakanties lukt het.'

Zij: 'Dan gaan we gewoon trekken, Jan.'

Hij: 'Wat ook uit de cursus kwam: krop ergernissen niet op, praat ze uit. Je ziet elkaar veel meer dan voorheen, dus is een ruzie intenser. Maar ik flap er wel aardig wat uit, dus dat is nogal makkelijk.'

Zij: 'Nou, dat valt ook nog wel tegen.'

Hij: 'Oh.'

Zij: 'Dat is namelijk het punt. Als er zichtbare dingen zijn die hem ergeren, dan zegt hij het direct. Maar, wat ik de moeilijkheid vind, en dat is voor mij ook het meest benauwende: op emotioneel gebied zit hij alles voor zichzelf te houden. En ik denk dat dat me voor de voeten gaat lopen als we allebei thuis zijn. Wat het afgelopen jaar hem gevoelsmatig heeft gedaan, heb ik nog steeds niet gehoord.'

Hij: 'Tijdens het laatste kerstdiner op de zaak heb ik een toespraak gehouden. Toen schoot ik vol, ik had moeite mijn verhaal af te maken. De groep zei later: "Hé, hij heeft er toch moeite mee." Want ook de groep had het gevoel: het lijkt wel of het hem geen zak doet. Dat is niet zo. Alleen: hoe moet je nou uiten dat iets je wat doet? Bel eens over een halfjaar, misschien ben ik wel helemaal in depressie.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden