'We dachten dat de imam goede invloed had, maar hij hersenspoelde ze'

Het leven in Ripoll stond vooral in het teken van hard werken of van je pensioen genieten. Tot de aanslag op de Ramblas in Barcelona. Enkele betrokken terroristen zijn afkomstig uit het slaperige stadje, onder wie een imam.

Familieleden en leden van de moslimgemeenschap van Ripoll delen hun verslagenheid in Ripoll. Later werden de aanslagen veroordeeld, en werd er een minuut stilte gehouden voor de slachtoffers. Beeld Samuel Aranda/de Volkskrant

De kamer van de imam is overhoop gehaald. Politieagenten hebben zijn matras ondersteboven gelegd en het plafond in stukken gebroken om erin te kunnen kijken. Toch nemen ze behalve dna-sporen en andere waardevolle informatie niet alles mee uit de 2 bij 2 meter grote kamer, op de zesde verdieping van een appartementencomplex in Ripoll. Blijven liggen is de 66 pagina's dikke catalogus 'Producten voor bos en tuin 2016' van Husqvarna. In het Catalaans en met volop keus voor de juiste motormaaier of bladblazer.

Het appartement met huisnummer 4 in de Carrer de Sant Pere maakt een rommelige indruk. Over een buis in de meterkast is een spijkerbroek geslagen. Naast een bus deodorant ligt op tafel het huiszoekingsbevel, waarmee agenten met speurhonden zaterdagochtend binnenvielen.

De kleine ruimte is gevuld met de geur van gebakken aardappelen. De huisgenoot van de imam heeft honger, maar van eten komt weinig terecht. Er dringen steeds weer nieuwe journalisten en cameraploegen binnen die hem van alles willen vragen. Hij zou de voordeur dicht kunnen trekken, maar vindt het onbeleefd om mensen voor het hoofd te stoten.

De man vraagt wel of zijn naam achterwege mag blijven in de krant: hij wil geen problemen, ook al is hij wel bereid wat dingen te vertellen over zijn ineens beroemde huisgenoot. Hij verkoopt fruit op de markt en is nog maar kort geleden vanuit Marokko naar Spanje gekomen. Vier maanden lang deelde hij een appartement met Abdelbaki Es Satty, een tengere veertiger met een baard. De imam en hij spraken elkaar amper, warm was hun band niet.

Een journalist voor het huis van de imam in Ripoll. Beeld Samuel Aranda/de Volkskrant

Spoorloos

Terugzien doen ze elkaar vermoedelijk nooit meer. De politie gaat er vanuit dat de imam is omgekomen bij een ontploffing in Alcanar, bijna 300 kilometer verderop. Op de hoop puin en stof die resteert, zou zich tot voorkort het geheime hoofdkwartier van de imam hebben bevonden. En van de jonge plaatsgenoten uit Ripoll die hij het pad van terrorisme op zou hebben gepraat.

Vanuit Alcanar werkte de cel van vermoedelijk twaalf mannen een half jaar lang aan een of meerdere aanslagen die het hart van Barcelona moesten treffen. Met zelfgebouwde bommen van propaan- en butaangas hadden ze veel meer leed willen veroorzaken dan de veertien doden die sinds donderdag zijn gevallen. Rond vijven draaide een van de terroristen de Rambla op in een gehuurde bestelbus waarmee hij zo veel mogelijk mensen probeerde te raken. De terroristen waren waarschijnlijk op dat plan overgestapt, omdat hun schuil- en verzamelplaats woensdagnacht was ontploft.

De vermoedelijke bestuurder van het busje is nog altijd spoorloos. Misschien probeert Younes Abouyaaqoub (22) wel terug te keren naar zijn familie in Ripoll. Of houdt hij zich er schuil sinds de aanslag. Zwaarbewapende agenten bewaken daarom al dagenlang de ingangen van het stadje en vallen er het hele weekend huizen binnen.

Het huis van de imam uit Ripoll, nadat het doorzocht is door de politie. Beeld Samuel Aranda/de Volkskrant

In harmonie

Op anderhalf uur rijden van Barcelona lijken de inwoners van Ripoll niet te weten wat hen overkomt. Het dagelijkse leven stond hier tot voor kort vooral in het teken van hard werken of van je pensioen genieten. Dat laatste probeert de 72-jarige meneer Mohammed te doen, ondanks nierproblemen en een hernia. Rust heeft hij nog steeds niet, nu hij is gestopt met werken in de fabrieken in de omgeving. Zijn conclusie: 'Het leven is niet eenvoudig. Nu niet, nooit niet.'

De meeste van de naar schatting vijfhonderd Marokkanen hier komen uit het Atlasgebergte of de Rif. Ze werken in slachthuizen, in fabrieken of op de boerderij. 'Waar werk is, ga ik heen', zegt Hassan Azzidi. Via via sporen Marokkanen hun landgenoten aan om het ook in Catalonië te komen proberen. Er wonen er naar schatting ruim 200 duizend.

De Marokkanen in Ripoll leven volgens de burgemeester in harmonie met de andere 10 duizend inwoners. Sommigen wonen er nog maar een paar jaar, zoals de jonge secretaris van de Annour-moskee. Hetzelfde geldt voor een aantal van de terroristen van wie de namen op een groot schema aan de muur in de gebedsruimte prijken. Kruisjes maken duidelijk wie in welke maand een donatie aan de moskee heeft gedaan.

Moslima's in Ripoll rouwen om de Marokkaanse jongeren die omkwamen bij de aanslag in Barcelona. Beeld Samuel Aranda/de Volkskrant

Gewone jongens

Abouyaaqoub werd geboren in het Marokkaanse Mrirt en verhuisde met zijn ouders naar Ripoll. Nu is hij de meest gezochte man van Spanje en vraagt zijn familie zich af wat hem heeft bezield om zo veel mogelijk mensen de dood in te willen jagen. Een donatiekruisje ontbreekt achter zijn naam in de moskee.

Het gebed maakt 's avonds plaats voor een minuut stilte, op het plein voor het stadhuis. Daar roept Hanou Abouyaaqoub haar zoon op om zich zo snel mogelijk bij de politie aan te geven. 'Ik heb liever dat hij naar de gevangenis gaat dan dat hij straks dood is.' Volgens Spaanse media is haar 19-jarige zoon El Houssaine al niet meer in leven. Hij zou met vier andere terroristen zijn doodgeschoten bij de aanslag in Cambrils, donderdagnacht.

'Het waren gewone jongens die werkten en naar school gingen. En van een feestje hielden', vertelt Ali Yassine, voorzitter van de Annour-moskee. Hij kende ze nauwelijks. 'Ik ben een stuk ouder. Bovendien kwamen ze hier bijna nooit. Als ze er waren, was het voor een paar minuten.'

De voorzitter van de moslimgemeenschap van Ripoll tijdens een persconferentie. Beeld Samuel Aranda/de Volkskrant

Drugshandel

Tot twee maanden geleden preekte imam Es Satty in de moskee, onder een appartementencomplex even buiten het centrum. Moskeegangers herinneren zich niets van opruiende teksten. Yassine: 'Anders hadden we hem daar zeker op aangesproken.'

De imam zou ooit hebben vastgezeten vanwege drugshandel, maar op de radar van de inlichtingendiensten is hij nooit verschenen. Hij sprak tegen zijn buren lovend over België, al werd niet duidelijk waarom. De burgemeester Vilvoorde bevestigde na een verhaal in El País dat de imam er van januari tot maart vorig jaar woonde. Hij wilde er aan de slag gaan als imam.

Het huis van de imam in Ripoll nadat het doorzocht is door de politie. Beeld Samuel Aranda/de Volkskrant

Overal en nergens

In juni vertelde hij in de moskee dat hij drie maanden op vakantie zou gaan naar Marokko om zijn negen kinderen op te zoeken. Zijn huisgenoot beweert juist dat hij hem vorige week zaterdag nog heeft gezien.

Ook de jonge mannen uit Ripoll waren de laatste maanden overal en nergens tegelijk. Volgens hun familie werkten ze veel in de zomer en kwamen bijna nooit meer thuis. De moeder van Mohamed Hichami kreeg vorige week nog een berichtje dat haar zoon op het strand lag. Niet veel later werd hij doodgeschoten in Cambrils. Younes Abouyaaqoub vertelde zijn moeder dat hij op weg was naar Duitsland.

Als zware criminelen stonden ze geen van allen bekend. De politie vermoedt dat ze in korte tijd zijn geradicaliseerd. Is het niet via de kanalen van Islamitische Staat, dan wel door hun contact met de imam van Ripoll. 'Ze brachten uren met hem door. We dachten dat hij een goede invloed op ze had', zegt Omar, de vader van Abouyaaqoub. 'In plaats daarvan zijn ze gehersenspoeld.'

Aanvulling: In het foto-onderschrift bij het dragende beeld bij dit verhaal stond dat inwoners van Ripoll rouwen om het verlies van de Marokkaanse jongens die omkwamen bij de aanslag. Vergeten was te melden dat het geweld werd veroordeeld, en dat er een minuut stilte werd gehouden ter nagedachtenis aan de slachtoffers

Na de aanslag in Barcelona zit de schrik er bij de Amsterdamse winkeliers er goed in. Gaan betonblokken voldoende bescherming bieden? (+)

De verdachte personen van de aanslag in Barcelona bleken niet bekend bij de Catalaanse politie - maar de CIA had wel gewaarschuwd voor een aanslag met een voertuig op de Ramblas. Hebben de Spaanse veiligheidsdiensten gefaald? (+)

De slachtoffers van de aanslag in Barcelona werden zondag in de Sagrada Familia herdacht.

Lang bleef Spanje gevrijwaard van islamitische terreur. Hoe komt dat eigenlijk? (+)

Intolerantie tussen bevolkingsgroepen verslaan is een taak voor ons allen, schrijft Arnout Brouwers in het Commentaar van de Volkskrant naar aanleiding van de aanslag in Barcelona.

Hoewel de bloemenzee op de Ramblas groeit voelt men zich in de migrantenwijk El Raval in de verdediging gedronken. 'Hier meneer, gebeurt helemaal niets.' (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.