We are sorry, zei de krant. Te laat

Vervolg van pagina 1.

Ook de politiek - regering én oppositie - en de meeste andere media lieten de zaak verder grotendeels rusten. Jarenlange ervaring had iedereen geleerd dat wie het waagde zich tegen Rupert Murdoch en zijn zakelijke belangen te keren, kon rekenen op dodelijke wraakcampagnes.


Het is te danken aan twee mannen dat het schandaal niet verdampte. Tom Watson, Lagerhuislid en oud-minister voor Labour, beet zich in de zaak vast. Hij was zelf het slachtoffer geweest van een even leugenachtige als onsmakelijke aanval in de Murdoch-krant The Sun, maar anders dan het gros van zijn collega-politici - die hem voor gek verklaarden - besloot hij terug te vechten.


De andere eenzame strijder was onderzoeksjournalist Nick Davies van The Guardian, die op 8 juli 2009 het eerste van een lange reeks artikelen over de affaire publiceerde, aanvankelijk van alle kanten onder een spervuur van hoon. Vakbroeder Stephen Glover van de kwaliteitskrant The Independent noemde hem 'een journalist die een hekel aan veel journalistiek heeft'.


Pas na twee jaar onderzoek, op 4 juli 2011, publiceerde Nick Davies het verhaal dat het schandaal deed exploderen. Hij onthulde dat News of the World in maart 2002 de voicemail van het vermiste, en naar later bleek vermoorde, 13-jarige schoolmeisje Milly Dowler had afgeluisterd. De krant had, zo berichtte Davies, niet alleen afgeluisterd, maar ook boodschappen weggegooid om ruimte te maken voor nieuwe, 'met als gevolg dat vrienden en familieleden van Milly ten onrechte concludeerden dat ze nog leefde'.


Nu barstte de ouderwetse Britse volkswoede los - en politiek en politie konden niet anders dan volgen. Adverteerders liepen en masse weg bij News of the World. Ook de andere Murdoch-kranten, zoals The Times, verloren duizenden abonnees. Binnen vier dagen besloot de uitgever News of the World op te heffen. Op 8 juli 2011 verscheen het laatste nummer, na 168 jaar. Twee weken later begon de Lagerhuiscommissie voor Cultuur een serie openbare zittingen, waar Rupert Murdoch, zijn zoon James en andere topfunctionarissen van het concern werden ondervraagd door onder anderen Tom Watson. Ongeveer tegelijkertijd ging de regeringscommissie-Leveson van start met haar brede onderzoek naar de cultuur, praktijk en ethiek van de Britse pers, dat nog steeds voortduurt.


In Dial M for Murdoch wordt de onvoltooide historie van het schandaal gedetailleerd vastgelegd door een onverwacht duo: Tom Watson en Independent-journalist Martin Hickman. Als co-auteur naast Watson had Nick Davies een logischer keuze geleken, maar die heeft een eigen boekendeal gesloten. De verschijning van zijn Hack Attack: How the Truth Caught up with the World's Most Powerful Man is aangekondigd voor het najaar. Davies krijgt van Watson en Hickman wel royale erkenning voor zijn sleutelrol in de affaire.


De schrijvers hebben een vorm gekozen waarin zij beiden als personages in het verhaal worden opgevoerd. Dat leidt tot pseudo-dramatische zinnen als: 'At midday, Watson shut the door of his office in Portcullis House, put on the Doors album L.A. Woman at full blast and paced around rehearsing questions.' Maar de bulk van het boek is als een zakelijk feitenrelaas geschreven. Anders dan Michael Wolff in zijn Murdoch-biografie The Man Who Owns the News uit 2008 doen Watson en Hickman geen poging tot karakter-analyse van Rupert Murdoch en zijn naasten.


Op zoek naar de verklaring van de onvoorstelbare politieke macht die Murdoch wist op te bouwen, schetsen ze hem als de ultieme floating voter. Voor elke Britse politicus was het beeld van de pers glashelder: links de Daily Mirror, in het midden The Guardian en The Independent, en rechts de Daily Mail, Daily Express en Daily Telegraph. Alleen de Murdoch-kranten -The Times, The Sun en News of the World- bepaalden hun positie per verkiezing, en de keuze kon zowel op Labour (Tony Blair) als op de Conservatieven (Margaret Thatcher, David Cameron) vallen. Vandaar dat vijf achtereenvolgende kabinetten bij Murdoch in het gevlij trachtten te komen. Alle vijf premiers 'turned a blind eye when they should have intervened and allowed his dominance to rise, deal by deal, election by election'.


Misschien wel het sterkste staaltje was de beslissing van David Cameron om in mei 2007 Andy Coulson tot zijn directeur communicatie te benoemen. Vier maanden eerder had Coulson nota bene moeten vertrekken als hoofdredacteur van News of the World, in de prille beginfase van het phone-hacking-schandaal. Premier Cameron bleef zijn topvoorlichter uit de Murdoch-stal trouw tot het werkelijk niet meer kon. Op 21 januari 2011 trad Coulson af, zes maanden later werd hij voor het eerst gearresteerd en verhoord, en op 30 mei 2012 volgde een nieuwe arrestatie, nu op beschuldiging van meineed.


Het zijn dit soort gebeurtenissen die bij Nederlandse krantenlezers een zeker gevoel van geruststelling wekken: zoiets zou hier nooit kunnen gebeuren. En inderdaad, een equivalent van Murdoch's mediamacht en misdragingen is in Nederland niet gemakkelijk te vinden. Vergeleken met Engeland - en dan gaat het niet alleen om de Murdoch-kranten - is onze pers eerder bedaard dan brutaal. En geen enkele Nederlandse dagbladeigenaar claimt een politieke machtspositie die in de verste verte herinnert aan Murdoch.


De Telegraaf pleit bijvoorbeeld al tientallen jaren tevergeefs voor het recht de programmagegevens van de Nederlandse omroepen vrijelijk te mogen publiceren. Op zaterdag 2 juni probeerde de krant het weer eens met een juridisch proefballonnetje tijdens de EK-weken. In de Britse situatie had Murdoch die strijd ongetwijfeld al lang gewonnen door middel van het chanteren en intimideren van alle betrokken politici en functionarissen met onsmakelijke onthullingen uit hun privéleven. Maar in Nederland zou zelfs een dreigement van Telegraaf-zijde: 'Geef toe aan onze eis, anders steunen we bij de komende verkiezingen de PvdA', waarschijnlijk geen grote indruk maken op een VVD-premier.


Het enige min of meer met Murdoch vergelijkbare voorbeeld dat ik kan bedenken, is de manier waarop De Telegraaf opereerde in de kwestie-Cruijff/Ajax. Dat was machtsuitoefening pur sang, waarbij feiten geen rol speelden en geen agitatiemiddel werd geschuwd. Wie niet meteen het hoofd boog voor De Verlosser, kon vernietigende reputatieschade verwachten. 'Echt, écht verwerpelijk', noemde ook Marco van Basten die praktijken kortgeleden. 'Hoe De Telegraaf met enkele van zijn medewerkers daarin een clan heeft gevormd, vind ik onvoorstelbaar dat het in Nederland kan.' De verstrengeling tussen krant, Cruijff en voetbalbedrijf werd op den duur volstrekt onoverzichtelijk. Maar toch heeft De Telegraaf, bij mijn weten, nooit een mobiele telefoon van een Ajax-bestuurder gehackt.


Tegen het slot van Dial M for Murdoch verwacht je een afsluitende analyse door de auteurs, liefst met aanzetten tot een remedie. Ze komen echter niet veel verder dan een lange lijst van instituties en functionarissen 'die hebben gefaald in hun plicht het publiek te beschermen'. Watson en Hickman citeren lord Leveson, die verklaarde dat zijn onderzoekscommissie vooral de vraag moet beantwoorden: 'Wie bewaakt de bewakers?' Maar zelf wagen ze zich niet aan de stelling dat er een strenger toezicht op de pers zou moeten komen.


Gezien de, zacht gezegd, dubieuze rol die politici, politie en justitie al die jaren in relatie tot Murdoch hebben gespeeld, lijkt mij enig wantrouwen in hun bedoelingen verstandig. Voor je het weet, wordt - onder het motto 'weg met de Murdoch-praktijken' - de complete pers onder curatele gesteld.


Watson en Hickman staan er nauwelijks bij stil, maar hun relaas omvat in dit opzicht een ironische twist van jewelste. Dat het schandaal in juli 2011 ten langen leste ontbrandde, was vooral te danken aan een feitelijk ongefundeerde, vrijwel zeker onjuiste en dus journalistiek zeer verwerpelijke conclusie in het voor Murdoch fatale verhaal in The Guardian. Zoals de krant vijf maanden later moest toegeven, was geenszins bewezen dat News of the World boodschappen van de mobiele telefoon van de vermoorde Milly Dowler had weggegooid.


Het was dus een valse beschuldiging dat door toedoen van de Murdoch-krant 'vrienden en familieleden van Milly ten onrechte concludeerden dat ze nog leefde'. Maar de volkswoede kon niet worden gestopt. En zo werden News of the World en Murdoch slachtoffer van hun eigen methoden.


Tom Watson & Martin Hickman: Dial M for Murdoch - News Corporation and the Corruption of Britain.

Allen Lane; 360 pagina¿s; ca € 20,-.


ISBN 978 1 846 14604 6.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden