nieuwsOntdekking

Watermoleculen op de maan met telescoop waargenomen, en dus wil NASA er opnieuw naartoe

Het is nu écht zeker. Op de maan komt water voor in de vorm van de klassieke H2O-moleculen die op aarde onder meer onze rivieren en oceanen bevolken. 

Het maanoppervlak, gefotografeerd vanuit een baan om de maan in 1969.Beeld NASA

Moleculair water op de maan, zoals het heet in vakjargon – dat is de vondst die onderzoekers vandaag presenteren in het vakblad Nature Astronomy. Een primeur. Want hoewel bewijzen voor de aanwezigheid van water op – vooral – de polen van onze kosmische metgezel zich de afgelopen tien, vijftien jaar steeds verder opstapelden, konden meetinstrumenten tot nog toe geen verschil zien tussen ‘echt’ water – H2O – en de aanwezigheid van zogeheten hydroxylgroepen: OH.

Met behulp van vliegend observatorium SOFIA – een telescoop gemonteerd op een Boeing 747 – konden wetenschappers dat onderscheid nu wél maken. Het gevonden water bevindt zich vermoedelijk in glas dat ontstond na de inslag van ruimterotsen op de maan, of als dun laagje moleculen in leegtes tussen maankorrels die het water vasthouden en beschermen.

In hetzelfde vakblad verscheen tegelijk een artikel waarin andere onderzoekers beschrijven dat op de maan zo’n 40 duizend vierkante kilometer terrein bestaat, verdeeld over kleine plukjes, waar de omstandigheden geschikt zijn voor waterijs. Niet alleen in diepe kraters, ook in kleine hoekjes waar het – letterlijk – ijskoud is en het water relatief beschut z’n dagen kan slijten.

Pr-machine

Knap onderzoek en een mooie primeur, zegt planeetwetenschapper Wim van Westrenen (Vrije Universiteit), al draagt het nog weinig bij aan antwoorden op de meest prangende vragen over de geologie van de maan of de manier waarop het hemellichaam ooit ontstond. ‘Daarvoor moet je toch echt monsters vanaf de maan terug naar aarde vervoeren’, zegt hij.

Desondanks was het verschijnen van de twee vakartikelen voldoende reden voor NASA om hun geoliede pr-machine aan te zwengelen. Vorige week kondigde het Amerikaanse ruimtevaartcentrum met veel bombarie een digitale persbijeenkomst aan om ‘nieuwe wetenschappelijke resultaten over de maan’ te bespreken die ‘impact hebben op de menselijke verkenning van de diepe ruimte, en het Artemis-programma’. Dat programma moet jaren na de beroemde Apollo-missies opnieuw mensen naar de maan sturen, en een bewoonbaar ruimtestation in een baan om de maan brengen.

Volgens onafhankelijk ruimtevaartconsultant Erik Laan is de aanwezigheid van water op de maan voor die plannen inderdaad erg belangrijk. ‘Water is een belangrijk bestanddeel van bijvoorbeeld raketbrandstof, die je in de toekomst op de maan wilt kunnen produceren’, zegt hij. Op die manier kunnen missies vanaf de maan terug naar de aarde of – ooit – richting Mars vertrekken. Ook kunnen onderhoudsmissies van het eventuele toekomstige ruimtestation dan vanaf de maan worden geregeld, zonder dat je eerst brandstof vanaf de aarde naar de maan moet verslepen. ‘Dat is wel echt een game changer.

Abseilende astronauten

Van Westrenen beaamt het belang van water op de maan voor menselijke exploratie, maar stelt tegelijk dat de plekken waar de onderzoekers nu moleculair water vonden voor dat doel niet bepaald geschikt zijn. ‘Aan water opgesloten in glas heb je weinig wanneer je het wilt gebruiken. Dan ben je toch eerder op zoek naar ijs’, zegt hij.

De mogelijke locaties van waterijs die het andere onderzoeksartikel benoemt, zijn daarom interessanter. ‘Je moet het water namelijk wel kunnen ophalen. Astronauten zie ik nog niet zo snel abseilend zo’n krater in zakken. En robots die het klusje kunnen klaren, moeten wel blijven werken bij temperaturen van min 200 graden Celsius. Dan zou zo’n klein hoekje in de schaduw weleens perfect kunnen zijn.’

Van Westrenen ziet in de manier waarop NASA nu met de resultaten uitpakt vooral een politiek spel. ‘Voor meetinstrument SOFIA is in het volgende NASA-budget geen geld vrijgemaakt. Ik denk dus dat men een statement wilde maken dat dit een relevant instrument is dat raakt aan het politiek belangrijke Artemis-programma.’

Lees ook:

Terug naar de maan: wie zet de volgende stap?
Plotsklaps lijkt ­iedereen weer plannen te hebben voor de maan - en daar ver voorbij. Een blik op de toekomst van de menselijke verkenning van het zonnestelsel.

Oefenen voor een maanmissie bij een vulkaan op Hawaii: een Nederlandse student deed mee
In een koepel bij de Mauna Loa-vulkaan op Hawaii worden bemande ruimtemissies voorbereid. Een Nederlandse student deed mee aan de oefening waarbij een lockdown verbleekt.

Nokia bouwt eerste mobiele netwerk op de maan voor Nasa
Het Finse Nokia gaat het eerste mobiele netwerk bouwen op de maan. De fabrikant van telecommunicatieapparatuur heeft een contract in de wacht gesleept van Nasa om onder andere astronauten te helpen bij hun werk op de maan.

Mogelijk teken van leven ontdekt op Venus
Astronomen hebben in de atmosfeer van Venus fosfine ontdekt, een chemische verbinding die op aarde alleen door bacteriën of in fabrieken wordt gemaakt. De vondst vormt mogelijk het eerste bewijs dat we in dit uitgestrekte heelal niet alleen zijn.

Pluto had mogelijk al kort na ontstaan een oceaan
Onder het oppervlak van Pluto klotste al miljarden jaren geleden een grote oceaan, stellen onderzoekers. Op de verre wereld waren de omstandigheden misschien zélfs geschikt voor buitenaards leven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden