Waterbeleid 21ste eeuw begint bij de Aa

Slingerend stroomt het water van de rivier de Aa over de voormalige maïsakker. Op de afgeschraapte oevers steekt al pioniervegetatie de kop op, zoals pitrus en speendistel....

Stilte overheerst in het stukje oerbos ten oosten van Someren-Eind, dat door het waterschap De Aa is omgevormd tot overstromingszone. Diverse maatregelen zijn genomen om het rivierwater zo lang mogelijk vast te houden in dit gebied van 52 hectare. Het retentiegebied moet helpen voorkomen dat pakweg zestig kilometer stroomafwaarts de snelweg A2 bij Den Bosch onder water loopt, zoals in 1995 nog gebeurde.

'We proberen de piekafvoer met 50 procent te verminderen', zegt watergraaf A. Segers. Bij hoogwater geen zes kubieke meter per seconde, maar drie kuub. Dat biedt niet alleen meer bescherming voor de bewoners langs de Aa, die ontspringt in De Groote Peel en via Helmond en Veghel naar Den Bosch stroomt. Ook de Maas wordt een beetje ontlast.

Het Starkriet, zoals het overstromingsgebied heet, is een schoolvoorbeeld van het waterbeleid van de 21ste eeuw. Vasthouden, bergen en afvoeren, luidt de drietrapsstrategie. De burger associeert het nieuwe beleid, ruimte voor de rivier, vooral met overloopgebieden en calamiteitenpolders langs Maas en Waal. Ten onrechte, meent directeur R. van der Kluit van de Unie van Waterschappen: '90 Procent van Nederland woont niet in het hoofdsysteem van de grote rivieren, maar in het regionale systeem daarachter. Hier ondervindt men ook de meeste overlast.'

Het Starkriet ('sterk riet') behoort tot de eerste overstromingsgebieden die zijn aangelegd in het kader van modern waterbeheer. Het omvat veertig hectare bos, eigendom van Staatsbosbeheer, en twaalf hectare aangekochte landbouwgrond. Om het hele gebied is een aarden dijk gelegd om water overlast voor omringende landbouwgronden te voorkomen. De Aa, die in de jaren dertig werd rechtgetrokken, mag weer ouderwets meanderen. Een stuw regelt de waterafvoer tot maximaal drie kuub per seconde.

Minder dan een jaar geleden waren graafmachines nog bezig met het verwijderen van de bovenste laag teelaarde en het graven van slingerende waterlopen. Nu hebben de Aa-meanders het verschraalde bouwland al omgetoverd in een moerassig gebied. Behalve wateropvang heeft het Starkriet ook de functie van natuurontwikkeling. Volgens J. Hendriks, hoofd terreinbeheer bij Staatsbosbeheer, zijn de omstandigheden ideaal voor bijzondere plantensoorten als moeraszegge, waterviolier en dotterbloem. Gepoogd wordt het water zo lang mogelijk vast te houden in de bovenstroomse beekjes en sloten. Een zuivere vertragingstactiek, beaamt watergraaf Segers.

Eigenlijk is het een contradictio in terminis: moeras op hoge zandgrond. Maar zonder maatregelen dendert het water van de Aa in no time richting Den Bosch, dat dertig meter lager ligt. Het Starkriet is echter ook exemplarisch voor het vierde gebod van de waterschappen: gij zult niet afwentelen.

Toen het in 1998 weer eens heel hard regende, riep premier Kok: 'Is ons waterbeheer nog wel in orde?' Jawel, antwoordden de waterschappen, maar tegen deze buien is ons systeem niet bestand. Door klimaatverandering en ongebreidelde bouwactiviteiten beginnen rivieren en beken uit hun jasjes te puilen. Van der Kluit: 'We kunnen wel zeggen dat alles in orde is. Maar als Nederland voortdurend blank staat, is dat geen sterke boodschap.'

Er werd onderzoek gedaan, wat resulteerde in het rapport Waterbeheer 21ste Eeuw. Alle waterschappen maken nu hun eigen zogenoemde stroomgebiedvisie, in een poging Nederland beter te beschermen tegen wateroverlast.

Maar is er wel zoveel ruimte voor water? Watergraaf Segers bijvoorbeeld claimt in totaal duizend hectare overloopgebied langs de 72 kilometer lange Aa. Dat hoeft echter niet allemaal natte natuur te zijn. Er kunnen ook afspraken met boeren worden gemaakt.

De extra claim van de waterschappen verhevigt de strijd om de schaarse ruimte. Ook minister Pronk erkent in zijn Vijfde Nota Ruimtelijke Ordening het belang van ruimte voor water. Maar de vraag blijft in hoeverre de waterbeheerders de druk kunnen weerstaan van protagonisten van woningbouw en bedrijventerreinen. Volgens de Unie van Waterschappen moet elke ruimtelijke maatregel voortaan vergezeld gaan van een watertoets.

Nederland kan niet doorgaan met het verhogen van dijken of het harder laten draaien van gemalen. Ook water moet de ruimte krijgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden