Column

'Wat zou ik VVD'er Potters graag een dag in een natte luier laten rondlopen'

Zorgbehoeftigen die met succes beroep doen op hun netwerk worden financieel afgestraft door het kabinet, schrijft columnist Malou van Hintum. 'Het slechtste wat je dan kunt doen, is mensen korten op hun uitkering omdat ze 'niet genoeg hun best doen.'

VVD-Kamerlid Sjoerd Potters (L) praat met een demonstrant op het Plein. De FNV protesteert tegen de aanscherping van de wet Werk en Bijstand, waarover in de Tweede Kamer gedebatteerd wordt. Volgens de nieuwe regels moeten gemeenten mensen met bijstand harder achter de broek zitten bij het zoeken naar werk. Volgens de FNV gaat het voorkomen dat goedopgeleide mensen verplicht worden om de straat te vegen. Beeld anp

Is het kabinet nu onderhand klaar met het duwen en dwingen van mensen die toevallig aan de verkeerde kant van de streep staan? Mensen die de pech hebben dat ze ontslagen zijn, dat zijzelf of hun partner (chronisch) ziek of gehandicapt zijn, dat hun kind extra hulp nodig heeft, en anders wel hun oude moeder.

Al deze mensen worden door een repressieve wringer gehaald onder het motto: we kunnen er altijd nog wát uitpersen. Als je arm bent, kun je best met nog minder toe. Als je pech hebt, stapelen wij er nog wat bovenop. Ga je weer bij je ouders wonen omdat je zelfstandige woonruimte niet kunt betalen en geld nodig hebt om je schulden af te lossen (die je hebt gemaakt omdat je arm bent), dan korten we je op je uitkering omdat je nu goedkoper uit bent. Dat is niet logisch, kabinet! Zo frustreren jullie de oplossingen die mensen zelf bedenken voor hun problemen; oplossingen voor hun gebrek aan geld en zorg.

Samenzorgboete
De SP spreekt in dit verband over een samenwoonboete, maar er is ook sprake van een samenzorgboete. Terwijl staatssecretaris Van Rijn roept dat we meer voor elkaar moeten zorgen, gaat een samenwoningsverband van een AOW'er die meer dan 10 uur per week zorg nodig heeft en zulke zorg krijgt van een inwonend meerderjarig kind in de bijstand, er ruim 20 procent op achteruit, berekende het Nibud (pagina 7, voorbeeld 23). Een gezin dat bestaat uit een alleenstaande ouder in de bijstand met een thuiswonend meerderjarig kind in de bijstand dat meer dan 10 uur zorg nodig heeft, levert 15 procent in (idem, voorbeeld 15).

Actievoerders vegen het Plein aan. De FNV protesteert tegen de aanscherping van de wet Werk en Bijstand, waarover in de Tweede Kamer gedebatteerd wordt. Volgens de nieuwe regels moeten gemeenten mensen met bijstand harder achter de broek zitten bij het zoeken naar werk. Beeld anp
 
Een gezin dat bestaat uit een alleenstaande ouder in de bijstand met een thuiswonend meerderjarig kind in de bijstand dat meer dan 10 uur zorg nodig heeft, levert 15 procent in

Tegenprestatie
Dat is niet logisch, kabinet! Want er is nauwelijks zorg voor deze mensen, die wordt grotendeels wegbezuinigd. Zorgbehoeftigen moeten een beroep doen op hun 'netwerk'. Maar doen ze dat met succes, dan wordt dat financieel afgestraft! En daar blijft het niet bij.

Mensen die bijstand krijgen, moeten daarvoor bovendien een 'verplichte tegenprestatie' leveren. Oftewel: voor nop werk doen dat anders niet werd gedaan, of tot dan toe betaald werd gedaan (in dat laatste geval helpt de ene werkloze de andere baanverliezer de bijstand in. Ook al zo logisch).

Staatssecretaris Jetta 'grote grutjes' Klijnsma vindt dat mensen in de bijstand hun 'verplichte tegenprestatie' mogen invullen met mantelzorg. VVD-kamerlid Sjoerd Potters is daar tegen omdat, zegt hij, mantelzorg niet gericht is op reïntegratie naar regulier werk. Hij vindt dus dat mantelzorgers hun zorgbehoeftige naasten doodleuk aan hun lot moeten overlaten - 'kun jij niet naar de wc zonder mijn hulp? Dan plas je maar in je broek of in je luier' - en in plaats daarvan koffie moeten gaan schenken in een verzorgingshuis.

Wat zou ik mijnheer Potters graag een dag lang in een natte luier laten rondlopen. Of verantwoordelijk stellen voor het vaak onvoorspelbare en gevaarlijke gedrag van een dementerende oudere thuis, die de boel in de fik probeert te steken terwijl Potters elders met de koffiepot rondgaat. Eens kijken hoe hij er dán over denkt.

Zelfmoord
Intussen plegen mensen met een bijstandsuitkering vijf tot acht keer vaker zelfmoord dan mensen met een baan. Zou het misschien zo kunnen zijn dat deze mensen helemaal gek worden van de zorgen die zich maar opstapelen?

Volgens de auteurs Shafir en Mullainathan van het boek 'Schaarste. Hoe gebrek aan tijd en geld ons gedrag bepalen', zorgt armoede ervoor dat arme mensen alleen dáármee bezig zijn: piekeren, tobben en jongleren om de eindjes aan elkaar te knopen. Hun leven staat in het teken van brandjes blussen, elke dag opnieuw. Armen leven vaker ongezond, hebben vaker overgewicht, laten vaker verstek gaan bij cursussen die bedoeld zijn om hen meer grip op hun financiële situatie te geven, omdat ze arm zijn. Niet omdat ze slecht gemotiveerd zijn of dom, maar omdat al hun energie opgaat aan het managen van hun probleem: gebrek aan geld.

Jetta Klijnsma. Beeld anp

Falende armen
Het slechtste wat je dan kunt doen, is mensen korten op hun uitkering omdat ze 'niet genoeg hun best doen'. Ze doen verschrikkelijk hun best: om 24/7 de stress de baas te blijven. Zoals Shafir en Mullainathan schrijven: 'Het falen van de armen is onlosmakelijk verbonden met het ongelukkige feit dat ze arm zijn. Onder deze omstandigheden zouden we allemaal falen.'

In plaats van dit te erkennen en als uitgangspunt te nemen voor beleid dat arme mensen wél helpt, is het nu zo dat iemands uitkering kan worden ingetrokken als hij niet genoeg zijn best doet bij het solliciteren naar werk dat er niet is. Wanneer houdt deze waanzin op? De werkloosheid stijgt met 700 mensen per dag, er zijn nu al meer dan 800 duizend werklozen.

Trein of tralies
Als werkloze sollicitanten er slordig bijlopen, stinken of naar drank ruiken, wordt dat niet gezien als een signaal dat er iets goed mis is met iemand en hulp geboden is, maar als een teken van desinteresse en gebrek aan motivatie waarop verlies van de uitkering moet volgen. Dat is dom, kortzichtig en kwaadaardig. Het enige wat dat oplevert, is mensen zo diep de armoede induwen dat ze er niet meer uit kúnnen komen. En wie geen nagel meer heeft om aan zijn kont te krabben, zal moeten jatten. Voor de trein of achter de tralies - dat is toch geen keuze?

Malou van Hintum is politicoloog en columnist voor Volkskrant.nl.
Twitter: @malouvh

 
Zoals Shafir en Mullainathan schrijven: 'Het falen van de armen is onlosmakelijk verbonden met het ongelukkige feit dat ze arm zijn. Onder deze omstandigheden zouden we allemaal falen.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden