Wat zijn de voor- en nadelen van de vrije artsenkeuze?

Het plan om zorgverzekeraars een polis te laten aanbieden waarin zij alleen behandelingen vergoeden door specialisten met wie zij een contract hebben, is voorlopig van de baan. Een meerderheid in de Eerste Kamer keerde zich gisteravond tegen de zorgwet van minister Edith Schippers. Drie senatoren van de PvdA wilden niet met de wet instemmen en ontketenden daarmee een crisis in de coalitie. De vrije artsenkeuze stond daarbij centraal. De voor en tegens op een rij.

In de Tweede Kamer voert men momenteel een discussie omtrent onze 'vrije artsenkeuze'. Beeld anp

De zorgwet sneuvelde door een tegenstem van drie PvdA-dissidenten. PvdA-leider Diederik Samsom probeert hen vandaag over te halen de wet alsnog te steunen als die opnieuw wordt ingediend. Lukt dat niet, dan dreigt er een kabinetscrisis, vrezen betrokkenen. Schippers zou niet verder willen als er geen oplossing komt die voor haar bevredigend is.

Tegenstemmers Guusje ter Horst, Adri Duivesteijn en Marijke Linthorst vinden dat door het voorstel van Schippers de zorgverzekeraars te veel macht krijgen. Door de wet zou onder meer de vrije artsenkeuze van patiënten worden beperkt.

Polissen

De keuze blijft overigens, want er zijn twee soorten polissen. De restitutiepolis vergoedt alle rekeningen die de patiënt indient. Wie deze verzekering neemt, houdt de vrije keus.

Deze verzekering is duurder dan de andere polis, de naturapolis. Die dekt zorg in natura. Hierom gaat het bij de afschaffing van de vrije artsenkeuze. Nu moeten verzekeraars ook zorg vergoeden van zorgverleners met wie zij geen contract hebben, in de hele EU. De vergoeding is maximaal 75 procent van de rekening. Deze verplichting vervalt volgens het wetsvoorstel. Verzekerden krijgen, als het aan Schippers ligt, alleen zorg vergoedt als de verzekeraar een contract heeft met de medisch specialist. Zorg van de 'eerstelijn', zoals de huisarts, wordt wel altijd volledig vergoed.

Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Edith Schippers Beeld anp

Wat pleit voor afschaffing van de 'vrije artsenkeuze'?

1. Wie veel heupoperaties doet, wordt daar beter in. Dat is dus goed voor de kwaliteit, is de verwachting. Ziekenhuizen doen niet meer 'alles', maar specialiseren zich. Hierover zijn afspraken gemaakt tussen kabinet, verzekeraars, ziekenhuizen, artsen en patiëntenorganisaties. Verzekeraars hebben via de rekeningen zicht op de kwaliteit. Het ene ziekenhuis declareert meer herniaoperaties dan het andere, meer hersteloperaties of meer ligdagen. Door de beste (meest ervaren) ziekenhuizen voor veel voorkomende behandelingen te contracteren en andere niet, versnellen verzekeraars dat specialisatieproces van ziekenhuizen.

2. Verzekerden krijgen de tijd om te wennen. Verzekeraars zeggen dat ze niet van het ene jaar op het andere de zorg in heel weinig ziekenhuizen zullen vergoeden. Het wordt een proces parallel aan het specialisatieproces van ziekenhuizen.

3. Verzekeraars zijn niet meer verplicht mee te betalen aan dubieuze behandelingen. Dan worden vaak afkickprogramma's in exotische oorden genoemd, maar ook 'gewone' therapieën van twijfelachtige kwaliteit in Nederland.

4. Verzekeraars kunnen op kwaliteit concurreren. Nu concurreren ze alleen op prijs. Als zij in 2016 alleen zorg hoeven te vergoeden van zorgverleners met wie zij een contract hebben afgesloten, dan kunnen ze ook op kwaliteit concurreren. Ze hoeven niet meer voor alle zorg te betalen. Dit drukt de kostenstijging in de zorg en dat beperkt de kans op verdere bezuinigingen op de basisverzekering.

Wat pleit tegen afschaffing van de vrije artsenkeuze?

1. De huisarts die patiënten doorverwijst naar een medisch specialist weet wat het beste is. Hij kent zijn patiënt, hij heeft de eerste diagnose gesteld, hij kent de medisch specialisten in de regio. Hij kent de kwaliteit van de zorg het best. Verzekeraars kijken alleen naar de rekeningen, de huisarts naar de complete zorg, of het nu om een heupoperatie gaat of een behandeling in de geestelijke gezondheidszorg. Juist in de ggz is een 'klik' tussen patiënt en behandelaar cruciaal.

2. Het is de bedoeling dat de verzekeraars de zorgverleners zullen contracteren op basis van hun kwaliteit, maar niemand heeft goed zicht op de kwaliteit in de zorg. Als er goed zicht op kwaliteit zou zijn, hadden de verzekeraars wel de reeks medische missers ontdekt van bijvoorbeeld de neuroloog Ernst Jansen Steur, of de maagchirurg Nick R. van het Scheper Ziekenhuis in Emmen.

3. Hoe weet de patiënt welke specialist wel en welke niet wordt vergoed, en waarom? En worden ze betrokken bij de beslissingen hierover? Verzekeraars zeggen dat ze coöperaties zijn met de verzekerden als 'lid'. Maar de ledenraad heeft nauwelijks inspraak, laat staan invloed op het beleid. Verzekeraars zijn bovendien niet goed in communiceren.

4. Kwaliteit is meer dan de prijs. Persoonlijke aandacht bijvoorbeeld, in plaats van een nummer in een 'heupstraat' waar (para-) medici aan de 'lopende band' met heupoperaties bezig zijn.

5. Verzekeraars worden straks almachtig in de medisch specialistische zorg. Zij bepalen straks welke specialisten werk krijgen en welke niet, welk ziekenhuis 'loopt' en welk niet. Dat is zorgelijk omdat vier grote zorgverzekeraars de dienst uitmaken - Achmea, VGZ, CZ en Menzis.

6. In de grensstreek kunnen patiënten niet meer naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis over de grens. Nu krijgen zij nog het grootste deel van de rekening vergoed, straks niet meer. Dan moeten zij in Nederland blijven, ook al is het ziekenhuis dan verder weg. Nu moeten verzekeraars ook 75 procent van de zorgrekening uit België of Duitsland vergoeden, straks niet meer, omdat met zorgverleners daar geen contract is gesloten.

7. Er komt tweedeling in de zorg. Verzekeraars gaan straks op prijs concurreren bij het aanbieden van de basisverzekering. Voor de goedkoopste contracteren ze een beperkt aantal medisch specialisten. Dat wordt een 'armoepolis' voor de laagste inkomens. Als deze mensen straks naar de specialist moeten, is dat misschien heel ver van huis, met alle reiskosten van dien. Ze zullen weinig bezoek krijgen als ze in het ziekenhuis liggen omdat familie en vrienden zich de reis niet kunnen permitteren.

Terwijl de 'rijkenpolis' de zorg om de hoek vergoedt. Dit lijkt op het vroegere verschil tussen het ziekenfonds en de particuliere ziektekostenverzekering. Ook als je denkt dat de verzekeraar de zorg in het ziekenhuis om de hoek vergoedt, kun je naar een ziekenhuis verderop worden doorgestuurd. Verzekeraars verbinden aan elk contract een budget. Als dat is opgesoupeerd, worden patiënten doorgestuurd naar een ziekenhuis waar nog budget 'open staat'.

Dit artikel verscheen eerder op 8 december in de Volkskrant.

PvdA Eerste-Kamerlid Guusje ter Horst staat de pers te woord omtrent de nieuwe zorgpolis die weg is gestemd in de Eerste Kamer. Beeld anp
Infographic: Zorg in de nieuwe stijl Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.