Wat zijn de kansen van Trump, Cruz en Rubio op de nominatie?

Met 2016 is de campagne voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen echt begonnen. En het is nu al volop moddergooien. Chris Cristie beschuldigt Marco Rubio van 'slijmgedrag' en Donald Trump betwijfelt openlijk of de in Canada geboren Ted Cruz wel president van de VS kan worden. Hoe staan de drie grootste Republikeinse kanshebbers er voor, 24 dagen voor Iowa?

Gouverneur Chris Christie praat met een kiezer in een restaurant in Manchester, New Hampshire. Christie hoopt op een doorbraak in New Hampshire. Beeld EPA

Tekenend voor hoe de Republikeinse race in een half jaar volledig is gekanteld, zijn de woorden van Pulitzer-prijswinnaar en onderzoeksjournalist Eric Lichtblau. De New York Times-verslaggever, toegevoegd aan het verkiezingsteam van de krant, maakte zich op 1 juli 2015 op om de geldstromen van de Republikeinse en Democratische kandidaten nauwgezet te gaan volgen.

Het is twee weken nadat een miljardair en reality show-presentator, genaamd Donald John Trump (69), zijn kandidatuur heeft bekendgemaakt. 'Jeb Bush is niet meer de hoogstwaarschijnlijke Republikeinse kandidaat', zegt Lichtblau in Amsterdam, in een interview met de Volkskrant. De vraag was of een tweede Bush-Clinton-race in het verschiet lag. Lichtblau: 'Marco Rubio heeft nu wat momentum. Hij is jong.'

Trump komt in de analyse van Lichtblau niet eens voor. Een half jaar later schommelt Bush rond een schamele drie procent in de peilingen en vecht hij om zijn kandidatuur levend te houden. Senator Rubio doet het beter maar in de eerste twee voorverkiezingen, Iowa en New Hampshire, maakt hij vrijwel zeker geen kans om te winnen. Hoe het verder is gegaan met Trump, is bekend.

De miljardair is anno 2016 in een fel gevecht verwikkeld met mede-conservatief Ted Cruz om Iowa, waar de voorverkiezingen op 1 februari beginnen. In New Hampshire, dat een week later stemt, is Trump al maanden de grote favoriet. Evenals in het zuidelijke South-Carolina, dat als derde stemt. Alleen, hoe denken deze drie Republikeinen daarna de kandidatuur in de wacht te slepen om het tegen Hillary Clinton op te nemen? Het is een vraag waarop niemand nog een antwoord heeft.

Jeb Bush op campagne in Miami. Ondanks de campagneslogan 'Jeb Can Fix It' en 100 miljoen dollar in kas, weet hij niet te imponeren. Opvallend is ook dat hij alleen zijn voornaam gebruikt in zijn campagnemateriaal. Beeld AFP

1. Donald Trump

De miljardair leek lange tijd af te stevenen op een dubbele overwinning, in Iowa en New Hampshire, tot de oerconservatieve en Tea Party-telg Cruz eind vorig jaar het feestje verpestte. De Texaanse senator leidt nu in Iowa, waar 30 gedelegeerden zijn te winnen. Al ligt zijn voorsprong op Trump binnen de foutheidsmarge. Alles is dus nog mogelijk. Iowa is de staat die een presidentskandidaat 'momentum' kan geven, zeker relatief onbekende kandidaten.

Met een overwinning in de boerenstaat kan Trump de critici en 'pundits' (deskundigen) de mond snoeren die al maanden roepen dat zijn campagne nog voor Iowa zal instorten. Op dinsdag was het weer raak. James Richardson, oud-adviseur van het Republikeinse partijbestuur en twee gouverneurs, voorspelde dat Trump een nederlaag tegemoet gaat.

De boze Republikeinen die de miljardair nu volop steunen in de peilingen, zullen volgens hem niet komen opdagen op de bijeenkomsten in Iowa waar je moet stemmen. 'De Trump-aanhangers zijn geen typische kiezers', aldus Richardson in Time. 'Sterker nog, een overgroot deel gaat niet eens stemmen.' Het is dus afwachten geblazen.

De strategie van Trump is om, na een goede prestatie in Iowa en New Hampshire (23 gedelegeerden), door te stoten naar de zuidelijke staten. Op 1 maart, wanneer veel zuidelijke staten stemmen, staan maar liefst 565 gedelegeerden op het spel. Voor de kandidatuur zijn 1.236 stemmen nodig. Het zuiden is Trump goed gezind, maar ook hier hijgt Cruz in zijn nek. Als Trump op Super Tuesday succes heeft in het zuiden, heeft hij al een aardige stap gezet richting de kandidatuur. Maar de vraag blijft daarna: kan hij die 1.236 gedelegeerden wel bij elkaar sprokkelen?

Trump deze week op campagne in Biloxi, Mississippi. De toespraken van de miljardair in de zuidelijke staten, doorspekt met populistische maatregelen op economische gebied, worden overal goed ontvangen. Beeld AFP

2.Ted Cruz

De senator uit Texas zit in de lift. Cruz hoopt dat een Iowa-overwinning hem vleugels zal geven. Iowa moet van Cruz hét alternatief voor Trump maken. Tekenend voor hoe bedreigend Cruz is geworden, is dat Trump hem nu meer aanvalt. Op dinsdag speelde de miljardair de 'nationaliteitskaart'. Kan de in Canada geboren senator, zo vroeg Trump zich af, wel onze presidentskandidaat zijn? Senator John McCain, beslist geen fan van Trump, vindt de vraag van de vastgoedmagnaat terecht. De aanvallen op Cruz zullen de komende weken alleen maar toenemen.

Cruz moet dus oppassen, ook om een andere reden. In de laatste twee voorverkiezingen voor het presidentschap, won een politicus Iowa maar wist deze vervolgens niet de kandidatuur in de wacht te slepen. Gouverneur Mike Huckabee legde het in 2008 uiteindelijk af tegen John McCain en in 2012 zag Rick Santorum hoe Mitt Romney er later met de kandidatuur vandoor ging. Net als Huckabee en Santorum, leunt Cruz nu zwaar op de zeer gelovige kiezers. Een basis die toen te smal bleek te zijn. De senator moet zijn aanhang verbreden, wil hij een kans maken.

Cruz hoopt met een Iowa-overwinning een goede kans te maken in South-Carolina (50 gedelegeerden) en op 1 maart in de zuidelijke staten. Pikant is dat een van die zuidelijke staten zijn thuisstaat Texas is. Hier staan maar liefst 155 gedelegeerden op het spel: zo'n 13 procent van wat nodig is om te winnen. Maar zelfs als Cruz het goed doet, resteert de vraag hoe hij hierna de kandidatuur in de wacht sleept.

Op 15 maart is de volgende grote slag. Maar de staten die dan aan de beurt zijn, zoals Florida, Ohio, Illinois en Missouri, stemmen doorgaans op een gematigde establishment-kandidaat. Iemand als Rubio of Bush. Hun thuisstaat, Florida, is goed voor 99 gedeleerden. Cruz en Trump moeten dus oppassen dat ze medio maart worden gestopt in hun 'weg naar de nominatie' door dit tweetal. Tenminste, als Rubio en Bush op dat moment nog in de race zijn.

3.Marco Rubio

Als Trump niet struikelt en Cruz het ook goed blijft doen, is er maar één kandidaat tot wie het Republikeinse establishment zijn toevlucht kan zoeken: Marco Rubio. Want Jeb Bush is nu politiek nagenoeg dood, ondanks de 25 miljoen dollar die hij heeft uitgegeven in vooral Iowa en New Hampshire. Net als Christie, hoopt Bush op een doorbraak in New Hampshire met zijn grote groep gematigde kiezers.

'Ik geloof écht dat ik ga winnen in New Hampshire', zei Bush in november. Maar hij staat daar nu met gemiddeld 7.7 procent op een zevende plaats, tegen zo'n 26 procent voor Trump. Bush, die met een oorlogskas van 100 miljoen dollar begon, kan het echter nog lang volhouden. Maar als gouverneur Christie faalt in New Hampshire, zal de druk op Christie toenemen om te stoppen. Zijn thuisstaat New Jersey mort al dat hij zo lang weg is.

Hoe meer gematigde kandidaten stoppen, hoe beter voor Rubio. De 'establishment-kiezers' kunnen nu kiezen uit zes kandidaten. Maar zelfs als het kandidatenveld is opgeruimd, resteert de vraag: hoe komt Rubio in een strijd met Trump en Cruz aan 1.236 gedelegeerden? Rubio moet hopen dat een van beide struikelt en ermee stopt. Met name Trump houdt niet van verliezen. Rubio moet ook bidden dat veel Republikeinse kiezers tijdig 'het licht zien' en zich bij hem aansluiten om zo te voorkomen dat een 'heethoofd' als Trump of Cruz de nominatie in de wacht sleept.

Senator Marco Rubio op een bijeenkomst in Miami Beach. Hij is nu de populairste gematigde kandidaat onder de Republikeinse presidentskandidaten. Beeld AFP

Verdeelde conventie

Ook moet Rubio zoveel mogelijk conservatieve kiezers bij Cruz en Trump zien weg te snoepen. Rubio moet echter opboksen tegen één gegeven: sinds 1970 heeft elke Republikein die de nominatie won, óf Iowa óf New Hampshire gewonnen. Maar in Iowa staat hij nu derde, ver achter op Cruz en Trump. in New Hampshire is Rubio weliswaar tweede, maar heeft Trump twee keer meer stemmen.

Weet geen enkele kandidaat de meerderheid te behalen op 7 juni, tijdens de laatste primaries, dan wordt het nachtmerrie-scenario bewaarheid. Dan zullen de 2.470 gedelegeerden op de conventie in Cleveland, Ohio in diverse stemmingen de knoop moeten doorhakken. Zo'n 'brokered convention', die decennialang niet meer is voorgekomen, voorspelt niet veel goeds voor de eenheid in de partij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden