Wat zijn de gevolgen van het Plasterkdebat?

Minister Plasterk (Binnenlandse Zaken) mocht vannacht weliswaar met steun van de SGP en ChristenUnie aanblijven, maar die hulp was niet gratis. Wat zijn de belangrijkste politieke gevolgen van het debat van gisteravond?

PvdA-leider Diederik Samsom in gesprek met VVD'er Halbe Zijlstra (L) tijdens een korte schorsing van het debat. Beeld anp

1. Andere informatievoorziening over geheime diensten
Plasterk en en minister Hennis (Defensie) moesten het gisteravond vaak zeggen: als het huidige informatieverkeer tussen het kabinet en de Kamer over de diensten niet voldoet, dan valt daarover te praten. Het onderwerp stond al op de agenda, naar aanleiding van het rapport van de commissie-Dessens. Die stelde in december dat de bevoegdheden van de AIVD moeten worden uitgebreid, maar dat tegelijkertijd het toezicht moet worden versterkt, vooral op het niveau van de minister zelf en toezichthouder CTIVD.

De Kamer is sceptisch en heeft zo zijn eigen wensen. Zo willen in elk geval VVD en D66 dat de commissie-stiekem (waar de fractievoorzitters in het geheim worden bijgepraat over het werk van de diensten) wordt afgeschaft en de Kamercommissie voor Binnenlandse Zaken meer macht krijgt. Volgende maand komen Hennis en Plasterk met hun reactie op 'Dessens'. Kees van der Staaij (SGP) kondigde aan dat er daarna 'indringend' gesproken zal moeten worden over het ongemak dat de bewindslieden voelden op 22 november, toen zij naar eigen zeggen de juiste informatie over de 1,8 miljoen metadata niet konden delen met de Kamer omdat ze anders informatie over de werkwijze van de inlichtingendienst prijs zouden geven. 'Eerlijk is eerlijk, voor deze steen op de maag is nog geen bevredigende oplossing gevonden', aldus SGP-leider. In de komende discussie met de Kamer hierover zal met name Plasterk minder sterk staan dan voorheen, omdat hij in de ogen van Kamer heeft laten zien hoe het niet moet.

Rob Bertholee (L), directeur AIVD en Pieter Bindt, directeur MIVD in de ambtenarenloge tijdens het Kamerdebat met minister Plasterk. Beeld anp

2. Gele kaart
Plasterk is door de breed gedeelde motie van wantrouwen van vannacht op scherp gezet. Anders gezegd: hij kreeg gisteren de gele kaart. Bijna de hele oppositie heeft geen vertrouwen meer in zijn functioneren. Dat maakt zijn functioneren lastiger, want hij kan zich geen fout meer permitteren. Vergelijk het met de onlangs afgetreden staatssecretaris Frans Weekers. Zijn eerste motie van wantrouwen, in mei vorig jaar naar aanleiding van de fraude met toeslagen door met name Bulgaren, werd ook door alle oppositiepartijen behalve SGP en ChristenUnie gesteund. Daarna was hij aangeschoten wild, zoals dat heet. Van der Staaij gaf vannacht al een waarschuwing: 'Wij vertrouwen erop dat de minister ernst wil maken met het geloofwaardig en vertrouwenwekkend invulling geven aan zijn rol ten opzichte van de veiligheidsdiensten en zijn verhouding tot het parlement. Het is aan hem dit vertrouwen niet te beschamen.'

Beeld anp

3. 100 procent dekking
De steun van ChristenUnie en SGP voor minister Plasterk werd pas in de slotminuten veiliggesteld, toen de bewindsman 'de 100 procent garantie' gaf dat hij in de toekomst verkeerde informatie 'automatisch vanuit zichzelf rectificeert'. Eerst probeerde Plasterk nog weg te komen met de belofte niet opnieuw te speculeren, maar D66-Kamerlid Schouw hield vol. 'Krijg ik die 100 procent garantie of krijg ik die niet?' Plasterk: 'Die garantie kan ik geven. Als ik de Kamer een feit voorleg en ik vervolgens zeg dat ik dat verkeerd had, dan moet ik dat rectificeren. Dat is glashelder. Ja.' Dat betekent dat Plasterks woorden voortaan op een goudschaaltje worden gewogen. Mocht blijken dat hij ergens een onjuistheid heeft verkondigd, kan het meteen einde oefening zijn.

Plasterk overlegt met Samsom tijdens een schorsing. Beeld anp

4. Spanning in de (gedoog-)coalitie
Premier Rutte heeft er sinds het begin van de affaire weer een paar zorgpunten bij. Vorige week moest hij Plasterk en Hennis tot de orde roepen, omdat de samenwerking tussen de twee niet goed verliep. Na het versturen van de Kamerbrief over de 1,8 miljoen gegevens volgde 's avonds een spoedoverleg in het Torentje. Hennis gaf gisteren toe dat de onthulling van beiden over de 1,8 miljoen metadata vorige week ongelukkig was gepresenteerd. 'Ik realiseer me dat de brief rauw op uw dak is gevallen. Dat had beter gekund.' Rutte, of zoals wel vaker vicepremier Asscher, zal hier wat herstelwerk moeten verrichten. Dat geldt misschien ook wel voor de relatie tussen PvdA en constructieve gedoger D66. De motie van wantrouwen van D66 zette vannacht kwaad bloed bij Samsom. Hij noemde de motie 'volstrekt onbegrijpelijk'. En dan komen de gemeenteraadsverkiezingen ook nog eens dichterbij. In onder meer hoofdstad Amsterdam leveren PvdA en D66 een felle strijd om de macht.

Fractieleiders Alexander Pechtold (D66) en Sybrand van Haersma Buma (CDA) praten met elkaar in de wandelgangen. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.