Wat zegt de wet: een vlag verbieden, kan dat zomaar?

In juni werd een man opgepakt na het tonen van de vlag van onafhankelijk Westelijk Nieuw-Guinea tijdens de Nederlandse Veteranendag, in diezelfde maand was er ophef over het tonen van van vlaggen van ISIS (nu bekend als IS, Islamitische Staat) tijdens een demonstratie in Den Haag. In juli verbood Amsterdam het tonen van ISIS- en Hamasvlaggen, Den Haag volgde deze maand dat voorbeeld. Wat is de juridische basis van zo'n verbod op een vlag?

Tijdens een demonstratieve optocht tegen het geweld van Israël in de Gazastrook controleren politieagenten een spandoek waarop een vergelijking met Hitler wordt gemaakt. Beeld anp

Burgemeester Eberhard van der Laan van Amsterdam zei over het verbieden van ISIS- en Hamasvlaggen tijdens een Pro-Palestina-demonstratie: 'ISIS is een terroristische organisatie die vrouwen wil besnijden. Daarom is de ISIS-vlag op voorhand strafbaar, net als de Hamas-vlag.'

Het Openbaar Ministerie (OM) zegt hierover tegen de Volkskrant: 'Er bestaan in Nederland geen verboden van vlaggen of symbolen die te allen tijden gelden. Het OM vaardigt geen verbod uit op uitingen, maar beoordeelt of een bepaalde uiting een strafbaar feit oplevert.' De meeste voor de hand liggende strafbare feiten zijn in dit geval volgens het OM groepsbelediging, aanzetten tot haat, discriminatie of geweld, bedreiging, belediging of opruiing.

Openbare orde
Hoewel het bericht dat ISIS opdracht gaf tot besnijden van alle vrouwen achteraf mogelijk niet bleek te kloppen, zou het tonen van een vlag van ISIS juridisch opgevat kunnen worden als aanzetten tot haat en geweld volgens het Wetboek van Strafrecht. Toch is het niet aan de burgemeester om hierover te oordelen. Hij mag in het belang van de openbare orde wel voorwaarden en beperkingen stellen aan demonstraties. In het stellen van die voorwaarden heeft heeft hij een relatief grote mate van vrijheid, als hij maar dat belang van handhaving van de openbare orde als leidraad neemt. De inhoud van de demonstratie mag nadrukkelijk geen factor zijn. Het OM laat weten daar geen zeggenschap over te hebben.

Daarnaast kan de burgemeester in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) meer procedurele regels stellen, zoals hoe ver van tevoren een demonstratie moet worden aangekondigd.

Een andere mogelijkheid is dat de burgemeester zeer nauw samenwerkt met het OM, opdat er ter plekke mogelijke strafbare feiten kunnen worden geconstateerd. Of vervolging voor het tonen van een vlag niet onnodig het 'vuurtje opstookt', speelt volgens het OM geen rol bij de beoordeling van de strafbaarheid, maar kan wel worden meegewogen bij de beslissing om al dan niet in te grijpen of al dan niet te vervolgen.

Enkele honderden mensen demonstreren in de Haagse wijk Transvaal tegen het geweld in de Gazastrook. Twee mannen die meeliepen in deze pro-Gaza-demonstratie zijn opgepakt voor 'strafbare teksten'. Beeld anp

Arrestaties vanwege 'verboden' vlaggen
Volgens het OM kan een burgemeester in het belang van de openbare orde wel een vlag verbieden die volgens de wet gewoon is toegestaan. Op basis daarvan kunnen ook arrestaties worden verricht, omdat een politieagent in feite twee bazen heeft. Ten eerste de Officier van Justitie (OvJ) van het OM: wanneer een agent een strafbaar feit constateert dan arresteert hij de verdachte op last van de OvJ. Ten tweede de burgemeester. Wanneer iemand wordt gearresteerd vanwege het tonen van een bepaalde vlag, gebeurt dit meestal op last van de burgemeester, vanwege het overtreden van voorwaarden of beperkingen, of overtreding van regels die zijn gesteld op grond van de de APV.

Iets dergelijks gebeurde ook tijdens de Nederlandse Veteranendag in juni van dit jaar. De organisatie besloot in 2013 de vlag van onafhankelijk Westelijk Nieuw-Guinea niet toe te staan tijdens het defilé 'vanwege het formele karakter' van het evenement. Naar verluidt kwam dit besluit tot stand op aandringen van de Indonesische ambassade. De 25-jarige Iskandar Bwefar werd tijdens het defilé hardhandig opgepakt, volgens Bwefar zelf omdat hij wapperde met de 'verboden vlag'. De vlag was echter slechts verboden door de organisatie van het defilé, en niet door de burgemeester of het Wetboek van Strafrecht. De politie stelt dan ook dat Bwefar werd gearresteerd omdat hij de openbare orde probeerde te verstoren door een poging over een hek te klimmen. Of dit nu klopt of niet, de politie had geen juridische gronden om Bwefar op te pakken voor het tonen van de vlag, en had dus geen andere keus dan het geven van deze verklaring.

Openbare orde als excuus
Kamervragen over het verbod op de Papoeavlag werden door minister Hennis-Plasschaert van Defensie beantwoord met de mededeling dat de beslissing de verantwoordelijkheid is van het onafhankelijke comité, en dat zij begrip heeft voor dat besluit. Volgens Tweede Kamerlid Liesbeth van Tongeren ging het echter om een zoveelste geval van eerst arresteren en achteraf excuses aanbieden: 'Het lijkt erop dat dit de vierde keer is in korte tijd dat de politie de openbare orde aangrijpt om demonstranten op te pakken'. Daarbij doelde de minister op de arrestaties van Quinsy Gario in 2012 vanwege een T-shirt met de tekst 'Zwarte Piet is racisme' en het tot tweemaal toe oppakken van studente Joanna van der Hoek vanwege het tonen van anti-monarchistische teksten.

Er kan dus wel degelijk een juridische basis zijn om bij bepaalde gelegenheden vlaggen of andere symbolen te verbieden. Wel dreigt het gevaar dat in de praktijk arrestaties of zelfs vervolgingen plaatsvinden onder het mom van bescherming van de openbare orde, terwijl het eigenlijk gaat om het tonen van een niet-verboden vlag.

Iskandar Bwefar maakte deze foto van zichzelf in de cel nadat hij was opgepakt tijdens de Nederlandse Veteranendag. Beeld Iskandar Bwefar
De vlag van onafhankelijk Westelijk Nieuw-Guinea. Beeld Wikimedia
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden