Column

'Wat Wouter Bos ook beweert, het gaat de kiezer wel degelijk om de inhoud'

Wilders staat niet op nr. 1 omdat hij zijn haar verft, een lekker kontje of goede spindoctor heeft, maar omdat zijn standpunten door veel Nederlanders worden gedeeld, schrijft columnist Meindert Fennema.

Diederik Samsom. 'De Ombudsvrouw van de Volkskrant schrijft in de krant van afgelopen zaterdag dat frivool nieuws de krant vaak haalt via een omweg. Zij doelde op de wat slinkse wijze waarop de echtscheiding van Diederik Samsom in de krant 'werd gefietst'.Beeld anp

De Ombudsvrouw van de Volkskrant schrijft in de krant van afgelopen zaterdag dat frivool nieuws de krant vaak haalt via een omweg. Zij doelde op de wat slinkse wijze waarop de echtscheiding van Diederik Samsom in de krant 'werd gefietst'. De Volkskrant schreef namelijk niet over de scheiding, maar over de manier waarop andere kranten die scheiding in het nieuws hadden gebracht en over de vraag of de scheiding van Samsom niet, wel of geen 'nieuws' was of zou moeten zijn.

Halverwege neemt haar betoog opeens een bijzondere wending. Margreet Vermeulen legt haar rol van Ombudsvrouw terzijde en gaat over tot een opiniërend stuk. Zij schrijft: 'Recent onderzoek laat trouwens zien dat het met die personalisering van politiek nieuws wel meevalt. Volgens het omvangrijke onderzoeksproject Omstreden Democratie van NWO is de politieke journalistiek de afgelopen vijftien jaar professioneler geworden. De aandacht is in die periode juist inhoudelijker geworden en minder gericht op politici als persoon.'
Even los van de vraag of het begrip 'professioneel' moet worden begrepen als 'inhoudelijk en minder gericht op politici als persoon', die laatste constatering is juist.

Poppetje
Zij vervolgt: 'Terwijl in de moderne campagnes alle aandacht is gericht op de lijsttrekker, stemt de kiezer steeds vaker op een poppetje dat veel minder zichtbaar is in de verkiezingstijd. Een op de vijf kiezers passeert immers de lijsttrekkers via het uitbrengen van een voorkeurstem.' Ook dat is juist. De kiezer wordt steeds eigenwijzer.

Minder recent onderzoek laat zien dat kiezers helemaal niet op 'poppetjes' stemmen - ook niet na een campagne waarin de aandacht volledig op de lijsttrekkers is gericht - maar op inhoud. De partijvoorkeur wordt grotendeels bepaald door de gepercipieerde positie die een partij inneemt op de links-rechtsschaal en de positie die de kiezer zichzelf toekent. Dat was onder politicologen een reeds lang gevestigde opvatting, en dat werd al in 1997 overtuigend bewezen door Wouter van der Brug in zijn proefschrift Where's the party? Het werd, bijna tot vervelens toe, steeds weer opnieuw aangetoond.

Maar politici en journalisten hadden geen boodschap aan politicologisch onderzoek. Ze wisten het beter: de politiek zou steeds meer bepaald worden door personen. Dat kwam door de televisie. Dat kwam door de commercialisering van de omroepen. Het optreden van charismatische figuren en de media-aandacht die zij trokken, zouden de stembusuitslag grotendeels bepalen. Wilders en Fortuyn, maar ook Wouter Bos met zijn lekkere kontje, waren de grote voorbeelden. Het gaat erom of politici authentiek zijn, niet om de standpunten die zij innemen.

Framen
Deze opvatting die Wouter Bos ook in het programma Zomergasten verkondigde, is eenvoudigweg bezijden de waarheid. Maar ja, het is spannend om er van uit te gaan dat je alles kunt 'framen', het maakt van politici goudzoekers die met een combinatie van uitstraling en spindoctors zelf bepalen of ze winnen of verliezen. En de journalisten kunnen zo gaan denken dat zij politici kunnen 'maken en breken'.
Zo maken politici en journalisten zichzelf belangrijker dan ze zijn. Daarom was het voor hen ook zo'n aantrekkelijke theorie, ook al klaagden zij soms steen en been over deze 'personalisering van de politiek' (nee, vroeger was alles beter!).

Daarom ook dachten veel politici en commentatoren dat de PVV snel uitgespeeld zou zijn, toen Wilders zijn gedoogsteun aan het kabinet Rutte I introk en vervolgens veel minder zetels haalde dan hij gehoopt had. Zonder het felle licht van de publieke schijnwerpers zou zijn ster immers snel dalen, zo was de opvatting in de krant.

Inmiddels is de PVV, zonder enige media-aandacht, in de peilingen van Maurice de Hond weer de grootste partij. Waarom? Niet omdat Wilders zijn haar verft, goede spindoctors heeft of een lekker kontje, maar omdat hij standpunten inneemt die door veel Nederlanders gedeeld worden. Wat Wouter Bos ook beweert, het gaat de kiezer wel degelijk om de inhoud, niet om de persoon. Maar die frivole waarheid haalt de krant vaak via een omweg! In dit geval die van de Ombudsvrouw.

Meindert Fennema is oud-hoogleraar en columnist voor Volkskrant.nl. Onlangs verscheen zijn eerste roman Het slachthuis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden