Olifant Buba, maandag, op het terrein van de  familie Freiwald.

Nieuwsgepensioneerde circusolifant

Wat wordt het lot van Buba, de laatst overgebleven circusolifant van Nederland?

Olifant Buba, maandag, op het terrein van de familie Freiwald.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Moet olifant Buba haar laatste levensfase slijten in een rustoord in Frankrijk of mag ze blijven bij de circusfamilie Freiwald, waar ze al decennialang woont? Dinsdag buigt de Tweede Kamer zich over dit vraagstuk.

Het zal mogelijk de eerste olifant worden waarvoor een generaal pardon wordt uitgevaardigd. Dinsdag stemt de Tweede Kamer over het lot van Buba (45). Zowel het CDA als de PVV diende een motie in om de laatst overgebleven circusolifant van Nederland een permanente verblijfstatus te geven bij de Duits-Nederlandse circusfamilie Freiwald (slogan: ‘klassiek circus met dieren!’).

Ruim dertig jaar stal de beroemde olifant – die onder meer met illusionist Hans Klok optrad en een rol vertolkte in de opera Aida – de show in de piste. Totdat het kabinet in 2015 het houden van wilde dieren in circussen verbood.

Sindsdien staat Buba werkeloos op een speciaal voor haar ingericht verblijf op het circusterrein, waar ze gezelschap heeft van onder andere kamelen, stieren, pony’s, ganzen, zwijnen en honden. Zij mogen nog wel hun kunsten vertonen, al kwam het daar de afgelopen maanden niet van. Het circus is als gevolg van de coronacrisis gestrand in het Limburgse dorp Beringe.

Ontheffing

Het verbod in 2015 leidde ertoe dat wilde circusdieren vanuit Nederland werden verkocht aan andere landen, in dierentuinen werden ondergebracht of met tent en al naar een land verhuisden waar acts met wilde dieren nog wel zijn toegestaan. Maar Buba bleef.

De Freiwalds weigerden het dier waar ze zo aan zijn gehecht van de hand te doen. En aangezien er in Europa geen geschikte opvangplek was voor afgedankte circusolifanten, zag het ministerie van Landbouw zich genoodzaakt om voor Buba een ontheffing te verlenen. Na meerdere verlengingen loopt de ontheffing in januari toch echt af.

Als het aan minister Schouten (Landbouw) ligt, verhuist Buba naar het zuidwesten van Frankrijk. Daar is begin dit jaar een rustoord voor gepensioneerde olifanten uit dierentuinen en circussen geopend: Elephant Haven, 29 hectare groot. Compleet met modderpoel, schuurpalen, genoeg hooi voor een heel jaar en een verwarmde stal. Buba is er van harte welkom.

Maar hoe aantrekkelijk het verblijf op de website ook oogt, de Freiwalds willen er niet aan geloven. De olifant hoort bij hen, vinden zij. In Frankrijk zou ze wegkwijnen en misschien zelfs wel agressief worden als ze tussen andere olifanten wordt geplaatst.

Meerderheid

Een meerderheid in de Tweede Kamer lijkt hier hetzelfde over te denken. Als de twee moties dinsdag worden aangenomen, wat in de lijn der verwachting ligt, ‘dan zal de minister bekijken hoe hier – ondanks het verbod – uitvoering aan zal worden gegeven’, aldus een woordvoerder van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.

Toch is daarmee nog niet gezegd dat Buba haar pensioen bij de Freiwalds zal uitzitten. De familie verkeert namelijk als gevolg van de weggevallen inkomsten tijdens de coronacrisis in financieel zwaar weer. Een geld slurpende olifant maakt het er niet makkelijker op.

‘De Freiwalds hebben de afgelopen vijf jaar zeker 300 duizend euro aan privégelden in de verzorging van Buba gestoken, terwijl ze als gevolg van een politieke beslissing niets meer oplevert’, zegt de aan het circus verbonden dierenwelzijnscoördinator Kevin van Geet, die namens de familie het woord voert. ‘De rek is eruit.’ Hij pleit voor een financiële compensatieregeling door het Rijk.

Petities

De vraag waar Buba haar laatste levensfase zal uitzitten (een Afrikaanse olifant kan 65 jaar worden) is een onderwerp dat niet alleen politici, maar ook veronderstelde ‘vrienden van het circus’ en dierenrechtenactivisten bezighoudt. Er zijn meerdere petities over Buba opgezet en op Twitter is het dier geregeld trending topic.

Opvallend is dat zowel voor- als tegenstanders van hervestiging stellen dat het welzijn van het dier in hun optiek vooropstaat. De een rept van een ‘rustig pensioen in Frankrijk’, de ander noemt dit ‘een dumping in een eenzame schuur’.

Los van de verschillende opvattingen over wat het beste zou zijn voor de olifant, laat de discussie over Buba de veranderde omgang met dieren zien. Golden circussen en dierentuinen een paar decennia terug nog als gerespecteerde opvangplekken voor weesolifanten waarvan de ouders waren omgekomen bij strooptochten, inmiddels worden ze steeds vaker weggezet als barbaars. Niet meer van deze tijd.

Miskend

Volgens Kevin van Geet is het voor Lutz Freiwald (directeur van het circus) bijzonder pijnlijk dat hij door tegenstanders wordt bestempeld als een dierenmishandelaar. ‘Terwijl hij al 40 tot 45 jaar professioneel aan het werk is met dieren. Hij is een deskundige op het gebied van olifantenverzorging. Hij voelt zich miskend.’

In het door dierenactivisten zo geprezen ‘rustoord’ Elephant Haven hebben de Freiwalds weinig vertrouwen, omdat er nog geen enkele olifant rondloopt. Van Geet: ‘Wij willen Buba daar niet heen brengen als reclame voor hun opvang, ze moeten zich eerst bewijzen.’

Tony Verhulst en Sofie Goetghebeur, de Vlaamse oprichters van Elephant Haven, hebben met hun twintigjarige werkervaring in diverse dierentuinen in Nederland en België volop ervaring met olifantenverzorging, klinkt het vanuit Frankrijk aan de andere kant van de telefoon. Dat ze nog geen olifant opvangen, heeft ermee te maken dat ze een startende onderneming zijn. Het heeft jaren geduurd om al het papierwerk rond te krijgen. Nu zijn ze er klaar voor. ‘Veel donateurs staan te popelen om te helpen’, zegt Goetghebeur. Hoofdsponsor is de voormalige Franse zangeres en actrice Brigitte Bardot.

Wantrouwen

Het verwijt dat Buba in Frankrijk zou verpieteren, valt de oprichters zwaar. Ze willen er naar eigen zeggen juist alles aan doen om de olifanten, elk met hun eigen behoeften, thuis te laten voelen.

Ja, hun missie om in een goede samenwerking met circussen en dierentuinen gepensioneerde olifanten op te vangen, blijkt een stuk lastiger dan gedacht. Het wantrouwen tussen de partijen is groot. ‘En dan helpt het ook niet als allerlei politici hun meningen verkondigen’, verzucht Verhulst. Met spanning wachten ze de stemming van dinsdag af. ‘We zijn er klaar voor om Buba te helpen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden