Wat willen de Russen in Syrië?

Er zijn steeds meer aanwijzingen dat Rusland bezig is zijn militaire aanwezigheid in Syrië te versterken.

De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergei Lavrov (derde van links) ontvangt de Syrische oppositie in Moskou Beeld ANP

Selfies van Russische militairen voor een affiche met de Syrische president Assad en president Poetin met het opschrift 'Een tijd voor moed en echte mannen!'; hypermoderne Russische gevechtsvoertuigen en drones; Russen die een luchtmachtbasis inrichten ten zuiden van de Syrische havenstad Latakia: er zijn steeds meer aanwijzingen dat Rusland bezig is zijn militaire aanwezigheid in Syrië te versterken.

Russische militairen zouden volgens sommige berichten zelfs meedoen aan gevechtsacties van het Syrische leger tegen de rebellen, die steeds verder oprukken naar het gebied langs Libanon en de kust dat nog in handen is van Assad. Militair ingrijpen in Syrië door Rusland zou de strijd een heel nieuwe dimensie geven en in het ergste geval kunnen leiden tot een rechtstreekse botsing met de door de VS geleide coalitie die jacht maakt op de terreurgroep Islamitische Staat (IS).

Maar keiharde bewijzen zijn er nog niet: het is nog onduidelijk of Russische militairen werkelijk meevechten aan de kant van Assad. Zeker is wel dat er Russische adviseurs in Syrië zijn. Logisch, volgens Moskou: zij moeten het Syrische leger leren omgaan met de nieuwe wapens die Rusland voortdurend aan Syrië levert.

Olie

Rusland heeft er nooit een geheim van gemaakt dat het aan de kant van het Syrische bewind staat. Moskou heeft de Arabische Lente van meet af aan als een bedreiging gezien voor de stabiliteit van het Midden-Oosten en heeft de afgelopen jaren moeten toezien hoe Syrië, ondanks de Russische militaire steun, steeds verder versplintert.

Daarmee dreigt Moskou zijn laatste echte bondgenoot in het Midden-Oosten te verliezen, een land waarmee het al ruim veertig jaar nauwe banden heeft. Russische oliemaatschappijen hadden tot het begin van de oorlog een stevige positie in Syrië, Damascus was altijd al een van de grootste afnemers van Russische wapens, tal van Syriërs hebben in de Sovjet-Unie gestudeerd en als erfenis daarvan telt het land nog steeds een aanzienlijke Russische gemeenschap.

Vooralsnog blijft Rusland vierkant achter Assad staan, maar president Poetin heeft er in 2012 al eens begrip voor getoond dat er na veertig jaar bewind van de familie Assad mogelijk 'behoefte is aan verandering'. Waar het Moskou vooral om gaat, is dat Syrië niet uiteenvalt en er een soort Somalië overblijft, een etterende wond die misschien ook de Kaukasus weer zal infecteren. In Tsjetsjenië, dat Moskou na twee oorlogen op de knieën heeft weten te dwingen, duiken de laatste tijd oproepen van IS op tot een nieuwe heilige oorlog tegen Rusland. Bij IS vechten tal van Tsjetsjeense jihadisten mee.

Een Russische soldaat poseert voor een poster van Assad Beeld East2West

Waarschuwing

Toch is het zeer de vraag of Poetin het zal aandurven op grote schaal troepen in te zetten in Syrië. Moskou heeft slechte herinneringen aan het Sovjet-ingrijpen in 1979 in Afghanistan, dat uiteindelijk aan bijna vijftienduizend militairen het leven kostte en in 1989 uitliep op een vernederende aftocht voor het Sovjetleger. Rechtstreeks ingrijpen in Syrië brengt een groot risico met zich mee voor Poetin. Uit opiniepeilingen blijkt dat veruit de meeste Russen zelfs tegen militaire interventie in Oekraïne zijn, hoeveel sympathie zij ook koesteren voor de pro-Russische rebellen. Die weerzin zal ongetwijfeld nog sterker zijn als er Russische doodkisten terugkomen uit Damascus of Latakia.

Vooralsnog lijken de Russische activiteiten vooral bedoeld als een soort verzekeringspolis voor het Syrische regime. Net als Assad maakt Moskou zich zorgen over de inname van de stad al-Qaryatain door strijders van IS. Daardoor dreigt het gevaar dat de kuststreek bij Latakia, van oudsher een bolwerk van de aanhangers van Assad, afgesneden raakt van Damascus. Als dat gebeurt is het niet uitgesloten dat Rusland in actie komt.

Het lijkt ook een waarschuwing aan het adres van de westerse landen. Moskou vreest dat het offensief tegen IS, waarbij nu mogelijk ook de Fransen, de Britten en de Australiërs zich aansluiten, niet meer is dan een dekmantel om ook het Syrische bewind aan te pakken. Om dat te verhinderen probeert Rusland de andere landen en de gematigde Syrische oppositie nu te verleiden tot een brede coalitie tegen IS, met Rusland én Assad. Maar samenwerking met Assad is voor de andere partijen onbespreekbaar.

Beeld De Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden