'Wat Wilders heeft gedaan is ook een zegen'

De ophef over de uitspraken van Geert Wilders toont dat Nederland niets van racisme moet hebben. Maar is dat nou wel zo?

Het regent aangiftes tegen Geert Wilders. Ook aangifte gedaan?

'Jazeker. Zijn uitspraak dat hij gaat regelen dat er minder Marokkanen komen kan niet door de beugel. Maar ik vind het ook een zegen wat hij heeft gedaan, hij is over het randje gegaan en we kunnen hem als maatschappij duidelijk maken dat dit niet kan.'


Maar er is toch een Marokkanenprobleem? Al die aanhangers van Wilders hebben het bij het verkeerde eind?

'Er is een probleem met criminele jongeren en dat probleem moet je aanpakken. Maar 'de Marokkanen' zijn niet het kernprobleem voor de aanhangers van Wilders. De meesten hebben nog nooit een Marokkaan gezien. Ze zijn bang omdat hun oude vertrouwde samenleving verandert. Wilders speelt daarop in omdat de gevestigde orde geen antwoord weet te bieden op die angst.'


U geeft toe dat er een probleem is. U komt nu vast met een begripvolle verklaring.

'Ik wil het niet over Marokkanen hebben, want etniciteit verklaart niets. En ja, ik heb verklaringen. Het gaat om gebrek aan onderwijs, om ouders die hier met een half been in de samenleving staan, om slechte kansen op werk.


Zulke factoren leiden tot criminaliteit, dat zie je overal ter wereld. Als je 'Marokkaans' koppelt aan criminaliteit is dat racistisch, en dat doet Wilders.'


Ligt het dan aan de cultuur?

'Dat zou heel goed kunnen. David Pinto, een integratie-deskundige van Marokkaanse herkomst, maakt een onderscheid tussen twee culturen, een cultuur waarin je simpel gezegd 'je' tegen je ouders zegt en je je mening mag geven en een cultuur waarin je respect moet betuigen aan autoriteiten en je je niet vrij mag uiten. Sommige Marokkanen kunnen goed omgaan met een dubbele culturele achtergrond. Anderen worden schizofreen. Ik ben zelf in Slotervaart opgegroeid en heb daar behoorlijk wat meegemaakt. Maar het gaat niet om Marokkanen maar om criminele jongeren met een Marokkaanse achtergrond. Die moet je aanpakken.'


De term racisme valt wel erg snel.

'Er is veel verwarring over dat begrip. Voor mij als antropoloog is racisme het al dan niet bewust systematisch uitsluiten en discrimineren van groepen, op basis van stereotypes.'


Zwarte mensen kunnen zo goed dansen...

'Precies, dat kreeg en krijg ik heel vaak in de kroeg te horen. Wat Michael Jackson kan, moet ik ook kunnen.'


Nederland is toch helemaal niet zo racistisch. Kijk maar naar de algemene afkeuring van Wilders' uitlatingen.

'In Nederland bestaat wel degelijk alledaags racisme, meer dan in andere Europese landen. Dat heeft de SER geconstateerd, dat heeft onderzoekster Eefje de Kroon geconstateerd in een rapport van het Europees Netwerk tegen Racisme, en ook de Nationale Ombudsman. Racisme is hier institutioneel maar het wordt nooit benoemd, zoals bijvoorbeeld in de VS of Engeland, waardoor je er iets aan kunt doen. Het zou prachtig zijn als de premier erkende dat er een probleem is in Nederland: racisme. Maar wat doet Rutte? Hij maakt op de nucleaire top - op een vraag van een Antilliaanse journaliste naar de discussie over Zwarte Piet - de foute grap dat zijn vrienden het op de Antillen makkelijker hebben dan blanken hier als Zwarte Piet. Want zij hoeven zich niet zo moeizaam af te schminken.'


Geintje, moet kunnen.

'Ik vind dat totaal niet kunnen en heb gisteren aangifte gedaan tegen Rutte. De Zwarte Piet-discussie en Wilders over de Marokkanen zijn kantelmomenten voor jongeren zoals ik. Onze ouders wilden of konden het niet zo hoog spelen, ook al omdat ze dachten terug te gaan. Maar wij zijn hier geboren en wij hebben er genoeg van. Het bagatelliseren van de emoties rond Zwarte Piet wekt bij mij enorme irritatie, omdat alledaags racisme botweg ontkend wordt.


Ons netwerk New Urban Collective bestaat uit studenten en young professionals uit diverse culturele achtergronden. Eén van onze leden kreeg na haar succesvol stage op het eind te horen dat er geen werk meer was want 'we hebben al een troetelnegerin'. Een ander kreeg te horen dat er al voorzien was in een 'excuus-Marokkaan'. Maar ik weet zeker dat deze twee nu aangifte zouden doen wegens discriminatie. Wilders heeft de weg daarvoor geëffend.


Stel, u bent Rutte. Wat zou u doen?

'Een nationaal debat organiseren over hoe ongelijkheid aan te pakken, convenanten sluiten met bedrijven en overheden om meer migrantenjongeren aan het werk te krijgen.'


Er wordt zoveel geklaagd. Moeten allochtonen niet wat meer aan de weg timmeren in plaats van aangifte te doen? Racisme verklaart niet alles.

'Zeker, ze hebben de verantwoordelijkheid om zich extra in te zetten en zo ook vooroordelen te slechten. Autochtonen vinden vaak werk via hun eigen netwerk, dat is normaal want het draait om vertrouwen. Migrantenjongeren netwerken te weinig. Maar zolang we niet erkennen dat huidskleur of etnische afkomst je kansen op de arbeidsmarkt sterk beperken, kun je netwerken tot je een ons weegt.'


Mitchell Esajas (1988) studeerde Sociale en Culturele Antropologie en Business Administration aan de VU. Hij werkt als programmamanager aan de UvA en is oprichter en voorzitter van New Urban Collective.


Henk Müller is opinieredacteur van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.