analyse Afrikaanse leiders in Sotsji

Wat wil Poetin met Rusland-Afrika top in Sotsji bereiken?

Enkele uren nadat hij een vredesdeal gesloten had voor het Midden-Oosten, opende Vladimir Poetin woensdag een top met veertig regeringsleiders die hem invloed moet opleveren in nog een werelddeel: Afrika. Gebrek aan democratie geen bezwaar. ‘Constituties zijn geen dogma, bijbel of koran.’

Russische president Poetin met zijn Egyptische collega Abdel Fattah el-Sisi tijdens de Rusland-Afrika top in Sotsji. Beeld EPA

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

Twee dagen lang ontving de Russische president ongeveer veertig Afrikaanse leiders in Sotsji, de door hem opgepimpte badplaats aan de Zwarte Zee. Presidenten van onder meer Egypte, Zuid-Afrika en Nigeria gingen in op Poetins uitnodiging voor de eerste Rusland-Afrika top uit de geschiedenis.

Poetin zoekt naar bondgenoten die zijn opmars op het wereldtoneel nog meer elan moeten geven. Op dat toneel stond Rusland tot vijf jaar geleden bekend als een reus op lemen voeten die worstelde om de invloedssfeer in eigen regio te beschermen, zoals via de annexatie van het Oekraïense schiereiland de Krim. Nu strekt de Russische invloedssfeer tot ver buiten de voormalige Sovjet-Unie. De toenadering tot Afrikaanse landen is daar een symbool van: Moskou trok zich terug uit Afrika tijdens de ineenstorting van de Sovjet-Unie, maar stapt nu weer over de drempel.

Rusland volgt een beproefde methode voor het vergaren van invloed in Afrika. De EU houdt al langer Afrika-topbijeenkomsten, net zoals Japan en – het bekendste voorbeeld – China. Ruslands export naar Afrika verdubbelde sinds 2014 en bedroeg vorig jaar 18 miljard euro, maar dat is slechts eentiende van China’s handel met Afrika. ‘Moskou is bezig met een inhaalrace’, stelt Peter Fabricius, analist van het Zuid-Afrikaanse Instituut voor Veiligheidsstudies, op de Zuid-Afrikaanse nieuwssite Daily Maverick.

Poetin verwelkomt de Zuid-Soedanese president Salva Kiir Mayardit in Sotsji. Beeld Reuters

Trumps shithole

Rusland profiteert daarbij van het wankelmoedige Afrika-beleid van de Amerikaanse president Trump, die vorig jaar in opspraak raakte omdat hij Afrikaanse landen zou hebben weggezet als ‘shithole’. In december waarschuwde Amerika’s nationaal veiligheidsadviseur John Bolton voor ‘roofzuchtige praktijken’ van Rusland en China in Afrika – Bolton verliet vorige maand zijn functie. De VS zaten vanaf Trumps aantreden tot vorige maand zonder een ambassadeur in Zuid-Afrika, een belangrijk land in de regio. De post wordt nu vervuld door Lana Marks, bekend als ontwerper van luxe handtassen.

Poetin haast zich om Rusland, naar voorbeeld van China, te presenteren als een gelijke partner, zonder opgeheven vingertje. ‘Afrikaanse oplossingen voor Afrikaanse problemen’, zo herhaalt Poetin een onder Afrikaanse bestuurders populaire frase. In de praktijk kan deze benadering neerkomen op het wegkijken bij anti-democratisch optreden. Onder gewone inwoners van Afrika maak je je met deze aanpak dan ook ‘niet vanzelfsprekend’ geliefd, noteert analist Fabricius.

Een voorbeeld van het soort ‘Afrikaanse oplossingen’ dat Moskou voorstaat, is te zien in Guinee. De 81-jarige president Alpha Condé laat onderzoeken of hij aan de macht kan blijven door de grondwet te veranderen, een bekend verschijnsel in Afrika. Guineeërs gaan boos de straat op, maar de Russische ambassadeur moedigt de ‘legendarische’ president Condé aan: ‘Constituties zijn geen dogma, bijbel of koran’, aldus Alexander Bregadze eerder dit jaar op de lokale tv. Het Russische bedrijf Rusal delft bauxiet in Guinee, het land met ’s werelds grootste reserves van dit aluminiumrijke gesteente.

Atoombommenwerpers

Met machtsvertoon liet Poetin deze week zien wat hij Afrikaanse leiders te bieden heeft. Terwijl hij met zijn gasten aan tafel zat in Sotsji, landden er in Zuid-Afrika twee Russische Tu-160-bommenwerpers, de grootste militaire vliegtuigen ter wereld en gebouwd om atoombommen te werpen. Het ‘bezoek aan vrienden’, zoals het Russische ministerie van Defensie de landing van de bommenwerpers omschreef, toont de Afrikaanse leiders wat Moskou voor ze in huis heeft: militaire samenwerking met een van de twee grootste kernmachten ter wereld. In Sotsji werden ze rondgeleid langs juwelen van de Russische defensie-industrie, inclusief luchtafweersystemen als de S-400 en Buk-installaties.

Die militaire samenwerking wordt onder meer verwelkomd door de Centraal-Afrikaanse Republiek (CAR), die de afgelopen jaren vliegtuigen vol Russische wapens ontving. ‘Sinds de levering van Russische wapens zijn we in staat om ons leger efficiënt te maken’, zei de president van de CAR woensdag dankbaar tegen Poetin. Hij liet zich, net als verschillende Afrikaanse leiders, de afgelopen jaren niet alleen laten omringen door wapentuig uit Rusland, maar ook door zeker 200 militairen van de Wagner Group, een privaat militair bedrijf dat volgens Russische onderzoeksjournalisten onder controle staat van het Kremlin. Huurlingen van Wagner zijn ook gesignaleerd in Libië, Mozambique, Soedan en Madagascar. Moskou kan rekenen op tegenprestaties: zo kreeg Ruslands grootste diamantenbedrijf toegang tot de mijnen van de CAR.

Ook Russische energiebedrijven profiteren van de aangehaalde banden in Afrika. Rosatom, Ruslands staatsbedrijf voor kernenergie, gaat Egyptes eerste kerncentrale bouwen en sloot deals voor kleinere nucleaire projecten in Nigeria, Soedan, Ethiopië en Congo. Oliebedrijven Rosneft en Lukoil zijn onder meer actief in Egypte, Mozambique, Ghana en Nigeria. Poetin bij de opening van de top: ‘Ik denk dat het mogelijk is om onze handel op zijn minst te verdubbelen in de komende 4-5 jaar.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden