Wat wil de man

Vrouwen hebben het makkelijk: als ze er niet met hun zus of moeder over praten, dan lezen ze wel over hun vrouw-zijn in meidenbladen of praten erover met vriendinnen. Mannen niet. Die praten niet. Zeker niet over gevoelens of seks. Een handboek voorziet nu in die leemte, verwachten de drie mannelijke auteurs.

tekst Berend Jan Bockting en illustratie Deborah van der Schaaf

Hoe je als man op een nette manier een relatie beëindigt? Niemand die het ooit eerder opschreef. Want de man, zo wil het stereotype, praat, leest en schrijft liever niet over zijn gevoelens. 'Ik kon alleen kijken hoe ik het zelf ooit heb uitgemaakt. Daarna ben ik gaan schrijven, met in mijn achterhoofd het protocol van een slechtnieuwsgesprek', zegt Christjan Knijff (31), samen met Wim de Jong (53) en Henrico Prins (43) schrijver van het gisteren verschenen Handboek voor de Moderne Man.
Het schrijven van een mannenhandboek was een zoektocht naar houvast. Het drietal journalisten moest naar eigen zeggen de man opnieuw uitvinden om zijn status quo vast te leggen.
Voor tv-producent Machteld van Gelder (45) en columnist Aaf Brandt Corstius (35) lag dat anders. Met hun Handboek voor de Moderne Vrouw (2008) bouwden ze verder aan een rijke traditie van vrouwenhandboeken. 'Als je in de boeken van vroeger bij de H kijkt staat er huzarensalade, huwelijk, heidehoning. Bij de H in ons boek vind je hepatitis B, hiv, harsen, huilen. Dat is veelzeggend', meent Van Gelder. Thuis heeft ze een boek uit 1929, De bestrijding van de echtelijke afkeer. Ze wijst: 'Zo'n dik boek, helemaal over de vrouw die zich op een gegeven moment in het huwelijk gaat vervelen, en hoe de man daarop kan reageren.'
Die handboekentraditie ontbrak voor de moderne man, zegt De Jong tijdens een gesprek tussen de schrijvers van beide boeken (waarbij Henrico Prins, geëmigreerd naar Nieuw-Zeeland, ontbrak). 'De informatie die vrouwen aan elkaar doorgeven - van moeder op dochter - is een soort éducation permanente. Het begint al bij een meidentijdschrift als bijvoorbeeld Fancy; ze praten er de hele dag over, horen veel van hun moeder wat het betekent om vrouw te zijn. Feitelijk moesten wij als mannen eerst beginnen met inventariseren. Wat is mannelijk, wat moet je daarvan meenemen naar de toekomst en wat kun je achterwege laten? Zo is het helemaal niet meer hip om een machoman of oerman te zijn. Iedereen lacht daar tegenwoordig om.'
Uit het boek: 'Het lijkt misschien beter om eerst even rustig te babbelen. Dat is het niet. Na een korte (!) inleiding vertel je dat je een einde wilt maken aan de relatie. Zelfs als je vriendin deze boodschap verwacht, zal de klap groot zijn. Ga dus niet meteen snel en veel praten, want ze zal maar een miniem gedeelte horen. Het is beter om haar reactie even af te wachten en daarna rustig met hooguit twee argumenten te komen. Meer is niet nodig, want haar aandachtsspanne zal waarschijnlijk beperkt zijn en je wilt haar niet de grond in boren.'
Van Gelder: 'Toen ik dat uitmaakadvies las, dacht ik: wat lijken wij eigenlijk op die mannen. De keren dat een man het met mij uitmaakte vond ik het onhandig en lelijk gaan. Hij liet het gewoon doodbloeden, waardoor je als vrouw gedwongen werd er zelf een punt achter te zetten. Jullie beschrijven dat zoiets niet sympathiek is. En dat niet alleen, er worden ook suggesties gedaan hoe je het beter kunt doen.'
Knijff: 'Bij haar thuis afspreken bijvoorbeeld, zodat je weg kan wanneer zij dat wil. Het hoort gewoon bij het moderne mannenbestaan. Dat je de ballen hebt om te zeggen: 'Schat, het is over.''
Van Gelder: 'In jullie boek worden die verantwoordelijkheden benoemd. Daarmee worden ze officieel iets waaraan je als man moet kunnen voldoen. Dat vind ik heel fijn.'
Oubollig vinden de schrijvers een handboek niet. Brandt Corstius: 'We hebben bewust gekozen voor onderwerpen die je niet direct kan googlen. Als je iets wil weten over liefdesverdriet zijn daar honderden websites voor, maar in het handboek gaat het over ónze visie op liefdesverdriet. En een handboek is niet alleen een bron van informatie, het is ook een symbolisch ding. Je zegt niet tegen je dochter: 'Google je lekker suf.''
Van Gelder: 'Je maakt onderwerpen bespreekbaar door ze in het boek te zetten. Wij zeggen: het leven is hard en oneerlijk. Die twee dingen moet je gewoon meteen vanaf het begin onthouden.'
Belangrijk onderwerp in het mannenhandboek, volgens de vrouwen aan tafel: de persoonlijke hygiëne van de man. Van Gelder: 'Wij merken nog altijd als we optreden in het theater met ons programma rond dat vrouwenhandboek dat vrouwen beginnen te gruwen als het om de persoonlijke hygiëne van hun man gaat. De bladzijde waarop dat besproken wordt kun je wel op posterformaat in studentenhuizen ophangen. Kennelijk leren mannen als ze klein zijn niet van hun moeder om hun billen goed af te vegen.'
De Jong: 'Bij mij thuis doet mijn vrouw dat gewoon.'
Brandt Corstius: 'Of je vuile was tussen schone kleren leggen en denken: dat neemt de geur van de schone kleren wel over.'
De Jong: 'Dat is grappig. Ik heb het hoofdstuk over hygiëne geschreven en toen belde de uitgeverij om te vragen of het iets langer kon. Ik dacht: ik tik daar tien regels over en dan ben ik klaar. Waarschijnlijk ben ik dan ook zo'n typische man.'
Brandt Corstius: 'In ons boek hebben we daar niets over geschreven. Echt niets. We denken dat vrouwen dat zelf wel regelen.'
De Jong: 'Nou nou nou.'
Brandt Corstius: 'Er zijn natuurlijk wel vieze vrouwen. Maar hygiëne is iets dat mannen gewoon onderschatten. In elke stad waar we optreden maakt iemand daar wel een opmerking over.'
Knijff: 'Maar in de puberteit merk je toch al dat meisjes niet zo van je gediend zijn als je niet lekker ruikt?'
Van Gelder: 'Het verandert ook wel, hoor. Mijn zoon van 9 wil bijvoorbeeld niet meer mijn zeep gebruiken. Hij heeft al die reclames gezien en wil een eigen zeep. Nu heeft hij in de supermarkt een bruine fles met een gemberachtig geurtje uitgezocht.'
In hun inleiding voorspellen De Jong, Prins en Knijff dat er de komende jaren voor de man een hoop gaat veranderen. 'De samenleving wordt feminiemer', zegt De Jong. 'De man wordt eigenlijk met uitsterven bedreigd. Wij vroegen ons af hoe je je daar als vent op instelt. Als je dat machismo weggooit, en al dat gelul over carrière en geld, wat houd je dan nog over dat je als specifiek mannelijk kunt bestempelen?'
Het eerste dat meegaat naar de toekomst van de moderne man: seks. De Jong: 'Ik denk dat seks het allerbelangrijkste is in het leven van een man.'
Brandt Corstius: 'Het viel mij ook op dat het mannenboek veel meer over seks gaat dan ons boek.'
De Jong: 'Het begint er nota bene mee. Mijn vrouw en ik hebben al twintig jaar een discussie over seks in onze relatie. Over zin hebben, geen zin hebben, noem maar op. Ik vond het best een eye-opener om alle seksonderwerpen eens op een rij te zetten, los van de context zoals je die in Esquire ziet, of elk ander mannenblad dat je vertelt wat bijvoorbeeld de tien voorwaarden zijn om stijlvol door het leven te gaan, hoe je het best neukt, welke auto het best is. Toen ik les gaf op de Erasmus Universiteit Rotterdam heb ik aan een aantal studentes gevraagd hoe ze met bepaalde situaties omgaan. Ik wilde ook eens van hen horen wat je als man moet doen in bed. Bijvoorbeeld wat ze verwachten wanneer ze een man die ze net kennen mee naar huis nemen.'
Brandt Corstius: 'Wat verwachten ze dan?'
De Jong: 'Dat je ervoor moet zorgen dat jij niet eerder bloot bent dan zij bijvoorbeeld. Die vrouwen vertelden dat het enorm sukkelig overkomt wanneer zo'n man al helemaal naakt is terwijl zij daar in haar panty staat. Of dat je vooral niet een half uur heel hard aan die tieten moet schroeven. Grappig om te horen; je hoeft het als man zelf niet allemaal te hebben meegemaakt om het te herkennen.'
Van Gelder: 'Je zou eigenlijk alleen daarover al een heel boek moeten schrijven. Over jelqing had ik bijvoorbeeld nog nooit gehoord; dat je piemel langer wordt als je hem in slappe toestand een jaar lang elke dag met melkende bewegingen masseert. Ik vroeg me vooral af: wil je zo'n man die dat doet? Maar het is natuurlijk wel interessant.'
Brandt Corstius: 'Het valt op dat jullie sekshoofdstuk in algemeenheden blijft hangen. Er staat nergens: ik kijk graag porno en ik doe dat daar en daar. Machteld en ik hadden overigens hetzelfde probleem. Het is verschrikkelijk moeilijk om persoonlijk te worden.'
Van Gelder: 'Tijdens het schrijven mailden we elkaar dat hoofdstuk eindeloos toe. Het dieptepunt kwam bij het stukje over masturbatie. Toen eindigde ik met: Aaf, schrijf je hier even verder? Vond ik dat ik al heel ver was gegaan, haha.'
De Jong: 'In de kroeg praten mannen natuurlijk wel over seks, maar dat gaat vaak niet verder dan: hoe vaak doe jij het? En neuk je nog een beetje? Mannen lullen niet met elkaar als ze zich daarvoor kwetsbaar moeten tonen. Ik heb bijvoorbeeld veel vrienden die scheiden, en dan hoor je dat pas op het allerlaatste moment.'
Brandt Corstius: 'Dat herken ik ook. Had er wat eerder met je vrienden over gepraat, denk ik dan.'
Knijff: 'Tegen vrienden wil je gewoon zeggen: ik had een probleem, maar dat heb ik nu opgelost. Punt. In een relatie ben je wel kwetsbaarder.'
Brandt Corstius: 'Ik hád een probleem, ja.'
De Jong: 'Ook ten opzichte van je vrouw en kinderen vind ik het moeilijk om kwetsbaar te zijn. Door dit boek te schrijven kwam ik op onderwerpen die ik graag aan mijn zoons wil overbrengen, maar die ik vanwege mijn eigen ouderwetse mannelijkheid niet zo makkelijk vertel. Mijn twee oudsten zijn 16 en 22 jaar - hoe relaxed die zijn met seks. Het is al een volstrekt normaal aspect van hun leven. En dat gaat me met een gemak en een leukheid en een wederzijds respect. Dat was in mijn tijd wel anders. Ik zou ook niet weten wat ze op dat gebied van hun vader zouden moeten leren.'
'Ik merk ook dat ik nog steeds met een been in de generatie van mijn vader sta. Mijn vrouw verdient bijvoorbeeld sinds kort meer dan ik. Dus ik schrijf in het handboek op: dit zijn moderne tijden, dus dat moet gewoon kunnen, maar ik denk wel: verrek man, wie ben ik nou eigenlijk? Ik ben niet de hoofdkostwinner, ik loop maar een beetje te pielen, ben ik nog wel vent genoeg? Dat zijn van die ouderwetse dingen die voortdurend door mijn kop spelen. Je ontdoet je niet zomaar van het typisch mannelijke misverstand dat je werk je identiteit bepaalt. En dat je in de problemen kunt raken als die twee-eenheid begint te kraken. Want wat moet je dan tegen je vrienden zeggen: 'Ik ben zo onzeker geworden de laatste tijd'?'
Brandt Corstius: 'Misschien zegt zo'n vriend wel dat hij hetzelfde heeft meegemaakt. Dat het helemaal niet zo erg is. Dat is toch geruststellend lijkt me?'
De Jong: 'Ik denk dat dit ook de essentie is van het boek. Mannen moeten eindelijk eens een beetje leren praten. Met een andere blik naar hun leven kijken.'
Brandt Corstius: 'Ik ben er helemaal voor dat mannen hun gevoelens delen. Maar bij een paar lesbische stellen die ik ken, delen beide vrouwen hun gevoelens de hele tijd. Dan vraag ik me weleens af: is dat wel goed? Het is ook goed dat een man zegt: 'Ik ben wel even uitgeluld over onze relatie.' Als mijn vriend ook zo veel zou praten zouden we in een soort 24-uurs therapiesessie zitten met z'n tweeën. Het heeft vast ook een functie dat mannen zoiets niet willen of kunnen.'
Van Gelder: 'Mijn man zegt bijvoorbeeld vaak: 'Als we in godsnaam maar niet over óns hoeven te praten.' Terwijl ik dan gewoon iets wil bespreken waar ik helemaal geen crisis in zie. Of hij zegt: 'Ga je nu alweer oude koeien uit de sloot halen?' Maar dan gaat het over een probleem dat er al lang ligt en steeds niet wordt opgelost.'
Knijff: 'Het gaat makkelijker als je samen iets doet tijdens zo'n gesprek. Wandelen of zo, dat maakt het minder confronterend.'
De Jong: 'Je kunt die relatiegesprekken in elk geval niet blijven vermijden. Vrouwen gaan hun ergernissen en kwesties dan opsparen. En dan presenteren ze je op een kwade dag De Grote Rekening. Krijg je alles ineens over je heen. Daar begrijpen mannen doorgaans geen reet van. Maar ze moeten dat conflict toch opzoeken. Ik heb lange tijd systematisch de andere kant op gekeken wanneer mijn vrouw een lijstje maakte met dingen waarover ze wilde praten. Ik kon wel mee in zo'n gesprek, maar ik merkte ook veel weerstand, wat waarschijnlijk veel zei over mijn man-zijn.'
Knijff: 'Ik heb veel met vrienden om tafel gezeten. Over wat ze van het leven verwachten, hoe ze het willen inrichten. Ze zijn zo rond de 30, willen allemaal carrière maken - of in elk geval ergens goed in zijn, maar ondertussen lijkt een gezinnetje ze ook heel leuk. Nu vragen ze zich vooral af hoeveel uur ze daaraan willen besteden.
'Mijn vriendin is arts: no way dat zij minder gaat werken. Tegelijk accepteert ze het nooit als ik tachtig uur per week aan mijn baan zou besteden. En zo zijn er veel meer vriendinnen van vrienden. Vroeger was het gebruikelijk dat na het stichten van een gezin de man fulltime bleef werken en de vrouw niet of veel minder. Nu moet je er wel over gaan praten. Bewuster bezig zijn met hoe je die tijd wil indelen.
'Mijn schoonvader kwam op een gegeven moment naar mij toe of ik wel besefte dat mijn vriendin meer gaat verdienen dan ik. Of ik dat vervelend vond en of ik daar überhaupt over had nagedacht. Dat bedoelde hij goed en oprecht, zonder vervelende intenties. En er waren meer mensen die dat tegen mij zeiden. Zelf stond ik daar niet bij stil.'
Van Gelder: 'Ik vind het goed dat je schoonvader dat bespreekbaar maakt. Het is wel een onderwerp. Volgens een recent onderzoek gaan financieel afhankelijke mannen meer vreemd. Dat had hij natuurlijk net gelezen.'
De Jong: 'Mannen ontlenen hun identiteit van oudsher aan werk, geld en prestige. Maar je moet leren dat je werk niet je identiteit vormt, maar dat je leven met je geliefden en vriendinnen het belangrijkste is dat je in je leven hebt. En dat het verder geen moer uitmaakt of je manager kan worden of ergens promotie maakt.'
Knijff: 'Maar dan moet je wel sterk in je schoenen staan. Want als je op een feestje staat en je komt met dit verhaal dan moet je wel zo overtuigd zijn van je gelijk. Mensen walsen over je heen.'
De Jong: 'Maar er verandert veel, jongens. Tien jaar geleden was er een blad als Carp. Dat ging over tachtig uur per week werken als consultant en blablabla. Dat was keihard. En vijf jaar geleden kwam HP/De Tijd nog met een coverartikel over De Nieuwe Lul. Moest je juist een klootzak zijn als man. De focus op de kwaliteit van je leven en op de mens is nu veel groter. Kijk maar naar het succes van bladen als Happinez.'
Knijff: 'En toch is het fijn om te merken dat de oerinstincten soms bij je naar boven komen. Onlangs was ik met mijn vriendin op vakantie in Cambodja. We werden in de jungle gedropt waar we een nacht zonder hulpmiddelen moesten zien te overleven. Voor ik het wist stond ik met een kapmes bomen om te hakken om een kampvuur te maken.'
De Jong: 'Omdat jouw vriendin arts is durf jij dat ook makkelijk.'
Knijff: 'Absoluut, haha. Maar het zijn dingen die ik normaal nooit doe. In Amsterdam kom je daar natuurlijk niet echt aan toe. Ik voelde me er mannelijk bij. En dat voelde goed.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden